Stanowe inicjatywy opodatkowania bogaczy wypadły stosunkowo dobrze w wyborach śródokresowych w 2026 roku, kontynuując serię ustawodawczych działań stanowych w tym kierunku z ostatnich lat. Wynik może zaskakiwać, ponieważ większość wyborców odrzuciła Proposition 40 w Kalifornii — szeroko komentowany projekt, który wprowadziłby jednorazowy 5-procentowy podatek od majątku netto około 200 miliarderów tego stanu. Współzałożyciel Google Sergey Brin i kilku innych miliarderów wydali prawie 400 milionów dolarów, próbując przekonać wyborców do jego odrzucenia.

Emmanuel Saez, ekonomista Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley badający nierówności, który pomagał zaprojektować Proposition 40, żałował porażki, mówiąc: „Dziś wygrała oligarchia.”

Jednak Allison Anna Tait, profesor prawa na Uniwersytecie Richmond, która niedawno napisała książkę o nierównościach majątkowych i obserwuje te inicjatywy opodatkowania bogaczy, uważa, że porażka Proposition 40 to tylko część historii. Mimo tej klęski wielu Amerykanów wyraziło w wyborach śródokresowych poparcie dla podwyższenia podatków dochodowych od bogaczy — a w mniejszym stopniu dla opodatkowania drugich — lub trzecich czy czwartych — domów należących do najzamożniejszych.

Opodatkowanie bogaczy w wyborach

Opodatkowanie dochodu okazuje się skuteczniejszą strategią niż opodatkowanie majątku. Znaczące zmiany w podatkach dochodowych poddano pod głosowanie w pięciu stanach podczas wyborów śródokresowych. Trzy z tych projektów miały na celu podniesienie lub utrzymanie stawek podatku dochodowego od bogaczy, i wszystkie trzy przeszły.

W stanie Waszyngton na przykład wyborcy poparli projekt, który utrzyma nowy 9,9-procentowy podatek dochodowy od dochodów gospodarstw domowych powyżej 1 miliona dolarów. Ten „podatek od milionerów”, podpisany wcześniej w 2026 roku, to pierwszy osobisty podatek dochodowy w tym stanie.

Tymczasem wyborcy w Kolorado odrzucili Proposition 136, która ograniczałaby stanową stawkę podatku dochodowego do 4,4%. Zatwierdzili natomiast Amendment 87, nowy progresywny podatek dochodowy podnoszący stawki dla gospodarstw domowych i firm z dochodami powyżej 500 tysięcy dolarów.

I choć wyborcy w Kalifornii odrzucili Proposition 40, to zatwierdzili Proposition 3. Ten projekt czyni trwałymi stawki podatku dochodowego uchwalone w 2012 roku dla najzamożniejszych mieszkańców stanu, które miały wygasnąć w 2031 roku. Dopłaty, corocznie waloryzowane o inflację, zaczynają się od 10,3% przy dochodach 360 tysięcy dolarów i rosną do 12,3% dla podatników zarabiających ponad 721 tysięcy dolarów.

W sierpniu 2026 roku wyborcy w Missouri zdecydowanie odrzucili projekt, który nakazywałby stanowym ustawodawcom likwidację podatku dochodowego — zmiana ta oznaczałaby utratę 8,5 miliarda dolarów przychodów rocznie. Zwolniłaby bogatych podatników z podatku dochodowego, zastępując utracone przychody podwyższonym podatkiem od sprzedaży, który najmocniej uderzyłby w podatników o niskich dochodach.

Dwie porażki miały miejsce w Karolinie Północnej i Iowie. Żaden z tych stanów nie głosował bezpośrednio nad podatkiem od bogaczy, ale oba zatwierdziły poprawki konstytucyjne, które utrudnią stanowym parlamentom uchwalanie takich podatków w przyszłości. Gubernator Karoliny Północnej, Josh Stein, nazwał poprawkę w swoim stanie „limitem ochrony milionerów”.

Parlamenty stanowe podnoszą stawki podatku dochodowego dla najbogatszych

Przed wyborami śródokresowe pojawiły się nowe podatki od bogaczy wprowadzane przez parlamenty stanowe, a nie w drodze referendów, w ramach trendu trwającego ponad dekadę. W Maine ustawodawcy głosowali w kwietniu 2026 roku za dopłatą podatkową 1% od dochodów powyżej 1 miliona dolarów. Miesiąc później ustawodawcy hawajscy utworzyli nowy przedział podatkowy 13% dla pojedynczych podatników zarabiających powyżej 500 tysięcy dolarów lub par rozliczających się wspólnie z dochodami powyżej 1 miliona dolarów — zmiana połączona z obniżką stawek dla przedziałów o niższych dochodach. Miesiąc później Rhode Island uchwaliło dopłatę od dochodów milionerów, wprowadzaną etapami przez kolejne trzy lata, docelowo do maksymalnej stawki 3%.

W 2009 roku Nowy Jork stał się jednym z pierwszych stanów, które uchwaliły taki podatek dochodowy od najbogatszych. Waszyngton (D.C.), Massachusetts i Maryland również wprowadziły te „podatki od milionerów” — odpowiednio w 2022, 2023 i 2025 roku.

Opodatkowanie dodatkowych nieruchomości

Innym sposobem, w jaki rządy stanowe i lokalne zwiększają przychody podatkowe od zamożnych mieszkańców, jest nakładanie specjalnych podatków na drogie nieruchomości, które nie są głównym miejscem zamieszkania właścicieli. Te inicjatywy odnosiły sukcesy zarówno w parlamentach stanowych, jak i w głosowaniach, oszczędzając domy zamieszkiwane przez właścicieli, a koncentrując obciążenie na nieruchomościach wakacyjnych, apartamentach wykorzystywanych okazjonalnie (rezydencjach czasowych) i długo pustostanach.

Ustawodawcy Montany w kwietniu 2025 roku zatwierdzili nowy system tiered podatku od nieruchomości, który wszedł w życie 1 stycznia 2026 roku. Podniósł stawki podatku od nieruchomości dla domów wakacyjnych i najmów krótkoterminowych do 1,9%, podczas gdy główne miejsca zamieszkania i kwalifikujące się najmy długoterminowe płacą niższe, stopniowane stawki homestead.

Nowy Jork uruchomił w lipcu swój „podatek pied-à-terre”. Nowy podatek nakłada roczną dopłatę od 0,8% do 1,3% na domy jednorodzinne warte 5 milionów dolarów lub więcej, oraz od 4% do 6,5% na apartamenty i współwłasności warte 1 milion dolarów lub więcej. Dopłata dotyczy wyłącznie nieruchomości, które nie są głównym miejscem zamieszkania. Rhode Island ma podobny podatek od nieruchomości, który wszedł w życie w tym samym czasie co nowojorski: roczna dopłata 2,50 dolara za każde 500 dolarów wartości oszacowanej powyżej 1 miliona dolarów, dotycząca nieruchomości niezamieszkiwanych na stałe.

A 3 listopada wyborcy w Boulder w Kolorado zatwierdzili podatek od pustostanów mieszkalnych na domy stojące puste przez ponad pół roku. Dopłata, która wejdzie w życie w 2028 roku, wyniesie około 4 tysiące dolarów rocznie za każdą pustą nieruchomość. Dotyczy wszystkich, ale wyraźnym celem są domy niezamieszkiwane na stałe. Jednak tuż na zachód od Boulder, w Crested Butte w Kolorado, podatek od drugich domów nie przeszedł, podobnie jak próba nałożenia podobnej dopłaty w San Diego w Kalifornii.

Dlaczego podatki dochodowe są atrakcyjne dla wyborców i ustawodawców

Jest dobry powód, dla którego opodatkowanie dochodu bogaczy jest łatwiejsze niż opodatkowanie ich majątku: podatki dochodowe są znacznie łatwiejsze do obliczenia. Podatki dochodowe mogą opierać się na corocznych zeznaniach podatkowych, stanowych lub federalnych, i nie wymagają dodatkowej pracy przy wycenie majątku netto. Dla majątku takie zeznania nie istnieją — z wyjątkiem przypadków po śmierci, gdy pozostaje duży spadek. W przeciwieństwie do tego podatki od majątku wymagają corocznej wyceny firm, gruntów rolnych, dzieł sztuki, własności intelektualnej i innych aktywów, z których wiele jest trudnych do oszacowania. To byłoby wyzwanie stojące przed Proposition 40: nawet jako jednorazowa danina, opodatkowanie wartości netto oznaczało wycenę rodzajów aktywów, które nie mają corocznych zeznań uwiarygadniających ich wartość.

Wadą opodatkowania dochodu zamiast majątku jest to, że ogranicza wysokość przychodów, jakie można uzyskać od osób najzdolniejszych do płacenia podatków. Większość bogatych ludzi przekształca niewielką część swojego majątku w dochód; częstym wyjątkiem jest sytuacja, gdy sprzedają część swoich akcji. Podatki od nieruchomości, podobnie jak dochodowe, są wyjątkiem od tej reguły: obliczenie należnego podatku od nieruchomości jest łatwe dla władz dzięki corocznym miejskim wycenom.

Co może nastąpić dalej?

Mimo porażki Proposition 40 wygląda na to, że Amerykanie są generalnie otwarci na silniejsze opodatkowanie bogatych — przynajmniej gdy robią to stany, a nie rząd federalny. Przyjęte projekty przechodzą teraz z wyborów do wdrożenia: pierwszy osobisty podatek dochodowy w stanie Waszyngton — 9,9-procentowa danina od dochodów gospodarstw domowych powyżej 1 miliona dolarów — pozostaje w księgach ustaw, poprawka 87 w Kolorado podnosi stawki dla gospodarstw domowych i firm zarabiających ponad 500 tysięcy dolarów, a najzamożniejsi mieszkańcy Kalifornii zachowują dopłaty, które w przeciwnym razie wygasłyby w 2031 roku. W Illinois, gdzie miliarder-gubernator JB Pritzker łatwo wygrał trzecią kadencję, przeszedł kolejny ciekawy projekt. Ponad 75% wyborców w hrabstwie Cook, obejmującym Chicago i kilka jego przedmieść, zatwierdziło niewiążące, konsultacyjne referendum pytające, czy Illinois powinien przyjąć „poprawkę milionera na ulgę podatkową od nieruchomości i edukację”. Nakładałaby nową dopłatę 3% od dochodów powyżej 1 miliona dolarów. Choć to zwycięstwo nie autoryzowało nowego podatku, ujawniło, że poparcie dla niego byłoby silne — przynajmniej w Chicago i Evanston.

Nawet miliarder Bill Gates powiedział, że wierzy, iż „podatek od miliarderów” będzie konieczny. Pytanie brzmi: jaki?

Allison Anna Tait jest profesorem prawa na Uniwersytecie Richmond. Ten artykuł został opublikowany ponownie z The Conversation na licencji Creative Commons i pierwotnie ukazał się na Fortune.com.