W miarę jak Waszyngton zwiększa inwestycje w górnictwo i przetwórstwo surowców, nowy raport wskazuje, że spółki wydobywcze — a także opinia publiczna — muszą uważniej przyglądać się temu, jak trend na nowo definiuje rolę rządu w sektorze, jego gospodarcze znaczenie i zakres kontroli.

Rządy wychodzą poza regulowanie projektów dotyczących surowców krytycznych i stają się kredytodawcami, inwestorami oraz odbiorcami, co zmienia sposób, w jaki spółki wydobywcze finansują projekty, oraz to, kto ostatecznie wpływa na ich produkcję — informuje w raporcie GEM Mining Consulting.

Te działania mają wspólne tło: minerały takie jak lit, nikiel, pierwiastki ziem rzadkich i skand trafiają do baterii, pojazdów elektrycznych, sieci energetycznych i sprzętu obronnego, a przetwórstwo wielu z nich jest skoncentrowane w niewielkiej liczbie krajów — fakt, który przesunął bezpieczeństwo dostaw na czołowe miejsce w agendzie politycznej Waszyngtonu i stolic państw sojuszniczych.

Ta zmiana oznacza, że spółki ubiegające się o publiczne finansowanie muszą teraz konkurować czymś więcej niż geologią, kosztami i klasyczną bankowalnością. W coraz większym stopniu muszą też spełniać rządowe wymogi dotyczące pochodzenia i kwalifikacji produktów, udziału komponentów krajowych lub sojuszniczych, kadr, sprawozdawczości oraz bezpieczeństwa dostaw.

Zobowiązania Waszyngtonu

O skali i różnorodności zaangażowania Stanów Zjednoczonych świadczy niedawne federalne wsparcie projektów dotyczących surowców krytycznych. Objęło ono warunkową pożyczkę w wysokości około 1,4 mld dolarów dla Sila Nanotechnologies, która zbuduje fabrykę ogniw do akumulatorów litowo-jonowych, oraz 400 mln dolarów dla australijskiej Sunrise Energy Metals (ASX: SRL), przekazane za pośrednictwem Biura Kapitału Strategicznego amerykańskiego Departamentu Obrony — organu utworzonego w celu kierowania kapitału do łańcuchów dostaw istotnych dla bezpieczeństwa narodowego. Sunrise zbuduje pierwszą na świecie kopalnię skandu — metalu wykorzystywanego do wzmacniania stopów aluminium w przemyśle lotniczym oraz jako komponent stałotlenkowych ogniw paliwowych. Prezydent Donald Trump ogłosił również ponad 180 mln dolarów na edukację górniczą i rozwój kadr.

Szacowane zobowiązanie o wartości 2 mld dolarów pokazuje, że wsparcia federalnego nie można traktować jako identycznego dla wszystkich beneficjentów, ponieważ każdy z nich będzie miał odmienne cele, przeznaczenie i prawa.

Różne typy i kwoty środków rządowych będą w dłuższej perspektywie przynosić różne rezultaty — argumentuje badanie GEM. Duża pożyczka może na przykład obniżyć koszt kapitału projektu zbliżającego się do skali komercyjnej, podczas gdy znacznie mniejszy grant może okazać się donioślejszy, jeśli testy pilotażowe lub kwalifikacja u klientów odblokują znacznie większe finansowanie prywatne. Finansowanie edukacji nie zwiększa bezpośrednio produkcji w kopalniach, ale może złagodzić niedobory kadr dotykające wielu projektów.

Modele globalne

Stany Zjednoczone nie są wyjątkiem. Kanada, Australia, Unia Europejska (UE) i Japonia wypracowały własne podejścia do finansowania górnictwa i łańcuchów dostaw surowców krytycznych, a analiza GEM pokazuje, że żaden z głównych systemów nie opiera się na jednym narzędziu finansowania. Podejście Japonii bazuje na dekadach wspieranego przez państwo rozwoju zasobów za pośrednictwem agencji takich jak Japan Oil, Gas and Metals National Corporation (JOGMEC), natomiast amerykańskie gromadzenie zapasów surowców strategicznych sięga połowy XX wieku.

Stany Zjednoczone stosują najszerszą kombinację pożyczek, kapitału udziałowego, grantów, praw zakupu i zapasów, podczas gdy Kanada kładzie większy nacisk na infrastrukturę i udział kapitałowy. Australia łączy finansowanie z prawami do produkcji i zapasami strategicznymi, UE stawia na kredyt publiczny, granty i koordynację pozwoleń, a Japonia koncentruje się na finansowaniu, umowach odbioru produkcji (offtake) i zapasach możliwych do uruchomienia.

Zdaniem GEM wszystkie te informacje powinny być łatwo dostępne dla opinii publicznej w ramach wiarygodnej publicznej bazy danych. Gwarancje i ubezpieczenia należy raportować jako ekspozycję warunkową, a nie już wydatkowane środki, a spłaty, opłaty, wartość udziałów oraz odzyskane prawa również powinny podlegać ujawnieniu.

Dopasowanie środków

Projekty górnicze powinny wybierać jurysdykcję nie według tego, ile kapitału oferuje, lecz według tego, która z nich może pomóc im rozwiązać ich problemy — oraz co wiąże się z takim wsparciem — twierdzi GEM.

Kanada może być na przykład szczególnie odpowiednia dla odległych projektów wymagających korytarzy i współdzielonej infrastruktury, programy UE mogą lepiej pasować do zintegrowanych projektów wydobywczo-przetwórczych zaopatrujących europejskich klientów, system Japonii jest nastawiony na zagraniczne dostawy powiązane z japońskimi użytkownikami, a podejście Australii sprzyja projektom, które mogą zapewniać dostawy sojusznicze i usługi w zakresie strategicznych rezerw.

Rządy powinny starać się zarządzać kapitałem, który planują zainwestować w sektor, jak portfelem oraz uczynić wsparcie etapowym i warunkowym — mówi GEM. Modele te można powielić w innych krajach, o ile zastosuje się podobne ramy, dążąc do przekształcenia wiarygodnego projektu w zakwalifikowane i niezawodne źródło dostaw.

Ostatecznym testem badania jest to, czy zaangażowanie rządu prowadzi do rozwoju, który w przeciwnym razie by nie nastąpił. Bez tej wartości dodanej finansowanie publiczne grozi jedynie zastępowaniem kapitału prywatnego — lub przyznawaniem rządom praw strategicznych do projektów, które i tak zostałyby zrealizowane.