Lud Tausug z Mindanao ma bogate dziedzictwo tradycyjnych ostrzy — mieczy od dawna wytwarzanych ręcznie przez wprawnych rzemieślników. Do najbardziej znanych należą: kris z charakterystyczną falistą klingą; barung — jednosieczny miecz o liściowatym kształcie; oraz kampilan — długie ostrze rozszerzające się w pobliżu końca.

Dla Madza Kamsy, kowala z ludu Tausug działającego w Zamboanga, te tradycyjne miecze moro — których historia sięga XVI wieku — uosabiają kulturę walki.

„Gamit 'yan laban Kastila, Amerikano, at Hapon (Były używane do walki z Hiszpanami, Amerykanami i Japończykami)” — powiedział w rozmowie z BusinessWorld przeprowadzonej przez komunikator Messenger.

Ta wojenna przeszłość znajduje odzwierciedlenie w udokumentowanych źródłach. „Moro” to zbiorcza nazwa muzułmańskich ludów Mindanao i Sulu — w tym Tausug — a ich ojczyzna wokół archipelagu Sulu stanowiła siedzibę sułtanatu założonego w XV wieku, którego Hiszpania nigdy całkowicie nie podporządkowała sobie mimo licznych kampanii wojskowych. W okresie rządów kolonialnych Amerykanów bojownicy moro, dzierżący ostrza takie jak kris i barung, podtrzymywali opór podczas powstania Moro w latach 1899–1913.

Pan Kamsa kuje ostrza od 2000 roku, czerpiąc z wiedzy przekazywanej w jego rodzinie z pokolenia na pokolenie. Swoje wyroby sprzedaje przede wszystkim na Facebooku, gdzie — jak zauważa — zainteresowanie wykazują zarówno Filipińczycy, jak i cudzoziemcy. O dumie z rzemiosła świadczą jego posty, dokumentujące każdy miecz na kolejnych etapach powstawania — od surowego początkowego stanu aż po gotowy produkt.

Wykonanie jednego miecza zajmuje zwykle 20 dni — wyjaśnił — z czego 15 dni poświęca się na rękojeść i pochwę, a pięć dni na samą klingę. Do drewnianych rękojeści i pochew wykorzystuje się zazwyczaj banati, narrę lub mahoń, które rzeźbi się w misternie wzory — od zakrzywionego dzioba kakadu po wężowate smocze motywy. Wirowe motywy liści lub fal rzeźbione w drewnie symbolizują życie i energię.

Zapytany, do czego służą różne miecze, pan Kamsa udzielił prostej odpowiedzi: do cięcia mięsa, drewna, bambusa i — dawnymi czasy, rzecz jasna — ludzi. W mediach społecznościowych ostrość i jakość jego ostrzy potwierdzają zarówno Filipińczycy z Manili, jak i zagraniczni klienci oraz entuzjaści noży.

Kowale Tausug są obecnie rzadkością, choć ich rzemiosło niegdyś stanowiło część codziennego życia ukształtowanego przez handel i praktyki związane ze sztuką walki. W Sulu i na całym muzułmańskim Mindanao noszenie ostrza było tradycyjnie oznaką statusu i autorytetu.

„Konti na lang kami kasi 'yong iba may ibang trabaho na (Jest nas już niewielu, bo inni zajęli się innymi pracami)” — powiedział pan Kamsa, dodając, że w zawodzie pozostali kowale, którzy nie ukończyli szkoły.

Wykucie miecza, jak wyjaśnił, wymaga precyzji i cierpliwości. Zespół rzemieślników tworzą on sam, jego troje rodzeństwa oraz ojciec, który nauczył ich tego rzemiosła.

Obecnie rodzina przyjmuje zamówienia na bardzo różne rodzaje broni. Oprócz typowych kris i barung otrzymuje zamówienia na długie włócznie zwane sibat oraz na bangkong — krótką broń sieczną, historycznie używaną przez Morów.

„Kung may order, kaya naman kasi nagawa na namin lahat 'yan (Jeśli wpłynie zamówienie, damy sobie radę, bo robiliśmy już to wszystko wcześniej)” — powiedział z dumą.

Chociaż nie istnieje oficjalny wykaz aktywnych kowali Tausug na Filipinach, kraj dysponuje formalnymi instrumentami do uhonorowania tradycyjnego rzemiosła: nagroda Gawad sa Manlilikha ng Bayan (Narodowa Nagroda Żywych Skarbów), ustanowiona ustawą Republiki nr 7355 z 1992 roku, wyróżnia mistrzów tradycyjnych sztuk — od recytowania eposów i tkactwa po obróbkę metali — a Narodowa Komisja ds. Kultury i Sztuki dokumentuje tradycyjne rzemiosła w narodowym rejestrze niematerialnego dziedzictwa kulturowego prowadzonym na podstawie ustawy o narodowym dziedzictwie kulturowym z 2009 roku. Na razie oparta na rodzinie tradycja wciąż jest przekazywana dalej. Najmłodsze z rodzeństwa, w wieku 22 lat, okazało zainteresowanie tym rzemiosłem.

Dla rodziny Kamsów wytwarzanie ostrzy to nie tylko źródło utrzymania — to także okazja do wzmocnienia fundamentów tożsamości kulturowej dla przyszłych pokoleń.

Więcej informacji o mieczach można znaleźć na stronie Madza Kamsy na Facebooku. — Brontë H. Lacsamana