ZURYCH — Szwajcarscy wyborcy 29 listopada zdecydują, czy zablokować ustawę łagodzącą ograniczenia w eksporcie broni, w referendum, które bada granice wieloletniej neutralności Szwajcarii i spotyka się ze zdecydowanym sprzeciwem krajowego przemysłu zbrojeniowego.

Neutralność Szwajcarii opiera się na konwencjach haskich z 1907 roku, które zabraniają krajowi uczestniczenia w konfliktach zbrojnych, chyba że zostanie bezpośrednio zagrożony, oraz udzielania wsparcia wojskowego jakiejkolwiek ze stron konfliktu.

Ta postawa, utrzymywana w dużej mierze przez całą zimną wojnę, zaczęła się zmieniać od czasu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku, która skłoniła Berno do pogłębienia więzi obronnych z partnerami europejskimi i transatlantyckim sojuszem NATO.

Sondaże sugerują, że referendum — zaproponowane przez koalicję partii lewicowych, w tym socjaldemokratów i zielonych — może zakończyć się każdym wynikiem. Niektórzy politycy prawicowi odeszli także od Szwajcarskiej Partii Ludowej (SVP), aby sprzeciwić się nowelizacji, która nie może wejść w życie, dopóki nie odbędzie się głosowanie. Wyzwanie opiera się na szwajcarskim systemie demokracji bezpośredniej, w ramach którego obywatele mogą wymusić wiążące głosowanie ogólnokrajowe zdolne do zablokowania ustaw przyjętych przez parlament.

Czy neutralne państwo może wysyłać broń do kraju będącego w stanie wojny?

„W przyszłości szwajcarski materiał wojenny może w pewnych przypadkach trafiać do państw walczących” — powiedział Fabian Molina, poseł lewicowych socjaldemokratów. „To naruszałoby neutralność”n
Nowelizacja ma umożliwić dostawy uzbrojenia do 36 państw zachodnich, nawet jeśli są zaangażowane w aktywne konflikty zbrojne, choć nie do użycia w tych konfliktach. Ukraina jednak nie jest objęta.

Zniosłaby również wymóg podpisania przez państwa kupujące deklaracji o niedokonywaniu reeksportu. Berno wcześniej blokowało kilka krajom wysyłkę kupionej szwajcarskiej amunicji i wozów bojowych na Ukrainę; Niemcy w konsekwencji wykluczyły szwajcarskie firmy z umów procurementowych, a Dania i Holandia wstrzymały zamówienia. Ten epizod pokazuje, jak zasady eksportowe Berna już ukształtowały decyzje zakupowe jego europejskich sąsiadów.

Nawet według nowych zasad nowelizacja nie obejmowałaby uzbrojenia kupionego na wcześniejszych warunkach ani zakupionego z zamiarem natychmiastowego przekazania go stronie trzeciej — wyłączenie, które nadal dotyczy Ukrainy.

Poseł Centrum Reto Nause powiedział, że prawo wymaga rewizji, aby odzwierciedlało bardziej niebezpieczne środowisko międzynarodowe. „Stoimy w obliczu poziomu zagrożenia, jakiego nie widzieliśmy od czasów II wojny światowej” — powiedział. „Częścią zdolności do samoobrony jest posiadanie krajowego przemysłu zbrojeniowego, pewnych mocy produkcyjnych, a przede wszystkim wiedzy specjalistycznej w kluczowych technologiach”.

Nause dodał, że deklaracja o niedokonywaniu reeksportu zniechęcałaby państwa NATO do zakupu szwajcarskiego uzbrojenia, ponieważ chcą mieć możliwość dzielenia się bronią w razie ataku na sojusz.

Dotknięci producenci obejmują niemiecki Rheinmetall, który buduje w Szwajcarii systemy obrony przeciwdronowej, francuską grupę obronną Thales, producenta broni strzeleckiej SIG Sauer oraz ponad 100 innych firm.

Szwajcaria wśród 20 największych eksporterów broni

W ciągu ostatnich 10 lat Szwajcaria była siedemnastym największym eksporterem broni na świecie, według danych Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem. Sektor zatrudnia 14 000 osób, a wartość eksportu w zeszłym roku wyniosła około 1,15 miliarda dolarów.

Producenci obawiają się o przyszłość, jeśli ustawa nie zostanie zmieniona, argumentując, że rynek krajowy jest zbyt mały. Ich zwolennicy zauważają, że kolejne 154 000 miejsc pracy jest związanych z firmami produkującymi wyroby „o podwójnym zastosowaniu” — zarówno wojskowym, jak cywilnym.

„To decydujące, naprawdę to ‘go’ albo ‘no go’ dla przyszłości szwajcarskiego przemysłu zbrojeniowego” — powiedział Matthias Zoller, sekretarz generalny Szwajcarskiego Stowarzyszenia Aeronautyki, Bezpieczeństwa i Obrony, reprezentującego branżę.

Zoller powiedział, że kluczowe jest, aby Szwajcaria miała własny przemysł zbrojeniowy, ale ostrzegł, że jeśli eksport zostanie nadmiernie ograniczony, producenci mogą po prostu przenieść się za granicę. Jeśli Szwajcaria nie będzie mogła już sprzedawać broni za granicą, jak dodał, może spodziewać się miejsca na końcu kolejki przy zakupie nowych systemów — a nawet podzespołów — od innych krajów.

Poseł Zielonych Gerhard Andrey powiedział, że rezygnacja z kontroli nad tym, dokąd trafia szwajcarska broń, „nie jest neutralnym wyborem”, i zauważył, że eksport w zeszłym roku był tuż poniżej poziomu rekordowego, mimo ograniczeń.

Mirjam Hostetmann, szefowa młodzieżówki socjaldemokratów, powiedziała, że złagodzenie prawa mogłoby prowadzić do coraz częstszego wykorzystywania szwajcarskiej broni w wojnach domowych lub przez wrogich rządów.

„Iluzją jest wierzyć, że więcej broni zagwarantuje więcej pokoju” — powiedziała. „Z tych zmian nie korzysta nikt poza przemysłem zbrojeniowym”.

Uwaga skupia się teraz na głosowaniu 29 listopada, którego wynik zdecyduje, czy nowelizacja wejdzie w życie, czy też obecne ograniczenia eksportowe pozostaną w mocy.

Źródło: BusinessWorld. Relacja Reuters.