Stany Zjednoczone wchodzą w najdroższą fazę emerytury. Niektórzy z najstarszych obywateli kraju mają prawo do ponad 100 000 dolarów rocznie w łącznych świadczeniach z Social Security, pozostając jednocześnie częścią jednego z najzamożniejszych pokoleń w Ameryce. W tym samym czasie dług krajowy właśnie w tym miesiącu przekroczył 40 bilionów dolarów, a Social Security zmierza ku niewypłacalności do 2032 roku — co rodzi obawę, że dla pokoleń pozostawionych z tyłu może już być za późno.

Budżetowa arytmetyka podkreśla skalę obciążeń. Congressional Budget Office przewidziało w 2023 roku, że federalne wydatki na Social Security i Medicare będą odpowiadać za 81% wzrostu wydatków obowiązkowych między 2023 a 2033 rokiem. Już w samym 2026 roku wzrost wydatków na Social Security i Medicare odpowiada za niemal połowę prognozowanego wzrostu obowiązkowych wydatków o 362 miliardy dolarów. Odsetki dokładają kolejną warstwę do tego stosu: CBO prognozuje, że netto federalne koszty odsetkowe przekroczą w 2026 roku 1 bilion dolarów i wzrosną do 2,1 biliona dolarów do 2036 roku. W praktyce rząd wydaje pieniądze jedynie na obsługę długu nagromadzonego w wyniku wcześniejszych deficytów, podczas gdy programy świadczeń społecznych nadal rosną.

Podział pokoleniowy

Stan programu Social Security przyczynił się najwyraźniej do skrajnie różnych pokoleniowych oczekiwań co do świadczeń. Badanie Cato Institute z grudnia 2025 roku wykazało, że jedynie 34% respondentów z pokolenia Z oczekiwało, że Social Security będzie istniał, gdy osiągną wiek emerytalny. Analiza Cato z czerwca 2026 roku wykazała również, że 79% młodszych respondentów spodziewało się jakiegoś rodzaju cięć we własnych przyszłych świadczeniach.

„Badanie wykazało, że młodzi Amerykanie najrzadziej oczekują, że Social Security będzie dla nich istniał” — zauważono w opracowaniu — „są najbardziej otwarci na reformy i najmniej skłonni rozumieć, jak program działa”.

Social Security to program działający w systemie pay-as-you-go, co oznacza, że większość podatków pobieranych od dzisiejszych pracowników wykorzystywana jest na wypłatę świadczeń dzisiejszym beneficjentom. W praktyce część pensji obecnego pracownika dotuje świadczenia boomerów — a według sondażu Cato Institute z 2025 roku tylko 45% Amerykanów poprawnie rozumie zasady działania programu.

Zgodnie z obowiązującym prawem pracownicy i pracodawcy płacą po 6,2% wynagrodzenia do Social Security, do rocznego maksymalnego progu opodatkowania, który w 2026 roku wynosi 184 500 dolarów. Osoby samozatrudnione płacą łączną stawkę 12,4%. Taka struktura działała znacznie sprawniej, gdy na każdego emeryta przypadało wielu pracowników — według danych powierników Social Security Administration w 1960 roku przypadało około pięciu pracowników na beneficjenta, wobec mniej niż trzech obecnie. Ta zmiana odzwierciedla przechodzenie baby boomersów na emeryturę, podczas gdy młodsze pokolenia zmagają się z rekordowymi trudnościami na rynku pracy.

Nierównowagę pogłębia fakt, że beneficjenci Social Security otrzymują znacznie ponad dwukrotność tego, co wpłacili do programu. Oczekuje się, że pracownik o medianowym wynagrodzeniu przechodzący na emeryturę w 2027 roku otrzyma około 730 000 dolarów świadczeń z Social Security w ciągu życia, w porównaniu z mniej niż 200 000 dolarów łącznych wpłat pracownika i pracodawcy. Nie licząc wkładu pracodawcy, świadczenia wypłacane w ciągu życia odpowiadają około 265% tego, co pracownik osobiście wpłacił do Social Security. Obecny system w praktyce opiera się na dzisiejszych pracownikach — w tym millenialsach i młodszej części pokolenia X — finansujących emerytów.

Co zamierza z tym zrobić rząd

Rząd federalny dotarł do punktu, w którym arytmetyka staje się nieunikniona. Raport powierników Social Security z 2026 roku przewiduje, że fundusz powierniczy Old-Age and Survivors Insurance zostanie wyczerpany w czwartym kwartale 2032 roku. Wówczas bieżące dochody programu pokrywałyby jedynie 78% zaplanowanych świadczeń emerytalnych. Teoretycznie połączone fundusze powiernicze Social Security mają zostać wyczerpane w 2034 roku, gdy wpływy pokrywałyby 83% zaplanowanych świadczeń. Bez działań Kongresu oznaczałoby to automatyczne obniżenie świadczeń.

Kongres mierzył się już wcześniej z podobnym terminem. Ostatniego dużego ratunku programowi udzielono w 1983 roku, gdy dwupartyjna reforma podpisana przez prezydenta Ronalda Reagana podniosła podatki od wynagrodzeń, objęła część świadczeń opodatkowaniem dochodów i stopniowo podniosła pełny wiek emerytalny z 65 do 67 lat — zmiany wprowadzano etapami przez lata, aby dać pracownikom czas na dostosowanie się. Raport powierników z 2026 roku pozostawia około sześciu lat do prognozowanego wyczerpania emerytalnego funduszu powierniczego.

Committee for a Responsible Federal Budget szacuje, że program emerytalny napotkałby około 22-procentową redukcję obejmującą wszystkich w momencie wyczerpania emerytalnego funduszu powierniczego. Komitet zaproponował jeden ze sposobów rozwiązania problemu: wprowadzenie limitu świadczeń wypłacanych najzamożniejszym emerytom. Propozycja, nazwana „Six Figure Limit”, ograniczyłaby roczne świadczenia z Social Security do 100 000 dolarów dla małżeństwa przechodzącego na emeryturę w normalnym wieku emerytalnym, przy czym limit byłby dostosowany do stanu cywilnego i wieku zgłoszenia wniosku. Porównywalny limit dla osoby samotnie przechodzącej na emeryturę wyniósłby 50 000 dolarów.

Propozycja wymierzona jest w bardzo wąską grupę. CRFB szacuje, że limit dotyczyłby w pierwszych latach jedynie 0,05% czołowych małżeństw — gospodarstw domowych o średnich rocznych dochodach emerytalnych powyżej 2,5 miliona dolarów i przeciętnym majątku netto powyżej 65 milionów dolarów. Organizacja twierdzi, że z czasem limit nabierze większego znaczenia, ponieważ maksymalne świadczenia Social Security będą nadal rosły.

CBS News podało w marcu, że około miliona indywidualnych beneficjentów Social Security otrzymuje co najmniej 50 000 dolarów rocznie, co oznacza, że małżeństwo z dwójką takich beneficjentów mogłoby otrzymywać ponad sześciocyfrowe kwoty. Social Security Administration nie odpowiedziało natychmiast na prośbę o komentarz złożoną przez Fortune.

Boomerzy są bogaci — ale niewielka część tego bogactwa trafi do innych

Baby boomersi łącznie posiadają około 93 bilionów dolarów bogactwa — wynika z danych Visa Business and Economic Insights — ale tylko około 36 bilionów dolarów ma w ciągu najbliższych dwóch dekad przejść na millenialsy i pokolenie X. Różnica odzwierciedla się w podatkach, zadłużeniu, wydatkach podczas emerytury oraz koncentracji bogactwa wśród najbogatszych boomerów. Po odjęciu zobowiązań pozostaje około 88 bilionów dolarów — a najbogatszy 1% posiada około jedną trzecią tego majątku. Oczekuje się również, że boomerzy wydadzą w ciągu emerytury około 16 bilionów dolarów na mieszkanie, żywność, opiekę zdrowotną, leki na receptę i inne wydatki.

Oznacza to, że „Wielki transfer bogactwa” nie przeniesie stosu aktywów o wartości 93 bilionów dolarów od emerytów do młodszych Amerykanów. Znaczna część tego majątku nigdy nie zostanie odziedziczona, a wiele z tego, co zostanie przekazane, skoncentruje się w zamożnych gospodarstwach domowych.

Social Security z kolei został stworzony jako ubezpieczenie społeczne, a nie program pomocy społecznej oparty na prógu dochodowym, gdy prezydent Franklin D. Roosevelt podpisał go w 1935 roku. Osoba, która zarabiała więcej w trakcie kariery, zazwyczaj otrzymuje wyższe świadczenie, z zastrzeżeniem formuły programu i maksymalnego progu opodatkowania. Zamożny emeryt może więc kwalifikować się do znacznej wypłaty z Social Security, nawet jeśli to świadczenie stanowi jedynie niewielką część jego całkowitego dochodu.

Wezwania do restrukturyzacji

Zdaniem Cato Institute Social Security powinien w większym stopniu koncentrować się na ochronie seniorów przed ubóstwem, dając jednocześnie młodszym pracownikom większą możliwość budowania prywatnych oszczędności emerytalnych. Analiza instytutu wskazuje na systemy w innych krajach rozwiniętych, które wykorzystują kombinacje podstawowych emerytur, ukierunkowanych świadczeń, automatycznych korekt oraz mechanizmów prywatnych oszczędności.

Powiązana z zarobkami struktura świadczeń w Stanach Zjednoczonych może generować coraz hojniejsze wypłaty dla lepiej zarabiających — wynika z raportu Cato Institute. Organizacja wskazuje, że pracownik osiągający maksymalne zarobki, który zgłasza się po świadczenia z Social Security w wieku 70 lat, może otrzymywać ponad 61 000 dolarów rocznie, argumentując jednocześnie, że decydenci mogliby w ramach restrukturyzacji obniżyć świadczenia dla emerytów o wyższych dochodach.

„Decydenci powinni rozważyć fundamentalne przemyślenie struktury programu i przekształcenie go w system zapewniający seniorom ochronę przed ubóstwem, gdy nie mogą już pracować” — napisał instytut — „jednocześnie uwalniając zasoby, aby młodszy pracownicy mogli sami więcej oszczędzać”.

Źródło: Fortune