Sfrustrowani inwestorzy PXES, internetowej platformy inwestycyjnej, szturmowali biuro firmy w Kabba w stanie Kogi po utracie dostępu do swoich środków — według relacji w ramach protestu wynosili z biura meble i sprzęt. Konfrontacja nastąpiła po podobnym incydencie w biurze PXES w Yoli w stanie Adamawa, gdzie inwestorzy podobnie wtargnęli do siedziby po nieudanych próbach wypłaty.

PXES opisuje się jako globalną firmę e-commerce i marketingu cyfrowego z siedzibą w Melbourne w Australii, która weszła na rynek nigeryjski w lipcu 2025 roku. Członkowie mogli zarabiać prowizje za wykonywanie prostych zadań promocyjnych, takich jak recenzowanie produktów w internecie. Według firma zwracała uczestnikom 60% opłat serwisowych jako zachętę. Aplikacje zarabiania oparte na zadaniach rozprzestrzeniły się w Nigerii w ostatnich latach m.in. dlatego, że trafiają do licznej grupy młodych, cyfrowo związanych Nigeryjczyków szukających źródeł dochodu w warunkach wysokiego bezrobocia wśród młodzieży — demografii, którą badacze oszustw wielokrotnie wskazywali jako szczególnie często ceelową przez takie platformy.

Wielu ekspertów określa jednak obecnie strukturę platformy jako schemat Ponziego: polegała ona na wypłacaniu zysków istniejącym członkom ze środków nowych uczestników, zamiast generować legalne zyski. Sytuacja pogorszyła się na początku września 2026 roku, gdy platforma stała się niedostępna, a wypłaty zostały wstrzymane, co wywołało powszechną panikę wśród inwestorów.

Krążące w mediach społecznościowych viralowe filmy pokazują inwestorów konfrontujących się z pracownikami PXES i żądających zwrotu pieniędzy. Jeden ze zdesperowanych inwestorów zgłosił stratę 209 000 nairy. Ponieważ firma nie udzielała jasnych odpowiedzi, część sfrustrowanych osób uciekła się do zabierania przedmiotów z biura jako nieformalnej formy odzyskania środków — wzorca widzianego wcześniej przy upadkach, w tym przy upadku CBEX w 2025 roku, gdy tłumy podobnie szturmowały biura firmy po zamrożeniu wypłat.

PXES to jedynie najnowszy z długiej serii schematów Ponziego, które wyczerpały oszczędności wielu nigeryjskich rodzin, często w ciągu zaledwie kilku miesięcy od startu.

W 2025 roku schemat znany jako CBEX, czyli Crypto Bridge, upadł ze stratami szacowanymi na 1,3 bln nairy, co czyni go jednym z największych upadków schematów Ponziego w historii Nigerii. Wcześniej MBA Capital and Trading — powszechnie nazywane MBA Forex, kierowane przez Maxwella Oduma — zgromadziło około 171 mld nairy przed zamknięciem działalności w 2020 roku.

Wales Kingdom Capital spowodował straty inwestorów rzędu 40 mld nairy, a Imagine Global Solutions odpowiadał za straty w wysokości około 22 mld nairy. Wśród najbardziej znanych przypadków MMM Nigeria, który przykuł uwagę kraju w 2016 roku, spowodował straty 18 mld nairy i do dziś jest żywo wspominany. Racksterli, popierany przez kilku nigeryjskich celebrytów, doprowadził do strat około 1 mld nairy, a Zedekiah Money Train objął swoim wpływem ponad milion osób.

Zaledwie kilka miesięcy temu XM Future Music Group przyciągał inwestorów, obiecując 100% zwrotu w ciągu 30 dni za samo słuchanie muzyki, przy kosztach udziału wahających się od 21 600 do zdumiewających 93 mln nairy.

Wzorzec w tych schematach, w tym w PXES, jest dobrze znany. Obiecują wysokie i nierealistyczne zyski przy minimalnym wysiłku. Wcześni inwestorzy otrzymują wypłaty finansowane pieniędzmi nowych uczestników, co tworzy fałszywe wrażenie sukcesu. Ten „dowód społeczny”, wzmocniony bonusami polecającymi, napędza szybki wzrost — przyciągając uczestników szybciej, niż jakakolwiek legalna firma mogłaby znieść.

Ostatecznie, gdy napływ nowych pieniędzy spowalnia — a zawsze tak się dzieje — schemat przestaje wypłacać środki, komunikacja się urywa, a operatorzy albo znikają, albo winę zrzucają na problemy techniczne, pozostawiając inwestorów z niczym.

Ludzki koszt tych upadków jest często przesłonięty przez zbiorcze liczby strat. Każda naira stracona w PXES oznacza czyjś czynsz, czesne dziecka albo oszczędności na wypadek awaryjny. Inwestor, który stracił 209 000 nairy, nie jest sam; jest on reprezentantem niezliczonych Nigeryjczyków w stanach Kogi, Adamawa i prawdopodobnie innych, którzy zaufali platformie, która nigdy nie mogła dostarczyć obiecanych zysków.

Powtarzające się upadki takich platform podkreślają szerszy problem: brak skutecznych mechanizmów regulacyjnych, zanim te schematy wyrządzą ogromne szkody finansowe. Nigeryjska Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (SEC), która prowadzi publiczną listę obserwacyjną niezarejestrowanych platform inwestycyjnych i okresowo ostrzega przed nimi Nigeryjczyków, wielokrotnie przypominała, że tylko podmioty zarejestrowane w SEC są uprawnione do gromadzenia środków publicznych w celu inwestowania. Jednak wiele platform opartych na zadaniach i systemach poleceń działa w szarej strefie poza zakresem tradycyjnego nadzoru nad rynkiem papierów wartościowych, co utrudnia wczesną interwencję. Gdy władze lub opinia publiczna zwracają uwagę, pieniądze są zazwyczaj już przepadłe, a operatorów trudno namierzyć — co dodatkowo komplikuje fakt, że, jak w przypadku PXES, deklarowana centrala znajduje się za granicą.

Dla wielu Nigeryjczyków lekcja z doświadczenia PXES jest echem wcześniejszych porażek, takich jak CBEX, MBA Forex i MMM Nigeria: należy zachować ostrożność wobec każdej platformy obiecującej wyjątkowo wysokie zyski przy niewielkim ryzyku lub wysiłku, zwłaszcza takiej, która opiera się na rekrutowaniu innych lub wykonywaniu prostych zadań online. Niezależnie od tego, jak profesjonalnie wygląda strona internetowa czy biuro, sceptycyzm pozostaje uzasadniony. To, czy ofiary PXES odzyskają cokolwiek — poprzez działania regulacyjne, organy ścigania czy sądy — to pytanie, które przesądzi o tym, jak ten upadek zostanie zapamiętany.

Powiązane lektury: 8 schematów Ponziego, które wyczściły biliony od nigeryjskich inwestorów oraz Schemat Ponziego: SEC flaguje Glorious Wealth Fund jako nielegalną platformę inwestycyjną