Zaufanie jest czynnikiem decydującym o sukcesie każdego rządowego programu — pozwala organizacjom i interesariuszom dopasować działania, wzmacniać partnerstwa i przekuwać wizję w trwałe i znaczące rezultaty. Nawet najlepiej przemyślane reformy mogą nie osiągnąć celów bez zaufania i wsparcia kluczowych interesariuszy — jest to szczególnie widoczne w filipińskiej administracji celnej, gdzie powodzenie inicjatyw reformatorskich w dużym stopniu zależy od aktywnego udziału i wsparcia sektora prywatnego i innych kluczowych podmiotów.

Urząd Celny (BoC) — organ oceniający i pobierający cła i podatki od towarów wjeżdżających do kraju oraz regulujący obieg ładunków przez porty i granice — rozpoczął teraz jedną ze swoich najbardziej wymagających inicjatyw reformatorskich: przejście na w pełni cyfrowe środowisko celne za pośrednictwem proponowanego Customs Processing System (CPS), przedstawionego jako kluczowa strategia agendy modernizacyjnej BoC. Według szefa celnictwa Ariela F. Nepomuceno w pełni zdigitalizowany system — a nie częściowo zautomatyzowany — wzmocni ułatwienia w handlu, poprawi pobór przychodów, pozwoli zwalczać przemyt i zwiększy przejrzystość operacji celnych.

Stawka wykracza daleko poza samą biurokrację celną: każda przesyłka wjeżdżająca lub opuszczająca kraj wymaga deklaracji celnych, pozwoleń, opłacenia ceł i zwolnienia ładunku, zanim towary mogą być przemieszczane, więc wydajność i integralność przetwarzania na granicy bezpośrednio kształtują koszty, szybkość i przewidywalność handlu dla importerów, eksporterów i agencji rządowych, które ich regul.

W komentarzu opublikowanym przez BusinessWorld 18 października Stephanie Vicente Nava, Tax Principal w SGV & Co., pisze, że inicjatywa daje BoC strategiczną okazję do zbudowania zaufania interesariuszy poprzez stworzenie systemu celnego przejrzystego, przewidywalnego i mniej podatnego na korupcję. Dzięki ograniczeniu interakcji twarzą w twarz i zastąpieniu procesów ręcznych zautomatyzowanymi przepływami pracy i elektronicznymi śladami audytowymi cyfryzacja może promować uczciwość, rozliczalność i zaufanie publiczne do operacji celnych.

Kolejnym testem modernizacji celnej będzie jednak to, czy firmy, agencje rządowe i inni interesariusze będą mogli ufać wykorzystywanym danym, systemom przetwarzającym ich transakcje i decyzjom podejmowanym w coraz bardziej zautomatyzowanym środowisku celnym.

Od cyfryzacji do zaufanej implementacji

BoC już obecnie obsługuje wiele platform cyfrowych i baz danych, w tym Electronic Payment Portal, Electronic Certificate of Payment, Online Tax Estimator, rozszerzony system e-Travel, Customs Auction Monitoring System oraz usprawnienia National Single Window. Mimo to niektóre transakcje nadal wymagają dokumentów papierowych i osobnych interakcji z innymi agencjami i urzędami rządowymi.

W oparciu o te istniejące inicjatywy CPS ma zintegrować obecny mnogość systemów w jedną platformę cyfrową. Importerzy, eksporterzy i agenci celni moglibzy elektronicznie składać deklaracje i dokumenty pomocnicze, otrzymywać oceny ceł i podatków, dokonywać płatności i korzystać ze zautomatyzowanego zwalniania ładunków, wraz ze zintegrowanymi funkcjami zarządzania ryzykiem i monitorowania zgodności.

Dla importerów kompleksowy cyfrowy system celny oznaczałby szybsze odprawy ładunków, mniejsze obciążenia administracyjne, większą przewidywalność i bardziej płynne doświadczenie handlowe — pozwalając firmom skupić się na rozwoju działalności zamiast na zarządzaniu ryzykiem celnym. Dla rządu cyfryzacja wzmacnia zgodność dzięki lepszej widoczności transakcji, zwiększa pewność przychodów dzięki monitorowaniu opartemu na danych i umożliwia funkcjonariuszom celnym skupienie się na przesyłkach wysokiego ryzyka, wyrafinowanych schematach przemytniczych i podmiotach nienaruszających przepisów.

Globalne wzorce

Kilka administracji celnych na świecie już wdraża cyfrowe systemy celne. Singapurski TradeNet jest powszechnie uznawany za jedną z najskuteczniejszych platform National Single Window, umożliwiającą elektroniczne składanie deklaracji importowych, eksportowych i przeładunkowych przez jedną bramę. Integruje wiele agencji rządowych, obsługuje elektroniczne pozwolenia, zatwierdzenia i płatności oraz ułatwia efektywne odprawy ładunków przy minimalnym uzależieniu od dokumentacji papierowej.

Południowokoreański UNI-PASS jest uznawany za jeden z najbardziej zaawansowanych systemów celnych na świecie, podczas gdy Malezja, Tajlandia i Indonezja już prowadzą zaawansowane platformy celne. Inne duże gospodarki, takie jak Stany Zjednoczone, Japonia i Chiny, mają wysoce zdigitalizowane systemy i stale rozszerzają swoje programy. W tym kontekście pełna cyfryzacja BoC nie wydaje się już opcją, lecz koniecznością, aby Filipiny nadążały za wymogami coraz bardziej powiązanego globalnego środowiska handlowego.

Na stan ze sierpnia CPS pozostaje na etapie przygotowań do zamówień i rozwoju i nie został jeszcze w pełni wdrożony. Projekt jest realizowany w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP) — układu, w którym rząd współpracuje z firmami prywatnymi w finansowaniu, budowie i eksploatacji projektów publicznych — wykorzystując ekspertyzę i inwestycje sektora prywatnego do wspierania implementacji przy minimalizacji znaczących wydatków rządowych. Ponieważ system wciąż nie został wdrożony, krótkoterminowymi wskaźnikami do obserwacji są postęp samego procesu zamówień oraz sposób, w jaki zostaną rozwiązane obawy dotyczące jakości danych, cyberbezpieczeństwa i gotowości infrastruktury przed jakimkolwiek wdrożeniem.

Budowanie zaufania do danych i systemów

Pomimo tych oczekiwanych korzyści CPS stoi przed znacznymi wyzwaniami implementacyjnymi. Dane słabej jakości mogą skutkować zdigitalizowaniem istniejących błędów, takich jak nieprawidłowe informacje o importerach czy błędna klasyfikacja taryfowa. Choć automatyzacja może poprawić efektywność, sama nie jest w stanie skorygować nieprecyzyjnych lub niekompletnych informacji; dlatego zarówno rząd, jak i sektor prywatny będą mieli rolę w zapewnianiu, że informacje wchodzące do zintegrowanego środowiska celnego są wiarygodne i spójne.

Cyberbezpieczeństwo to również istotna kwestia dla interesariuszy obawiających się wycieków danych, nieautoryzowanego dostępu, cyberataków i potencjalnej manipulacji deklaracjami importowymi i innymi wrażliwymi informacjami handlowymi. Zaufanie do CPS będzie częściowo zależało od tego, czy interesariusze wierzą, że ich informacje są odpowiednio chronione, a transakcje mogą być przetwarzane bezpiecznie i niezawodnie.

Ograniczenia infrastrukturalne mogą dodatkowo skomplikować implementację. Ograniczenia przepustowości sieci i serwerów, przestarzały sprzęt, problemy z niezawodnością systemów i ograniczony dostęp do internetu mogą stanowić wyzwanie, szczególnie w urzędach i regionach o słabiej rozwiniętej infrastrukturze technologicznej. Zróżnicowanie dojrzałości cyfrowej i możliwości technologicznych partnerkich agencji rządowych i innych interesariuszy może również utrudnić pełną realizację papierlessowego i zintegrowanego środowiskaelnego.

Inne istotne wyzwanie może nie leżeć w samej technologii, lecz w oporze interesariuszy wobec ograniczenia lub eliminacji ludzkiego udziału w procesach celnych. Powszechną obawą jest to, że obszary takie jak klasyfikacja taryfowa, wartość celna, reguły pochodzenia, zwolnienia, specjalne reżimy celne i inne przypadki wyjątkowe często wymagają interpretacji złożonych ustaw, przepisów, umów i realiów rynkowych, co nadal wymaga profesjonalnego osądu i ekspertyzy. Inni interesariusze mogą po prostu być przyzwyczajeni do wieloletnich procesów i procedur i postrzegać przejście jako kosztowne i zakłócające.

Wyzwaniem jest więc — jak argumentuje komentarz — zrównoważenie efektywności automatyzacji z profesjonalnym osądem wymaganym w złożonych sprawach celnych. Budowanie zaufania do CPS będzie również zależało od zapewnienia, że decyzje intensywne osądowo pozostaną przejrzyste, spójne i odpowiednio wsparte ekspertyzą.

Inspirowanie interesariuszy poprzez zaufanie

Sukces filipińskiej inicjatywy cyfryzacji celnej będzie zależał od szerszej transformacji kulturowej zarówno w instytucjach rządowych, jak i w społeczności handlowej, wymagającej fundamentalnej zmiany sposobu myślenia w agencjach rządowych, sektorze prywatnym i szerszej społeczności handlowej. Rząd musi ściśle współpracować z interesariuszami, aby zbudować wspólne zrozumienie, że cyfryzacja nie jest jedynie modernizacją technologiczną, lecz strategicznym czynnikiem konkurencyjności handlowej, efektywności biznesowej, przejrzystości i integralności instytucjonalnej — przynoszącym długoterminowe korzyści zarówno sektorowi publicznemu, jak i prywatnemu. Podczas gdy strategie, przepisy i technologie stanowią ramy zmian, to zaufanie skłania interesariuszy do ich przyjęcia.

Ta inicjatywa reformatorska jest jednocześnie ambitna i złożona, a jej pełne wdrożenie nieuchronnie zajmie czas. Jednak fakt, że kierownictwo celne wyruszyło na tę cyfrową drogę i uczyniło z inicjatywy priorytet strategiczny, odzwierciedla prawdziwe zaangażowanie w napędzanie istotnych i trwałych reform.

Po ustanowieniu fundamentów zmian odpowiedzialność przechodzi teraz na sektor prywatny, który powinien przyjąć wizję, pozostać otwartym na nowe sposoby pracy i aktywnie współpracować z rządem. Dzięki trwałej współpracy i wspólnemu zaangażowaniu interesariusze mogą pomóc zapewnić, że ta ważna inicjatywa nabierze tempa, osiągnie swoje cele i przyniesie trwałe korzyści dla kraju.

---

Komentarz ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi zastępstwa profesjonalnej porady tam, gdzie fakty i okoliczności tego wymagają. Wyrażone poglądy i opinie należą do autora nie muszą odzwierciedlać stanowiska SGV & Co. Stephanie Vicente Nava jest Tax Principal w SGV & Co.

Źródło: BusinessWorld — Building trust: The customs digitalization initiative