Gdy oceniamy motywy osób pełniących funkcje publiczne, rzymski retor Cyceron miał podobno posługiwać się zwięzłym pytaniem: „cui bono?” — czyim interesom to służy? To starożytne pytanie opisuje sytuację, w której znalazł się sekretarz handlu Howard Lutnick, poddany szybko narastającym, ponadpartyjnym zarzutom za swoją rolę w przepływie chipów Nvidii do Chin.

Presja nasiliła się po tym, jak założyciel i dyrektor generalny Nvidia Jensen Huang zrezygnował ze stanowiska w czwartek po doniesieniach o romansach z podwładną oraz z Alice Huang, podejrzewaną o szpiegostwo na rzecz Chin. Jednak pytania o bezpieczeństwo narodowe, które Huang pozostawił za sobą, wciąż się mnożą w obliczu eskalujących śledztw Kongresu. Megaspeed, klient Nvidii, w którym Alice Huang pełniła funkcję menedżerki, od lat był podejrzewany o przemyt zaawansowanych chipów do Chin, a rząd USA niemal nie reagował. Wielu zadaje teraz pytanie: kto o czym wiedział i kiedy? I dlaczego to wychodzi na jaw dopiero teraz?

Fortune opisywał już wcześniej narażenie dyrektorów Nvidii na pozwy akcjonariuszy z powodu ich zaniedbań w nadzorze. Teraz krytyczne spojrzenie przesuwa się w stronę Waszyngtonu — i pytania, jak rząd USA mógł tak długo ignorować tak poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i pozwolić na kontynuowanie tych sprzedaży. W miarę narastania doniesień wiele relacji wskazuje na jedną osobę, która blokowała działania wbrew stanowisku kolegów z gabinetu oraz wpływowym głosom obu partii w Kongresie: sekretarza handlu Howarda Lutnicka. Jest on teraz bezpośrednio w ogniu krytyki, która narasta z każdym dniem wraz z kolejnymi ujawnieniami.

Przeplatanie prawdy w zagmatwanej osi czasu

Megaspeed od dawna był jednym z głównych celów uwagi rządu USA w związku z powszechnymi zarzutami, że zarejestrowana w Singapurze firma centrów danych pomagała chińskim przedsiębiorstwom omijać amerykańskie kontrole eksportu wrażliwych chipów Nvidii.

Te kontrole stanowią kręgosłup polityki prowadzonej konsekwentnie przez administracje obu partii: niedopuszczanie najnowocześniejszych procesorów AI Nvidii do rąk Chin ze względów bezpieczeństwa narodowego. Przepisy tego rodzaju mają jednak znaczenie tylko w takim zakresie, w jakim są egzekwowane — dlatego decyzje podejmowane w aparacie kontroli eksportu departamentu handlu, albo odraczane, znajdują się w centrum obecnej kontrowersji.

Własni agenci departamentu handlu rozpoczęli śledztwo w sprawie Megaspeed w 2024 roku, za administracji Bidena. Singapurska firma kupiła chipy Nvidii za miliardy dolarów i była podejrzewana o kierowanie ich do Chin. Po zmianie administracji, przy nadal trwającym postępowaniu, The New York Times podał, że w 2025 roku radca prawny Nvidii napisał bezpośrednio do tych agentów, powołując się na zgodę szefa kontroli eksportu Lutnicka, Jeffreya Kesslera. Departament handlu wkrótce wstrzymał prace nad śledztwem.

To wywołało niepokój nawet wewnątrz Partii Republikańskiej. Przewodniczący senackiej komisji wywiadu Tom Cotton napisał bezpośrednio do Lutnicka, wzywając departament handlu do dokładniejszego zbadania Megaspeed. Mimo to Megaspeed nigdy nie trafiła na listę podmiotów — czarną listę prowadzoną przez departament handlu, która odcina podejrzane firmy od amerykańskich technologii — choć inne agencje wielokrotnie zgodnie proponowały jej wpisanie na listę. Financial Times podał, że departament stanu, departament skarbu, departament energii i Pentagon szczególnie stanowczo naciskały na ten krok. Mimo tych zabiegów departament handlu Lutnicka pozostał nieugięty i przez ponad rok konsekwentnie odmawiał wpisania na listę podmiotów choćby jednej firmy.

Potem przyszła notatka. The New York Times informuje, że wiosną sekretarz stanu Marco Rubio nadzorował opracowanie ściśle tajnej oceny opartej na elektronicznej inwigilacji Alice Huang. Jej konkluzja nie mogła być ostrzejsza: chińskie Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwa pozyskało ją do zbierania wywiadu na temat Jensa Huanga i amerykańskich chipów AI, a ona zdołała się zbliżyć do szefa Nvidii. Amerykańscy urzędnicy ocenili, że cele Pekinu mogły sięgać dalej — do nakłaniania Nvidii, by naciskała na Waszyngton w sprawie szerszego dostępu Chin do jej najnowocześniejszych chipów.

Notatka trafiła do niewielkiej grupy wysokich urzędników przed majową podróżą prezydenta Trumpa do Chin, a Axios podał, że Lutnick był wśród osób, które otrzymały ją bezpośrednio. Być może nieprzypadkowo Jensen Huang początkowo nie znalazł się w delegacji przywódców biznesu towarzyszących Trumpowi w Chinach, a dodano go dopiero w ostatniej możliwej chwili podczas międzylądowania na Alasce.

W tym samym miesiącu Reuters podał, że departament handlu wyraził zgodę na zakup H200 przez około 10 chińskich firm. H200 to jeden z najpotężniejszych GPU do centrów danych sprzedawanych przez Nvidię — dokładnie ten poziom sprzętu, który reżim kontroli eksportu miał ograniczać, dlatego decyzje zatwierdzające tego rodzaju wywołują tak intensywną czujność urzędników ds. bezpieczeństwa narodowego.

Być może jeszcze bardziej niepokojące, choć mniej znane niż sam fakt istnienia notatki: Axios podał również, że prezydent Trump zatwierdził zaostrzenie działań wobec przemycu chipów do Chin aż trzykrotnie — w maju, w sierpniu oraz 5 listopada — przy wsparciu nawet Elona Muska, a Lutnick i jego zastępcy opierali się wykonaniu każdego z tych rozkazów. Jak trafnie ujęli Maria Curi i Marc Caputo z Axios, „jeden urzędnik administracji wielokrotnie stawał na drodze: sekretarz handlu Howard Lutnick”, zauważając, że niemal wszyscy pozostali urzędnicy popierali te działania.

Właśnie w zeszłym tygodniu, po wybuchu szpiegowskiego skandalu wokół Jensa Huanga, Axios podał, że Bessent skonfrontował się z Lutnickiem, pytając, dlaczego jego departament opiera się wdrażaniu kontroli eksportu, szczególnie wobec Megaspeed — firmy znajdującej się w centrum skandalu szpiegowskiego. Niemal wszyscy pozostali urzędnicy administracji stanęli po stronie Bessenta, a jednak Lutnick najwyraźniej nadal zwlekał.

W perspektywie najbliższych miesięcy punkty odniesienia są konkretne: czy departament handlu ostatecznie wpisie Megaspeed na listę podmiotów oraz czy dyrektywa z 5 listopada — trzecie takie polecenie — zostanie wdrożona, a nie zablokowana. Te dwa wydarzenia są najbardziej czytelnym sprawdzianem, czy stanowisko departamentu rzeczywiście się zmieniło.

Pojawiły się już przypuszczenia, że wycieki z ostatniego tygodnia, które doprowadziły do upadku Huanga, pochodziły ze źródeł wewnątrz administracji Trumpa — być może z Rady Bezpieczeństwa Narodowego — od osób sfrustrowanych tym, że Lutnick forsował politykę odbieraną jako prorozhenska. Wielu zwraca uwagę na podejrzany timing wycieków tuż po wyborach śródokresowych, choć oryginalna notatka krążyła już w maju tego roku, pół roku wcześniej.

Lutnick traci zaufanie gabinetu i zaufanie Partii Republikańskiej

O tym, że ta krytyka jest tak ostra, decyduje to, kto ją zaostrza. Główni adversary Lutnicka w sprawie kontroli eksportu chipów do Chin to niemal wyłącznie jego własni koledzy z administracji — od sekretarza skarbu Scotta Bessenta, sekretarza obrony Pete'a Hegsetha, USTR Jamiesona Greera oraz doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego i sekretarza stanu Marca Rubio, po dyrektora wywiadu narodowego Jaya Claytona — z których wszyscy, według doniesień, opowiadają się za znacznie ostrzejszym podejściem niż to, które Lutnick był gotów narzucić.

Republikańscy krytycy Lutnicka to liczna grupa także poza administracją, zwłaszcza w Kongresie. Republikański senator John Kennedy twierdzi, że Lutnick musi się wytłumaczyć „przed Bogiem i narodem”. Poseł Bill Huizenga nazwał brak reagowania Lutnicka na wezwania Kongresu „frustrującym”, a republikańscy przewodniczący komisji ds. Chin i ds. zagranicznych, John Moolenaar i Brian Mast, równie dobitnie wyrazili swoją niezadowolenie z Lutnicka.

Wszyscy ci krytycy z własnej partii dołączają do rzesz senatorów demokratów, którzy żądają od Lutnicka dokumentów. A po zeszłotygodniowych wyborach śródokresowych ich partia przejmie w styczniu przewodnictwa w komisjach, a przeciwnicy jasno dali do zrozumienia, że Lutnick jest jednym z ich głównych celów — z powodów wykraczających daleko poza samą jego rolę w trafiającej do Chin wrażliwej amerykańskiej technologii.

Konflikty interesów trwające w departamencie handlu pod kierownictwem Lutnicka

Wielu demokratycznych kongresmanów niemal nie może się doczekać możliwości wydawania wezwań do zbadania zarzucanych Lutnickowi konfliktów interesów, a ich teczki już teraz są pełne trudnych pytań, na które będzie musiał odpowiedzieć.

Zacznijmy od metali ziem rzadkich jako jednego z najbardziej wymownych przykładów. W styczniu departament handlu ogłosił wstępną umowę wartą 1,6 miliarda dolarów, która daje rządowi około 10% udziałów w USA Rare Earth. Aby ją sfinalizować, firma pozyskała 1,5 miliarda dolarów w prywatnej emisji akcji i wybrała Cantor Fitzgerald jako głównego agenta plasowania — firmę, którą Lutnick kierował przez dekady, a którą obecnie nadzoruje jako przewodniczący jego syn Brandon Lutnick, mający 27 lat w momencie przejęcia. Według relacji ustawodawców CEO firmy przypisał sukces umowy osobistemu zaangażowaniu Lutnicka. Senatorzy Elizabeth Warren, Ron Wyden i Chris Van Hollen domagają się dokumentów od lutego.

Kryptowaluty przynoszą Lutnickowi kolejny splot problemów. Cantor od 2021 roku jest depozytariuszem rezerw Tether, największego emitenta stablecoinów, i posiada udziały, które — jak twierdzi senator Richard Blumenthal — od czasu powrotu Trumpa do urzędu wzrosły z około 600 milionów do szacowanych 10 miliardów dolarów. Powierniczy trust dzieci Lutnicka miał podobno pożyczyć od Tether około czasu, gdy przekazywał im swoje udziały w Cantorze. Cantor uruchomił również Twenty One Capital — spółkę skarbcową bitcoina znaną pod tickerem XXI — wspólnie z Tether, co Blumenthal już kwestionuje.

Nie wliczając w to potencjalnych, wciąż aktualnych problemów związanych z wieloletnimi powiązaniami Lutnicka z Jeffreyem Epsteinem, jego dawnym sąsiadem z Nowego Jorku. Lutnick przez długi czas utrzymywał, że zerwał kontakty z Epsteinem w 2005 roku, ale akta departamentu sprawiedliwości ujawniły rodzinną wizytę na wyspie Epsteina w 2012 roku, wspólną inwestycję oraz e-maile aż do 2018 roku — ujawnienia, które wielu nazwało „rażąco wprowadzającym w błąd”. Republikański poseł Thomas Massie wezwał go do rezygnacji w lutym, a jego zeznania za zamkniętymi drzwiami przed komisją nadzoru Izby w maju zostały przez demokratów ocenione jako wymijające.

Dla Lutnicka każda z tych spraw rodzi dokładnie to samo pytanie, które stawia sprawa Megaspeed: czyim interesom służył naprawdę i po której stronie faktycznie stał?

Zadęcie nie jest strategią ucieczki

Obrońcy Lutnicka wskazują, że jedynie realizuje on wolę Trumpa w ramach szerszej, dorozumianej umowy handlowej z Chinami, w której USA nadal dostarczają najnowocześniejsze chipy, a w zamian Chiny nadal dostarczają USA metale ziem rzadkich. Ale komentarz Fortune argumentuje, że jest to obrona wprowadzająca w błąd i błędna z kilku powodów.

Po pierwsze, zdaniem autora, USA nie są tak zależne od Chin w kwestii metali ziem rzadkich, jak wiele osób wyobraża: Stany Zjednoczone dysponują ogromnymi zasobami tych metali i potrzebują przede wszystkim konsekwentnych inwestycji, aby je wydobywać i przetwarzać. Po drugie, ta dorozumiana umowa najwyraźniej nie powstrzymała innych członków gabinetu, takich jak sekretarz stanu Rubio i sekretarz skarbu Bessent, od wyrażenia wątpliwości co do stanowiska Lutnicka. Po trzecie, sam Trump poparł powszechnie szanowanego byłego CEO Apple Tima Cooka na stanowisko następcy szefa Nvidii — co pokrywa się z wcześniejszym poparciem Cooka wyrażonym przez Fortune. Cook, jak zauważa komentarz, skrupulatnie przestrzegał polityki bezpieczeństwa narodowego, skutecznie równoważąc handel w Chinach z ochroną bezpieczeństwa narodowego USA, i nic nie wskazuje na to, by Cook świadomie podważał bezpieczeństwo narodowe USA, kontynuując nielegalny przepływ chipów do Chin.

W miarę narastania pytań Lutnick nie ma prostego wyjścia. Jak — jak głosi tradycja — ostrzegł Tomasza More'a króla Henryka VIII: „Zaufanie jest kruche jak płyn w twoich dłoniach — gdy tylko rozłożysz palce, przepada na zawsze.”

Dokąd się podziały palce Lutnicka?

Opinie wyrażone w komentarzach na Fortune.com są wyłącznie poglądami ich autorów i niekoniecznie odzwierciedlają opinie i przekonania Fortune. Ta historia została pierwotnie opublikowana na Fortune.com.