Premier Kanady Mark Carney oskarżył w sobotę Stany Zjednoczone o podjęty w ostatniej chwili „manewr siłowy”, mający ograniczyć zdolność Kanady do zawierania umów handlowych z innymi krajami, przedstawiając nowe szczegóły dotyczące tego, co jego zdaniem doprowadziło do załamania negocjacji między oboma państwami.

Według Carneya USA wprowadziły nowe żądania w ostatnich godzinach rozmów, dotyczące pozostałych relacji handlowych Kanady, jej sektora motoryzacyjnego oraz ochrony kanadyjskiej kultury i języka francuskiego.

— USA wprowadziły w ostatnich godzinach, w ostatniej godzinie, działania mające ograniczyć naszą możliwość zawierania innych umów handlowych — powiedział Carney dziennikarzom.

Zapytany, co jego zdaniem USA próbowały osiągnąć, Carney odpowiedział: „To manewr siłowy. To manewr siłowy i, no cóż, [to] staje się kwestią suwerenności”.

Negocjacje zawieszone po wejściu w życie ceł

Wypowiedzi te padły dzień po tym, jak Carney zawiesił negocjacje i nakazał kanadyjskiemu zespołowi handlowemu powrót do Ottawy, a w życie weszły 50-proc. cła prezydenta Donalda Trumpa na kanadyjskie towary o wartości około 28 mld dolarów. Trump przedstawiał swoją kampanię celną wobec Kanady częściowo jako odpowiedź na przemyt fentanylu — argument odrzucany przez Ottawę, która powołuje się na amerykańskie dane graniczne wskazujące, że jedynie niewielka część konfiskat fentanylu ma miejsce na północnej granicy. Eskalacja obciąża jedną z największych relacji handlowych na świecie — dwustronny handel między oboma krajami przekracza znacznie 1 bln dolarów rocznie.

Kanada oświadczyła, że planuje odpowiedzieć na amerykańskie cła dolar za dolar, kontynuując schemat z wcześniejszych rund w tym roku, gdy Ottawa nałożyła cła odwetowe na amerykańskie towary o wartości kilkudziesięciu miliardów dolarów w odpowiedzi na amerykańskie działania dotyczące stali i aluminium oraz związane z fentanylem. Carney powiedział w sobotę, że odwet obejmie takie sektory jak stal, nabiał, sprzęt AGD, maszyny rolnicze, celuloza i papier oraz elektronika. Działania mają wejść w życie we wtorek po Dniu Pracy, 8 września.

Waszyngton kwestionuje relację Carneya

Waszyngton zakwestionował wersję Carneya co do przyczyn załamania negocjacji. Przedstawiciel USA ds. handlu Jamieson Greer oświadczył w piątek, że Kanada odmówiła sfinalizowania uzgodnionych wcześniej w tym tygodniu warunków, oskarżając Ottawę o stawianie nowych żądań i wycofywanie się z wcześniejszych zobowiązań.

— Dziś wieczorem [w piątek] Kanada odmówiła sfinalizowania porozumienia handlowego na warunkach uzgodnionych wcześniej w tym tygodniu — powiedział Greer w oświadczeniu. — Pomimo amerykańskiej propozycji, by Kanada otrzymała najlepsze traktowanie spośród wszystkich głównych eksporterów na nasz rynek, nowe żądania i wycofywanie się przez Kanadę z innych zobowiązań zniweczyły ostrożnie wypracowaną w ostatnich dniach równowagę.

Greer powiedział, że USA zaproponowały Kanadzie znaczące obniżki ceł na stal, aluminium, samochody i drewno, a także szersze partnerstwo gospodarcze i w zakresie bezpieczeństwa narodowego, obejmujące handel cyfrowy, minerały krytyczne, przemysł lotniczo-kosmiczny oraz kontrole eksportowe.

Carney przedstawił w sobotę inną wersję wydarzeń.

— Krótko mówiąc, za dużo żądali i za mało oferowali — powiedział.

Motoryzacja i ochrona kultury jako sporne kwestie

Motoryzacja stanowiła kolejny poważny punkt sporny. Carney powiedział, że strony rozbiegały się co do poziomów ceł, sposobu traktowania kanadyjskiej zawartości oraz tego, które pojazdy objęłoby potencjalne porozumienie. Sektor ten jest szczególnie narażony, ponieważ północnoamerykańskie łańcuchy dostaw motoryzacyjnych są głęboko zintegrowane w ramach Porozumienia USA–Meksyk–Kanada, a komponenty często przekraczają granicę wielokrotnie, zanim zostanie zmontowany gotowy pojazd — samo to porozumienie trójstronne czeka ponadto zaplanowany na 2026 rok wspólny przegląd, kolejny termin zawisły nad ewentualnym rozstrzygnięciem dwustronnym.

Dodał, że USA nadal zabiegały o zmiany dotyczące kanadyjskich mechanizmów ochrony kultury i języka francuskiego — zmiany, których, jak powiedział Carney, Ottawa nie zaakceptuje. Kanada od dawna wyłącza swoje branże kulturowe z umów handlowych — ochrona ta obowiązywała zarówno w pierwotnej umowie NAFTA, jak i w USMCA — natomiast ochrona języka francuskiego w Quebecu jest egzekwowana na mocy prawa prowincjonalnego.

Do załamania rozmów doszło zaledwie kilka dni po tym, jak Trump zawiesił 50-proc. cła na trzy dni i ogłosił, że USA i Kanada — pod warunkiem sporządzenia ostatecznej dokumentacji — osiągnęły „POROZUMIENIE!”. Carney powiedział w sobotę, że strony poczyniły znaczący postęp, zanim negocjacje się rozpadły.

Wsparcie dla dotkniętych firm

Kanada przygotowuje obecnie dodatkowe wsparcie dla firm dotkniętych cłami, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw. Carney powiedział, że rząd przedstawi szczegóły tego wsparcia wraz z działaniami odwetowymi — kolejnym zaplanowanym kamieniem milowym w sporze, który dodatkowo uwypuklił pilność jego — trwającego od objęcia urzędu w marcu — dążenia do dywersyfikacji kanadyjskiego handlu w kierunku Europy i Azji oraz zmniejszenia zależności od rynku amerykańskiego. To, czy strony wrócą do stołu negocjacyjnego przed wejściem w życie działań 8 września, pozostaje kwestią otwartą, a Waszyngton i Ottawa przedstawiają wprost sprzeczne relacje co do tego, kto storpedował rozmowy.

Zapytany, czy najnowsza eskalacja oznacza pełnoskalową wojnę handlową, Carney powiedział, że Kanada odpowiada na atak.

— Jesteśmy atakowani. Podobnie jak jest się w stanie wojny, gdy się zostaje zaatakowanym, tak i my zostaliśmy zaatakowani — powiedział Carney.

— Mamy rezerwy. Mamy odporność. Mamy plan. Potrafimy się skupić. Odpowiadamy. Będziemy się koncentrować na tym, na co mamy wpływ. Będziemy budować.