Dwadzieścia filipińskich grup biznesowych, przemysłowych, pracowniczych i społeczeństwa obywatelskiego wydało pod koniec ubiegłego tygodnia wspólne oświadczenie, wzywające Manilę i Pekin do ograniczenia konfrontacyjnych wymian zdań, wskazując w szczególności na „prowokacyjną retorykę, publiczne oskarżenia i wymiany zdań w mediach społecznościowych”. Grupy wezwały rząd Filipin do „podejmowania wzajemnie korzystnych okazji gospodarczych poprzez konstruktywne zaangażowanie, przy zdecydowanym zachowaniu suwerenności i interesów narodowych”. [1]

Apel nastąpił po rozmowie telefonicznej z 3 listopada między sekretarzem spraw zagranicznych Ma. Theresa P. Lazaro a chińskim ministrem spraw zagranicznych Wang Yi — jak podaje chińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, z inicjatywy Lazaro. [2] Departament Spraw Zagranicznych (DFA) określił rozmowę jako „szczerą, pragmatyczną i konstruktywną” — co, zdaniem kolumnisty BusinessWorld Wilfredo G. Reyesa, jest dyplomatycznym eufemizmem oznaczającym ostrą wymianę poglądów.

To nie był pierwszy raz, gdy grupy biznesowe podniosły ten temat. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego, takie jak CitizenWatch, Konsyumer at Mamamayan, Democracy Watch and Bantay Consumer, Kuryente, Kalsada, argumentowały, że współpraca gospodarcza i ochrona praw morskich kraju nie są priorytetami sprzecznymi. CitizenWatch opowiada się za dywersyfikacją handlu w celu zmniejszenia nadmiernej zależności od Chin.

Niepokój o pogarszające się stosunki filipińsko-chińskie jest zrozumiały, napisał Reyes. Chiny — w połączeniu z Hongkongiem, który w oficjalnych danych rachunków narodowych jest zwykle liczony osobno — są największym partnerem handlowym kraju, mimo że najnowsze dostępne dane (3 września) pokazują, że Korea Południowa wyprzedziła Chiny jako największe źródło importu towarów. Chiny są również kluczowym rynkiem obsługiującym zagraniczne działalności głównych filipińskich firm i domem dla około 200 000 Filipińczyków pracujących na kontynencie, w Hongkongu i Makau.

Reyes argumentował, że jest niefortunne, iż obecny rząd ryzykuje zakończenie swojej sześcioletniej kadencji w połowie 2028 roku bez wymiernych osiągnięć w relacjach kraju z drugą gospodarką świata. Jego poprzednik, zauważył, również nie mógł poszczycić się żadną przekonującą, trwałą korzyścią — czy to w zakresie handlu, inwestycji, turystyki, obiecanej pomocy gospodarczej, czy nawet nieograniczonego dostępu filipińskich rybaków do ich tradycyjnych łowisk — mimo że wyginał się do tyłu, aby zaspokoić wrażliwość Pekinu w swoim czasie.

Wyjątkiem, napisał, jest to, że Filipiny poszerzyły świadomość wielu krajów na temat zamiarów Pekinu na Morzu Południowochińskim. Reyes zapytał, kto, poza Chinami, uznaje tam linię dziewięciu/dziesięciu kresek, i zauważył, że inne kraje — czy to działając samodzielnie, czy we wspólnych patrolach i manewrach z Filipinami — pomogły w realizacji orzeczenia arbitrażowego z 2016 roku, które odrzuciły wyłącznie Chiny.

Cokolwiek jeszcze wydarzyło się w rozmowie Lazaro–Wang poza szczegółami, które dotychczas obie strony uznały za stosowne ujawnić publicznie, dodał, każdy taki dialog na wysokim szczeblu jest lepszy niż brak jakiegokolwiek.

Rozgotować rosół

Mając to na uwadze, Reyes wyraził nadzieję, że administracja nie pozostawi stosunków filipińsko-chińskich w obecnym stanie po odejściu ze stanowiska i że ma plan działania, który przynajmniej da jej następcy w 2028 roku solidny fundament do naprawy zerwanych więzi dwustronnych i odbudowy od tego punktu.

Jednocześnie nie należy oczekiwać, że wraz z poprawą relacji natychmiast ustąpią napięcia na Morzu Zachodniofilipińskim (WPS). Oznaky zbliżenia indyjsko-chińskiego, które pojawiły się w 2024 roku po czteroletnim zamrożeniu dyplomatycznym, nadal okazjonalnie towarzyszą starciom granicznym — ostatnia fala rozpoczęła się w lipcu i do dziś nie wygasła — w których dziesiątki żołnierzy po obu stronach zostały rannymi. Wietnam, który faktycznie aktywnie budował „wyspy” na Morzu Południowochińskim bez większej chińskiej ingerencji, ma własne doświadczenia w nauce obcowania ze swoim gigantycznym północnym sąsiadem za granicą po ostatnim starciu morskim w latach 1988–1989. Reyes zasugerował, że Filipiny powinny już wymieniać uwagi z indyjskimi i wietnamskimi ekspertami od spraw zagranicznych, obrony i handlu, aby uczyć się z ich doświadczeń.

Jego zdaniem rok 2027 powinien być rokiem, w którym administracja Marcosa przygotuje grunt i właściwe warunki dla własnego zbliżenia z Chinami od 2028 roku wzwyż.

Od czego zacząć? Od ustalenia, gdzie Filipiny mogłyby spotkać się z Chinami w połowie drogi, nie naruszając własnych „czerwonych linii”, zwłaszcza w wyłącznej strefie ekonomicznej (EEZ), przy jednoczesnym wyostrzeniu przekazu do Pekinu poprzez jego ujednolicenie.

Najnowsze oświadczenie chińskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zauważył Reyes, brzmi jak jednostronna lista żądań, które Filipiny muszą spełnić, jeśli chcą poprawy relacji — i milczy na temat tego, co same Chiny mogą zrobić dla osiągnięcia tego celu. Na czele listy jest żądanie uciszenia „[g]arstki filipińskich polityków, kierowanych uprzedzeniami politycznymi i egoistycznymi interesami, [którzy] wielokrotnie atakowali i zniesławiali Chiny, przekraczali chińskie czerwone linie, upolityczniali normalne wymiany gospodarcze, handlowe, międzyludzkie i kulturalne oraz naruszali legalne prawa i interesy chińskich obywateli i instytucji na Filipinach.”

Pierwszym odruchem po przeczytaniu takiego oświadczenia, napisał, jest zganić Pekin za przekonanie, że może pokazywać mięśnie i oczekiwać posłuszeństwa innych krajów — po czym rozdawać zaledwie cukierki tym, którzy okazali się ulegli, jak uczynił wobec poprzedniej administracji. Skoro Pekin na pewno wie, jak działają demokracje — przynajmniej w teorii — śmi to czystą arogancją opartą na jego sile gospodarczej i wojskowej.

Jeden głos

Być może nadszedł czas, zasugerował Reyes, aby władza wykonawcza miała zaledwie jednego mówcę na krętym, delikatnym szlaku do dwustronnego zbliżenia. Każdy departament ma swoją podstawową funkcję i misję, przy czym polityka zagraniczna należy do DFA i, ostatecznie, do Pałacu Malacañang. Departamenty takie jak Obrony i Handlu są generalnie uznawane za część szerszego sektora polityki zagranicznej — który mógłby objąć także grupy interesów biznesowych i środowiska akademickie w szerszym ugrupowaniu — ale każdy z nich ma do odegrania unikalną rolę.

Nawet z prostego punktu widzenia komunikacji łatwiej jest zrozumieć, uniknąć nieporozumień i współpracować z podmiotem, który mówi jednym głosem. Podczas gdy elokwentny szef Obrony i rzecznik Straży Wybrzeża ds. Morza Zachodniofilipińskiego wspierali nieugiętą postawę w EEZ — pokazując, że Filipiny nie są miękką Prußą — nadszedł czas, aby przestać wysyłać sprzeczne sygnały w relacjach z Pekinem, argumentował. Odtąd niech DFA i Malacañang mówią we wszystkim, co dotyczy stosunków filipińsko-chińskich.

Pozwolenie sektorowi obronnemu — luźno obejmującemu straż wybrzeża, która formalnie podlega departamentowi Transportu — na wypowiadanie się w tej sprawie mogłoby ryzykować osadzenie jej w kontekście konfrontacji zbrojnej, perspektywy, której obie strony chcą uniknąć.

Nasze poślizgi są widoczne

Jednocześnie wszyscy w sektorze polityki zagranicznej powinni być zgodni co do celów i kolejnych kroków w relacjach z Pekinem. Tymczasem Reyes zauważył, że w sektorze nadal trwają wyniszczające wojny o kompetencje i fragmentacja, w której jedna strona nie wie, co robią inne.

Oznaki właśnie takiej wojny o kompetencje wybuchły na jaw, gdy DFA — który, jak powiedział Reyes, słyszał, ma własne wewnętrzne spory na wysokim szczeblu — wydał 9 listopada komunikat prasowy, w którym skrytykował bezimiennych „pewnych urzędników rządowych” za krytykę Chin, stwierdzając, że „[o]sobiste postulaty nigdy nie mogą służyć interesom innym niż interes narodowy”. [4]

Reyes zakwestionował to założenie: oświadczenie sugeruje, że osobiste, a nie narodowe interesy, są głównym motorem tych, którzy przemawiają przeciwko chińskiej agresji. Przyznał, że posty w mediach społecznościowych nakłaniały szefa Obrony do rozważenia kandydatury prezydenckiej w 2028 roku, ale argumentował, że widoczne aluzje do tego w oficjalnym oświadczeniu, podjętym przez media, to zupełnie inna sprawa — i zapytał, a co z wszystkimi pozostałymi urzędnikami, którzy krytykują Pekin.

„Ryzykują erozję wiarygodności kraju w sprawach międzynarodowych i projektują wizerunek wewnętrznego podziału, który podmioty zewnętrzne mogą wykorzystać”, stwierdzono w komunikacie.

Ta ocena jest trafna, napisał Reyes — to dlaczego wywieszać takie brudne bieliznę na widok publiczny, zamiast naprawiać podziały dyskretnie? Jaki był sens tego nietypowego komunikatu prasowego, którego lepiej nie można było przedstawić za zamkniętymi drzwiami? Zasugerował, że pekińscy stratedży mogą teraz z radością knuć, jak wykorzystać ten jawny rozłam między pierwszoliniowymi sektorami spraw zagranicznych i obrony.

Ten warunek wstępny jest tak istotny, a międzyresortowa wojna o kompetencje tak ostra, że może być konieczne, by tym razem sam prezydent wkroczył, rozstrzygnął spór i wymusił owocną współpracę, konkludował.

Plan działania

Stąd w władzy wykonawczej powinien być tylko jeden głos w polityce zagranicznej — ale ten jeden głos powinien być rezultatem stałych, szerokich konsultacji ze wszystkimi innymi departamentami mającymi głos w relacjach z Chinami.

Korelatem jednego głosu jest opracowanie — ponownie poprzez konsultacje z departamentami Obrony, Handlu i innymi, a także ekspertami sektora prywatnego — planu działania, kompletnego z menu ofert dla Chin w zamian za ich własne ustępstwa. Na przykład: skoro Pekin odczuwa ból z powodu naszej wysoce skutecznej „inicjatywy transparentności”, w której dokumentujemy i nagłaśniamy przypadki chińskiej agresji morskiej, Manila mogłaby zaproponować jej zawieszenie — pod warunkiem, że Chiny, włącznie z ich morską milicją, przestaną naruszać filipińską EEZ (nawet tam, gdzie zbudowali sztuczne wyspy) i powstrzymają się od nękania filipińskich rybaków. Skoro Pekin chce zawieszenia wspólnych patroli WPS z innymi krajami, co może zaproponować w zamian? I tak dalej. Nie.dotrzymanie zobowiązań ryzykowałoby wznowieniem tych filipińskich inicjatyw.

Droga do zbliżenia będzie trudna, przyznał Reyes, w miarę rozgrzewania się kampanii wyborczych w przyszłym roku, przy czym napięcia w WPS i podejrzewana koluzja kilku liderów politycznych z Pekinem zyskają prawdopodobnie większą widoczność w debatach publicznych.

A gdy Filipiny podejmują te natychmiastowe kroki, aby — miejmy nadzieję — przywrócić relacje z Chinami na właściwe tory, równie istotne jest, argumentował, wytrwałe wzmacnianie ogólnej odporności strategicznej i zwinności: dalsza dywersyfikacja handlu (miejmy nadzieję, że zastąpienie Chin przez Koreę Południową jako głównego źródła importu we wrześniu było tego znakiem); dalsze obniżanie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w celu przyciągnięcia większych bezpośrednich inwestycji zagranicznych; istotne ograniczenie korupcji, aby zapewnić, że środki publiczne naprawdę idą na projekty wspierające aktywność gospodarczą i redukujące ubóstwo; modernizacja sił zbrojnych w celu zbudowania wiarygodnych zdolności odstraszania; podnoszenie kapitału ludzkiego poprzez lepszą opiekę zdrowotną i edukację; oraz aktualizacja 85-letniej ustawy antyszpiegowskiej, Commonwealth Act No. 616, wśród innych środków.

---

Przypisy:

1. |
4. |

Wilfredo G. Reyes był redaktorem naczelnym BusinessWorld w latach 2020–2023.

Źródło: BusinessWorld