Co roku 7 września Brazylia obchodzi Święto Niepodległości, znane jako Sete de Setembro, upamiętniając deklarację, która w 1822 roku oznaczyła jej oddzielenie się od panowania portugalskiego.

Data ta jest ściśle związana z Grito do Ipiranga, czyli „okrzykiem z Ipirangi”, gdy książę Pedro ogłosił niepodległość Brazylii nad rzeką Ipiranga w São Paulo. Niepodległość Brazylii była jednak czymś więcej niż jedną deklaracją. Była zwieńczeniem napięć politycznych, rywalizujących wizji suwerenności i zmagań o przyszłość Brazylii w ramach Imperium Portugalskiego.

Historia brazylijskiej niepodległości stanowi użyteczną perspektywę do rozważenia własnego doświadczenia narodowego Filipin oraz ich relacji z Brazylią. Choć oba kraje wywodzą się z odmiennych tradycji kolonialnych Półwyspu Iberyjskiego — portugalskiej w Brazylii i hiszpańskiej na Filipinach — oba ukształtowały tożsamości polityczne naznaczone rządami kolonialnymi, walką o samostanowienie oraz wyzwaniem budowania suwerennego państwa w zmieniającym się porządku międzynarodowym.

Droga do brazylijskiej niepodległości

Okoliczności otaczające brazylijską niepodległość zaczęły się dramatycznie zmieniać na początku XIX wieku.

W 1807 roku portugalski dwór królewski opuścił Lizbonę po inwazji Napoleona na Portugalię i osiadł w Rio de Janeiro. Przenosina ta zmieniła pozycję polityczną i gospodarczą Brazylii w Imperium Portugalskim. W 1815 roku Brazylia została podniesiona do rangi królestwa w ramach Zjednoczonego Królestwa Portugalii, Brazylii i Algarve.

Powrót króla João VI do Portugalii w 1821 roku wywołał jednak nowe napięcia. Portugalskie Kortesy dążyły do ponownego ustanowienia władzy nad Brazylią i wzywały regenta Pedra do powrotu do Portugalii. Pedro pozostał natomiast w Brazylii — decyzja upamiętniana jako Dia do Fico, czyli „Dzień Pozostania”. Jego odmowa stała się ważnym krokiem w kierunku rozdziału politycznego.

W ruch niepodległościowy zaangażowanych było kilka postaci politycznych, w tym José Bonifácio de Andrada e Silva i księżniczka Maria Leopoldina. Gdy Pedro przebywał w São Paulo we wrześniu 1822 roku, Leopoldina, pełniąca w jego nieobecności funkcję regentki, przewodniczyła posiedzeniu Rady Stanu, które rozpatrywało najnowsze rozkazy z Lizbony. Listy od Leopoldiny i José Bonifácio zostały następnie wysłane do Pedra i dotarły do niego 7 września. Wtedy właśnie Pedro ogłosił niepodległość Brazylii, tradycyjnie kojarzoną ze słowami „Independência ou Morte!” — „Niepodległość albo śmierć!”.

Co istotne, proces niepodległościowy nie zakończył się proklamacją w Ipirandze. Konflikty zbrojne trwały w wielu częściach Brazylii, gdyż siły portugalskie stawiały opór rozdziałowi. Brazylijskie Archiwum Narodowe odnotowuje, że walki toczyły się przed i po 7 września, a zmaganie w Bahii trwało do lipca 1823 roku. Brazylijską niepodległość należy więc rozumieć raczej jako proces polityczny i militarny niż pojedyncze pokojowe wydarzenie.

Od niepodległości do partnerstwa

Doświadczenia historyczne Brazylii i Filipin są odmienne, ale ich relacje dyplomatyczne rozwinęły się w ważne powiązanie między Ameryką Południową a Azją Południowo-Wschodnią.

Oficjalne stosunki dyplomatyczne między Filipinami a Brazylią nawiązano w lipcu 1946 roku, wkrótce po tym, jak Filipiny stały się niepodległą republiką. Ambasada Filipin sprawowała początkowo zwierzchność nad Brazylią poprzez swoją misję w Waszyngtonie, a później w Argentynie.

16 września 1965 roku ambasador Carlos S. Tan otworzył pierwszą ambasadę Filipin w Rio de Janeiro. W miarę rozwoju nowej stolicy Brazylii filipińska misja dyplomatyczna przeniosła się do Brasílii 1 września 1973 roku. Brazylia z kolei utworzyła swoją ambasadę w Manili w 1970 roku.

Od tego czasu relacje dwustronne rozszerzyły się poza tradycyjne zaangażowanie dyplomatyczne. Rolnictwo i współpraca techniczna stały się ważnymi obszarami interakcji. W 2009 roku Brazylia i Filipiny podpisały memorandum porozumienia o współpracy w dziedzinie rolnictwa, tworząc ramy wymiany wiedzy i rozwijania współpracy w sektorze rolnym. Ambasada Filipin odnotowuje również memorandum porozumienia z 2011 roku w sprawie reform rolnej oraz kolejne dotyczące współpracy technicznej.

Współpraca techniczna nadal się rozwija. W sierpniu 2024 roku Brazylia i Filipiny podpisały w Manili Porozumienie o współpracy technicznej, co świadczy o dalszym wysiłku na rzecz wzmacniania instytucjonalnej i technicznej wymiany między oboma krajami.

Relacje gospodarcze stanowią kolejny ważny wymiar partnerstwa. Brazylia stała się istotnym dostawcą produktów rolnych na rynek filipiński, w szczególności mięsa i surowców rolnych. Dla Filipin, będących głównym importerem żywności w Azji Południowo-Wschodniej, handel ten ma duże znaczenie dla podaży krajowej: Brazylia należy do największych na świecie eksporterów wołowiny, mięsa drobiowego i wieprzowiny, a import mięsa stał się stałym elementem filipińskiej podaży, ponieważ produkcja krajowa nie nadąża w pełni za konsumpcją.

Według brazylijskiego Ministerstwa Rolnictwa i Hodowli Brazylia wyeksportowała do Filipin około 1,4 mld dolarów produktów rolnych do listopada 2024 roku, przy czym wieprzowina, drób i wołowina należały do głównych produktów. W 2025 roku Brazylia ogłosiła, że eksport rolny do Filipin w roku 2024 przekroczył 1,5 mld dolarów.

Relacje te nadal się rozszerzają w 2026 roku. W pierwszym kwartale roku Filipiny znalazły się wśród rynków istotnie przyczyniających się do wzrostu brazylijskiego eksportu rolnego — sprzedaż brazylijskich produktów rolnych do tego kraju osiągnęła 469 mln dolarów, co oznacza wzrost o 68,3% w porównaniu z analogicznym okresem 2025 roku.

Poszerzył się również dostęp do rynku. W sierpniu 2025 roku Brazylia i Filipiny zakończyły negocjacje zezwalające brazylijskim eksporterom na dostarczanie na rynek filipiński wołowiny z kością i podrobów wołowych. Tego rodzaju porozumienia pokazują, jak współpraca techniczna i regulacyjna może przekładać się na konkretne możliwości dla firm i producentów rolnych, a także wskazują rodzaj ustaleń dotyczących dostępu do rynku dla konkretnych produktów, które prawdopodobnie ukształtują dalszy rozwój tych relacji handlowych.

Poza rolnictwem Brazylia i Filipiny prowadziły także współpracę w takich obszarach jak biopaliwa, technologia i rozwój zrównoważony. Brazylijskie doświadczenia z etanolem z trzciny cukrowej budzą zainteresowanie na świecie, a filipińsko-brazylijska wymiana techniczna obejmowała rolnictwo i bioenergetykę.

Obszary te stwarzają możliwości współpracy Południe–Południe w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego, transformacji energetycznej i rozwoju obszarów wiejskich.

Współpraca wykraczająca poza handel

Relacje dwustronne obejmują również kwestie społeczne, administracyjne i bezpieczeństwa. Ambasada Filipin wskazuje na porozumienia dotyczące reform rolnej, współpracy technicznej oraz współpracy w zwalczaniu międzynarodowego problemu narkotykowego i powiązanych z nim przestępstw. Ustalenia te odzwierciedlają wysiłek na rzecz wymiany wiedzy instytucjonalnej i wzmacniania współpracy w kwestiach przekraczających granice państwowe.

Na szerszym poziomie dyplomatycznym Brazylia i Filipiny łączy także udział w inicjatywach Południe–Południe i wielostronnych. Zaangażowanie Brazylii w ASEAN i jej rosnąca obecność w Azji Południowo-Wschodniej tworzą dodatkowe platformy dialogu między Ameryką Łacińską a regionem Indo-Pacyfiku.

W lipcu 2026 roku Brazylia uczestniczyła w Manili w trzecim spotkaniu trójstronnym Brazylia–ASEAN oraz w Konferencji Wysokich Stron Umawiających się Traktatu o Przyjaźni i Współpracy w Azji Południowo-Wschodniej, co dodatkowo ilustruje rozszerzające się zaangażowanie Brazylii w regionie.

Dla Brazylii 7 września to przypomnienie, że niepodległość była procesem obejmującym negocjacje polityczne, sprzeczne interesy i ostatecznie konflikt. Dla Filipin, których własna niepodległość została formalnie uznana w 1946 roku, brazylijskie święto narodowe stanowi okazję do refleksji nad trwałym znaczeniem suwerenności w wzajemnie powiązanym świecie.

Odległość między Brasílią a Manilą jest znaczna, ale geografia nie przeszkodziła obu krajom w budowaniu znaczących więzi. Ich relacje rozwijały się dzięki dyplomacji, rolnictwu, współpracy technicznej, handlowi oraz zaangażowaniu w szerszych forach międzynarodowych.

Gdy Brazylia obchodzi Sete de Setembro, jej historię można więc postrzegać nie tylko jako opowieść narodową, lecz także jako część szerszej rozmowy o samostanowieniu i partnerstwie międzynarodowym. Doświadczenie Brazylii i Filipin pokazuje, że suwerenność nie wymaga izolacji. Niezależne państwa mogą zamiast tego zachowywać swoją tożsamość, budując praktyczne relacje oparte na wspólnych interesach, wymianie wiedzy i współpracy.

W tym sensie trwałe znaczenie brazylijskiego Święta Niepodległości nie polega jedynie na wspominaniu deklaracji z 1822 roku. To również okazja do zastanowienia się, jak suwerenne narody mogą współpracować ponad oceanami i kontynentami — zachowując przy tym swoje odrębne historie, tożsamości i aspiracje.

— Krystal Anjela H. Gamboa