Globalny krajobraz sztucznej inteligencji jest coraz silniej kształtowany przez dwa rywalizujące porządki świata: waszyngtońską inicjatywę Pax Silica i pekińską Światową Organizację Współpracy w Dziedzinie Sztucznej Inteligencji (WAICO). Każda z nich uosabia skrajnie odmienną wizję tego, jak powinny być zorganizowane władza, technologie oraz dostęp do krytycznej infrastruktury AI.

Pax Silica, uruchomiona przez Stany Zjednoczone w grudniu 2025 roku, deklaratywnie ma zabezpieczać globalne łańcuchy dostaw półprzewodników i urządzeń do ich produkcji, technologii AI oraz metali ziem rzadkich. Waszyngton przedstawia ją jako organizację kooperacyjną, a nie narzędzie egzekwowania własnej polityki.

Prowadzona przez Chiny WAICO została natomiast uruchomiona w Szanghaju w lipcu 2026 roku z 29 członków założycieli. Pozycjonuje się jako obrońca interesów gospodarek wschodzących oraz przystępnej AI, opierając się na imponującym wzroście liczby modeli o otwartych wagach tworzonych przez chińskich deweloperów.

Waszyngton początkowo deklarował, że nie będzie przeszkadzał członkom Pax Silica we współpracy z Chinami. Architekt inicjatywy, podsekretarz stanu Jacob Helberg, zaznaczył w styczniu podczas wydarzenia w Hudson Institute, że nie interesuje go „test czystości”. „Gdybyście wymagali tego od wszystkich, szybko zabrakłoby wam przyjaciół” — powiedział.

Cierpliwość USA może się jednak wyczerpywać. Zgodnie z wewnętrznym projektem dokumentu, który zobaczyła agencja Reuters, Waszyngton przygotowuje list do partnerów Pax Silica z zapisem, że „być częścią wszystkiego oznacza nie być częścią niczego”. (Departament Stanu odmówił komentarza wobec Reuters w sprawie listu). Niezależnie od tego, czy list zostanie wysłany, ujawnia on filozofię podzielaną przynajmniej przez część amerykańskich urzędników: jeśli należysz do systemu kierowanego przez USA, nie możesz być częścią rywalizującego porządku Chin.

Co to oznacza dla liczącego jedenaście państw Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN)? Blok ten posiada kluczowe atuty, w tym koszty operacyjne centrów danych niższe od średniej globalnej, dojrzałą infrastrukturę produkcyjną oraz szybkie wdrażanie cyfrowych aplikacji AI i energii odnawialnej (ASEAN Centre for Energy). Region od dawna stara się wytyczać środkową ścieżkę między USA a Chinami — tradycję zakorzenioną w założycielskiej zasadzie nieinterwencji ASEAN oraz wywodzącym się z czasów zimnej wojny zwyczaju jego członków unikania wikłania się w sojusze z którąkolwiek supermocarstwem.

Państwa ASEAN roztropnie zrobią, opierając się amerykańskiemu wezwaniu do lojalności. W czerwcu tego roku Departament Handlu USA wydał nakaz awaryjnej kontroli eksportu, wymagając od firmy Anthropic ograniczenia dostępu do jej najnowocześniejszych modeli, Mythos 5 i Fable 5, wyłącznie do obywateli USA. Choć nakaz później cofnięto, epizod ten pokazał, że Waszyngton może wedle woli ograniczać innym krajom dostęp do czołowych amerykańskich modeli.

Chińskie modele AI są z kolei znacznie tańsze — dzięki bardziej wydajnym konstrukcjom, bardziej konkurencyjnym strategiom cenowym oraz niższym kosztom energii i infrastruktury. Chińskie firmy mają przewagę w zastosowaniach i upowszechnianiu AI, szczególnie w produkcji i logistyce, co czyni je atrakcyjnymi partnerami dla rządów i startupów w ASEAN.

Kluczowe pytanie brzmi: czy członkowie ASEAN mogą czerpać jednocześnie z chińskiego i zachodniego ekosystemu w realizacji własnych interesów? Odpowiedź: tak, w zaskakującym stopniu.

Dotąd tylko dwaj członkowie ASEAN — Singapur i Filipiny, oba od dawna sojusznicy bezpieczeństwa USA — przystąpili do reżimu Pax Silica. Państwa o znaczącej dwukierunkowej ekspozycji na technologie amerykańskie i chińskie trzymały się z dala od sporu. Należą do nich Malezja, z rosnącymi zdolnościami w pakowaniu półprzewodników i obecnością centrów danych; Indonezja, ze znacznym potencjałem kadrowym i niezaginiętą energią odnawialną; oraz Tajlandia, z dojrzałym sektorem elektroniki i pojazdów elektrycznych z dużą obecnością chińskich firm.

Niektóre kraje ASEAN próbowały wykorzystać luki w kontrolach eksportu półprzewodników, ale lawirowanie to więcej niż eksploatowanie luk. Malezja jasno stwierdziła, że prowadzi politykę neutralności, a jej były minister handlu i przemysłu wprosh zadeklarował, że neutralność obejmuje zapewnienie dostępu do układów zarówno od NVIDIA, jak i Huawei. Malezja odpowiada za 13% globalnego zewnętrznego montażu, testowania i pakowania półprzewodników, a sektor elektrotechniczny i elektroniczny (E&E) stanowi 44,3% całkowitego eksportu kraju.

Sąsiedzi Malezji, Singapur i Indonezja, opierają się na istniejących atutach, zabiegając o chińskich i amerykańskich graczy. Singapur wykorzystuje ograniczone zasoby ziemi, energii i ludności, aby wzmacniać swoją pozycję regulacyjną i agendotwórczą w zakresie centrów danych i zrównoważonego rozwoju — cechy, które uczyniły z miasta punkt odniesienia dla „odpowiedzialnej” infrastruktury cyfrowej.

Indonezja oferuje globalnym dostawcom chmury i AI obfitą ziemię i potencjał energetyczny, choć zmaga się z niedorozwiniętą infrastrukturą i ograniczeniami kapitału ludzkiego. Jej kampus o mocy 360 MW w Batam będzie obsługiwał 170 000 akceleratorów Nvidia od pierwszego kwartału 2027 roku; operatorem będzie australijska firma infrastrukturalna AI Firmus Technologies, współtwórcą z siedzibą w Singapurze DayOne, a Indonezja dostarczy ziemię i energię.

Wyzwania pozostają. Odpływ talentów w wielu gospodarkach ASEAN uniemożliwia im rozwijanie zdolności technokratycznych potrzebnych w sektorach zaawansowanych technologii i energetyki. Malezja potrzebuje 50 000 inżynierów, ale kształci zaledwie 5 000 absolwentów inżynierii rocznie. Kraje o znacznie mniejszych ekosystemach cyfrowych, takie jak Kambodża i Laos, mają jeszcze większe trudności z przyciąganiem i utrzymywaniem talentów AI; dla nich budowanie zdolności ma znacznie większe znaczenie niż lawirowanie.

Energia to kolejne wąskie gardło. Węgiel i gaz dostarczają około 70% produkcji energii w sześciu największych rynkach centrów danych ASEAN. Ograniczenia energetyczne w Indonezji w połowie 2026 roku, częściowo wywołane wydarzeniami na Bliskim Wschodzie, uwidoczniły, jak kruche jest bezpieczeństwo energetyczne regionu. Odnawialne źródła energii, reforma sieci oraz możliwe cywilne ścieżki nuklearne w Wietnamie, na Filipinach, w Malezji, Indonezji, Tajlandii i Singapurze przesądzą o tym, czy region będzie miał infrastrukturę niezbędną do goszczenia i kształtowania rozwoju AI — niezależnie od tego, pod jakimi flagami działają jego klastry obliczeniowe.

Pięć państw ASEAN aktywnie rozwija obecnie energię jądrową. Singapur bada wykonalność małych reaktorów modułowych (SMR), a Hanoi podpisało w marcu 2026 roku w Moskwie porozumienie międzynarodowe z Rosatomem obejmujące dwa reaktory WWER-1200 dla elektrowni jądrowej Ninh Thuan 1. Energia jądrowa pokazuje, jak bardzo ASEAN jest gotów współpracować z szerokim gronem partnerów — nie tylko z USA i Chinami, ale także z Rosją, Indiami, Japonią, Koreą Południową i Unią Europejską.

Zaostrzające się stanowisko USA to rzeczywiście budzik — choć niekoniecznie po to, by wybierać strony. Jeśli lawirowanie ASEAN w dziedzinie AI ma stać się bardziej zasadne i mniej oportunistyczne, wszyscy członkowie stowarzyszenia, zwłaszcza ci dobrze wyposażeni w kapitał ludzki i infrastrukturę, muszą rozbudowywać i wzmacniać krajowe zdolności w zakresie AI. Wiele zależy od ewolucji stanowiska Waszyngtonu — czy projekt listu zostanie formalnie wysłany i jak surowo ewentualne żądanie wyboru strony będzie egzekwowane wobec mniejszych gospodarek zależnych od obu rynków.

Autorzy dziękują HKU Musketeers Foundation Institute of Data Science za finansowanie badań, które posłużyły temu artykułowi. Opinie wyrażone w komentarzach na Fortune.com są wyłącznie poglądami ich autorów i niekoniecznie odzwierciedlają opinie i przekonania Fortune.

Źródło: Fortune