Floryda często trafia na pierwsze strony z powodu zapadlisk, zwłaszcza gdy pochłaniają one samochody lub całe domy. Jednak ryzyko zapadlisk na Florydzie nie ma jednak nic wspólnego z tym na Alasce.

Większość gleby Alaski to wieczna zmarzlina – grunt, który pozostaje poniżej 32 stopni Fahrenheita (0 stopni Celsjusza) przez co najmniej dwa kolejne lata. Grunt ten jest często bogaty w lód, a gdy lód topnieje, znajdująca się nad nim ziemia może się zapadać. Wraz ze wzrostem temperatur takie zapadanie się zdarza się na Arktyce coraz częściej.

Skutki są podobne jak na Florydzie: znaczne szkody majątkowe, gdy podłoże pod budynkami, drogami i rurociągami się zapada. Stawka jest wysoka: wieczna zmarzlina zalega pod około jedną czwartą lądu półkuli północnej, w tym pod wieloma arktycznymi społecznościami, w których drogi, rurociągi i budynki zaprojektowano w założeniu, że grunt pod nimi pozostanie zamarznięty.

Mimo dużego potencjału szkód aktualne mapy rozmarzania wiecznej zmarzliny, które mogłyby pomóc mieszkańcom Arktyki i liderom społeczności w przygotowaniach, są wciąż rzadkością. Aby wypełnić tę lukę, zespół pod przewodnictwem hydrologów i specjalistów od danych zbudował interaktywną stronę internetową, która śledzi rozmarzanie wiecznej zmarzliny na Arktyce niemal w czasie rzeczywistym, wykorzystując unikalną cechę arktyckiej wersji zapadliska.

Wyraźne oznaki rozmarzania wiecznej zmarzliny

Nie da się bezpośrednio zmierzyć wiecznej zmarzliny bez wkopania się w nią, ale istnieją charakterystyczne znaki. Gdy bogata w lód wieczna zmarzlina rozmarza, powierzchnia gruntu osiada, tworząc tzw. stawy termokarstowe – zagłębienia wypełniające się wodą. Duża część Arktyki jest usiana stawami i jeziorami powstałymi w ten sposób, ponieważ temperatury w regionie rosną dwa do trzech razy szybciej niż średnia globalna.

Jeziora te łatwo zidentyfikować na obrazach satelitarnych, a obserwacja ich zmian w czasie dostarcza wskazówek, jak zmienia się zmarzlina pod spodem.

Gdy duże jeziora znikają z dnia na dzień

Czasem ten sam proces, który wywołuje zapadlisko, wycina nowe kanały rzeczne, które całkowicie odwadniają jezioro, pozostawiając okrągłą nieckę nagiej ziemi. Jezioro o długości kilkuset metrów może tworzyć się tysiąc lat, a rozmarzanie zmarzliny wywołane jednym niezwykle ciepłym latem może całkowicie je odwadnić w ciągu zaledwie kilku godzin.

Gdy jezioro nagle znika, jest to silny wskaźnik, że bogata w lód wieczna zmarzlina rozmarzła. Znikające jeziora to także praktyczny sposób monitorowania zmarzliny na rozległych obszarach i ustalenia, gdzie rozmarzanie jest najbardziej intensywne.

Zdjęcia lotnicze od końca lat 40. XX wieku oraz dostępne od lat 70. obrazy satelitarne pozwoliły naukowcom odtworzyć, jak wyglądały arktyczne krajobrazy zmarzliny w przeszłości, w tym gdzie występowały jeziora zmarzlinowe, a gdzie nie.

Dzięki sztucznej inteligencji naukowcy mogą teraz szybko analizować nowe obrazy z rozległych obszarów Arktyki w poszukiwaniu oznak zmian zmarzliny, takich jak pojawianie się nowych stawów lub znikanie starych. Podejście to odzwierciedla szerszą zmianę w badaniach zmarzliny: w regionie zbyt rozległym i odległym, by polegać wyłącznie na badaniach terenowych, maszynowa analiza danych satelitarnych stała się podstawowym narzędziem śledzenia zmian krajobrazu w skali całej Arktyki.

Międzynarodowy zespół naukowców współpracujący w ramach Permafrost Discovery Gateway zmapował i obecnie aktywnie monitoruje ponad 4 miliony jezior na Arktyce, w tym 70 milionów stawów termokarstowych – zwanych także stawami rowowymi – na tundrze Alaski.

Wykrywanie oznak rozmarzania wiecznej zmarzliny w tych krajobrazach pomaga społecznościom planować zmiany środowiskowe. Nowe mapy mogą pokazać, gdzie grunt spoczywa nad zmarzliną bogatą w lód, co oznacza złe wybory pod zabudowę, a gdzie zamarznięta ziemia zawiera mniej lodu, co prawdopodobnie wskazuje na bezpieczniejsze podłoże pod budowę.

Zmiany wiecznej zmarzliny w toku w 2026 roku

Półwyspy Seward i Baldwin w północno-zachodniej Alasce to obszary szczególnie narażone na nagłe odwadnianie jezior. W ciągu ostatnich dwóch dekad region utracił wiele dużych jezior, które pokrywały jego krajobraz od tysięcy lat. Latem 2018 r. samym prawie 200 z około 4 600 jezior regionu straciło ponad jedną czwartą swojej powierzchni po niezwykle ciepłej zimie.

Choć zima 2025-26 była na Alasce raczej chłodna, region nadal tracił powierzchnię jezior – dowód wskazujący na postępujące rozmarzanie zmarzliny. Zespół zidentyfikował około 30 dodatkowych jezior objętych odwodnieniem w czerwcu i lipcu 2026 r.

Proces ten obejmuje setki jezior na całej Arktyce każdego lata, zwłaszcza w czerwcu i lipcu. Nie wszystkie zmiany jezior wynikają jednak z rozmarzania zmarzliny. Jeziora na równinach zalewowych i terenach podmokłych na przykład często dramatycznie zmieniają się z sezonu na sezon z powodu obfitości wód z topniejącego śniegu wiosną. Również dzikie zwierzęta mogą odgrywać rolę: bobry, przykładowo, mogą odtworzyć jezioro po jego nagłym odwodnieniu, zagradzając nowo powstałe kanały odwadniające.

Życie z rozmarzaniem wiecznej zmarzliny

W przeszłości informacje o tym, gdzie zmienia się wieczna zmarzlina, pochodziły głównie z publikowanych latami później opracowań naukowych. Dzięki dostępnym dziś danym niemal w czasie rzeczywistym badacze mogą dokładniej badać procesy rozmarzania, a społeczności mogą uzyskać aktualne informacje o stanie zmarzliny przed planowaniem nowej zabudowy – i dowiedzieć się, gdzie prawdopodobnie pojawią się problemy. Dla naukowców badających cykl węglowy Arktyki to samo monitorowanie ma znaczenie wykraczające poza planowanie budownictwa: gleby zmarzlinowe magazynują duże ilości zamrożonego węgla organicznego, a rozmarzanie naraża ten materiał na rozkład. Kolejną kwestią do obserwacji jest to, czy śledzenie jezior niemal w czasie rzeczywistym zostanie rozszerzone na inne wskaźniki rozmarzania – takie jak osiadanie gruntu i erozja przybrzeżna – aby zbudować pełniejszy obraz zmian zamarzniętej Północy.

Anna Liljedahl, profesor afiliowana w dziale hydrologii arktycznej Uniwersytetu Alaski w Fairbanks, oraz Ingmar Nitze, doktorant-badacz w dziale geonauk polarnych Alfred Wegener Institute Helmholtz Centre for Polar and Marine Research

Ten artykuł został przedrukowany z The Conversation na licencji Creative Commons. Materiał pierwotnie ukazał się na Fortune.com.