Hard Fork 6 (HF6) sieci Zano ma zostać aktywowany na bloku 3 833 000, a aktualizacja — zgodnie z prognozami — nastąpi 26 sierpnia 2026 r. lub w okolicach tej daty. Podobnie jak w przypadku innych ulepszeń aktywowanych na określonej wysokości bloku, datę kalendarzową może przesunąć tempo produkcji bloków. Aktualizacja, opisywana jako najbardziej istotna zmiana w siedmioletniej historii tej nastawionej na prywatność sieci Layer 1, ma wyeliminować techniczną przeszkodę, która dotąd ograniczała integrację projektu z zewnętrznymi usługami.

Dwukierunkowy most otwiera drogę do transferów wychodzących

Obecnie użytkownicy mogą przenosić przez most aktywa takie jak BTC, ETH i SOL do sieci Zano, gdzie zyskują one ochronę prywatności zapewnianą przez sieć. Po aktywacji HF6 most będzie działał dwukierunkowo, co pozwoli natywnemu ZANO oraz wspieranym Confidential Assets na przemieszczanie się do sieci transparentnych, takich jak Ethereum, TON i Solana. Przebywając w tych zewnętrznych sieciach, aktywa pozostają publiczne i odzyskują funkcje prywatności Zano dopiero po powrocie przez most do łańcucha natywnego.

Aktualizacja nie zmienia sposobu działania prywatności dla obecnych użytkowników. Rozszerza natomiast krąg usług, które mogą łączyć się z Zano. Adresy Gateway zapewniają giełdom centralnym, giełdom zdecentralizowanym, mostom i innym platformom prostszą ścieżkę integracji, eliminując konieczność stosowania niestandardowych rozwiązań inżynieryjnych, wymaganych wcześniej. W rezultacie natywny ZANO po raz pierwszy będzie mógł przemieszczać się między łańcuchami w sposób niepowierniczy (non-custodial), a standardowe adresy Zano zachowają dotychczasowe właściwości prywatności.

„Hard Fork 6 może realnie zmienić sytuację pod względem adopcji Zano, ponieważ otwiera łatwiejszą drogę ZANO do puli płynności DeFi i szerszych notowań na giełdach — Zano prowadzi już rozmowy z platformami, w tym THORchain i innymi DEX-ami, na temat integracji po HF6” — powiedział w pisemnym oświadczeniu Quinten van Welzen, Head of Growth w Zano.

To dążenie do szerszych notowań odbywa się w segmencie, w którym dostęp giełdowy stopniowo się zawęża: Binance wykreśliła Monero w lutym 2024 r., OKX usunęła aktywa prywatnościowe, w tym Monero, Zcash i Dash, a organy normalizacyjne, takie jak Financial Action Task Force, wielokrotnie wskazywały w swoich wytycznych monety zwiększające anonimowość jako podwyższone ryzyko prania pieniędzy. HF6 dotyczy inżynieryjnej strony integracji; sam w sobie nie zmienia tego, jak miejsca handlu oceniają wymogi zgodności dotyczące aktywów prywatnościowych.

Podstawy techniczne i przyszły rozwój

Znaczenie tej aktualizacji wykracza poza samo Zano, ponieważ sprawdza ona, czy aktywo zorientowane na prywatność może korzystać z płynności w sieciach publicznych bez uszczerbku dla prywatności w swojej sieci natywnej. Zano działa w modelu UTXO — tej samej szerokiej rodzinie architektonicznej co Bitcoin, w której wartość jest przenoszona przez możliwe do wydania outputy, a nie śledzona w saldach kont — co jest kluczowe dla sposobu, w jaki łańcuch osiąga nietrzebowalność i ukrywanie kwot transakcji. Taka architektura stawia jednak wyzwania usługom działającym na dużą skalę. Przy każdej weryfikacji salda most lub giełda musi odtworzyć bieżący stan z historii łańcucha i złożyć outputy możliwe do wydania. Standardowe instytucjonalne narzędzia do przechowywania aktywów oraz integracji nie zostały zaprojektowane dla takiego przepływu pracy, co oznacza, że obsługa Zano wymagała historycznie specjalistycznej inżynierii w kwestiach, które nie występują w łańcuchach opartych na kontach, takich jak Ethereum, gdzie każdy adres odpowiada jednemu, bezpośrednio czytelnemu saldu.

Adresy Gateway wprowadzają nowy, oparty na kontach typ adresu, funkcjonujący obok istniejących adresów UTXO. Usługi korzystające z tego typu adresu otrzymują jedno, bezpośrednio śledzone saldo z natychmiastową synchronizacją.

„Model UTXO jest fundamentem prywatności Zano, więc jego zastąpienie nigdy nie było celem” — powiedział w pisemnym oświadczeniu Andrey Sabelnikov, współzałożyciel i główny deweloper Zano. „Adresy Gateway dodają stan w stylu kontowym, którego potrzebują duże usługi, zachowując przy tym gwarancje prywatności standardowych adresów Zano” — dodał.

To rozwiązanie jest uzupełnieniem protokołu, a nie kompromisem kosztem niego, a użytkownicy, którzy nadal będą przeprowadzać transakcje przez standardowe adresy, zachowują ten sam model prywatności co dotychczas.

W momencie aktywacji dwukierunkowa funkcjonalność mostu będzie działać przez Bridgeless, obejmując sieci EVM, TON i Solanę. W dłuższej perspektywie Zano zamierza zbudować własny most na ZEL — nadchodzącą, kompatybilną z EVM sieć Layer 1 z własnym konsensusem proof-of-stake.

Znane ograniczenia

Wersji towarzyszy kilka istotnych ograniczeń. Natywny ZANO pozostaje prywatny w sieci Zano, a standardowe adresy Zano wraz ze swoim zachowaniem w zakresie prywatności nie są dotknięte przez HF6. Prywatność kończy się na granicy z sieciami publicznymi, co oznacza, że gdy ZANO trafia do sieci transparentnej, pozostawia za sobą ochronę prywatności Zano do czasu powrotu przez most. Ponadto Bridgeless pozostaje infrastrukturą we wczesnym stadium rozwoju, a jej sieć walidatorów i dojrzałość produkcyjna wciąż się kształtują.

Dodatkowe ulepszenia protokołu

Hard Fork 6 wprowadza również szereg innych ulepszeń protokołu:

• Silniejszy konsensus dzięki ściślejszym i bardziej jednolitym regułom walidacji oraz bardziej jednoznacznej regule wyboru forka
• Wzmocnione szyfrowanie portfeli, które znacznie utrudnia złamanie skradzionych lub skopiowanych plików portfela
• Identyfikatory płatności przypisane do poszczególnych outputów, które pozwalają giełdom i sprzedawcom czysto uzgadniać płatności, zachowując przy tym prywatność odbiorcy
• Bardziej odporne pule miningowe, które mogą wykonać próbny przebieg bloku przed jego sfinalizowaniem, aby odrzucić problematyczne transakcje zamiast się zatrzymywać
• Twardsze i bardziej prywatne węzły z nowymi limitami anti-DoS i obsługą proxy SOCKS5 do kierowania ruchu przez Tor
• Wzmocniona powierzchnia RPC dla bezpieczniejszych integracji ze stronami trzecimi

Zano Execution Layer (ZEL)

Wdrożenie adresów Gateway w sieci głównej jest warunkiem wstępnym nadchodzącego Zano Execution Layer, czyli ZEL. ZEL to sidechain EVM, który wniesie do ekosystemu funkcjonalność smart kontraktów, podczas gdy Layer 1 Zano będzie nadal pełnić rolę łańcucha prywatności. Standardowe kontrakty Solidity i narzędzia deweloperskie, w tym Hardhat, Foundry i MetaMask, mają działać bez modyfikacji, a audytowane biblioteki kontraktów — zgodnie z przewidywaniami — również będą działać od startu. ZANO przeniesiony przez most posłuży jako natywna moneta gazowa, umożliwiając w ekosystemie takie aplikacje jak rynki pożyczkowe, automatyczne marketmakery oraz możliwości yield dla ZANO i Confidential Assets, takich jak fUSD.

„Zano nie dodaje transparentnych smart kontraktów do swojej prywatnej warstwy podstawowej. Zano L1 pozostaje łańcuchem prywatnym, a ZEL zapewnia osobne, publicznie weryfikowalne środowisko dla aplikacji EVM” — powiedział w pisemnym oświadczeniu Pavel Nikienkov, współzałożyciel Zano.

Transfer aktywów między dwoma łańcuchami stanowi celową i widoczną granicę. Aktywność w Zano pozostaje prywatna, natomiast po przeniesieniu wartości na ZEL przekazana przez most kwota oraz późniejsza aktywność kontraktów stają się publiczne.

ZEL to kompatybilny z EVM sidechain połączony z Zano mostem opartym na podpisach progowych. Nie jest to rollup ani prywatny EVM. Uruchamia własny konsensus proof-of-stake w oparciu o Cosmos SDK i CometBFT oraz osiąga własną finalność. Natywny ZANO jest blokowany w Zano i reprezentowany w relacji jeden do jednego jako moneta gazowa i rozliczeniowa ZEL, dzięki czemu nie powstaje nowy, inflacyjny token gazowy ani premine ZANO na ZEL. Osobne aktywo o stałej podaży, stZANO, obsługuje staking konsensusowy i zarządzanie. Planowany zestaw aplikacji obejmuje transfery cross-chain, swapy cross-chain, stablecoin oparty na zabezpieczeniu oraz pożyczki. ZEL jest obecnie intensywnie rozwijany, a prace prototypowe nad przepływami mostu i komunikatami swapów zostały już scalone.

Protokół konsensusu Zenith

Zano opublikowało również Zenith, swój kolejny protokół konsensusu. Zenith to czysty projekt proof-of-stake zbudowany na fundamentach prywatności Zarcanum i rozwijany we współpracy z Common Prefix. Zgodnie z obecnie proponowanymi parametrami bloki będą pojawiać się co 15 sekund w epokach trwających około 10 minut, a starsze epoki będą przycinane do zwięzłego szkieletu kryptograficznego, tak aby szybsze bloki nie oznaczały cięższego łańcucha. Zenith znalazł się w harmonogramie na drugi kwartał 2027 r., a publikacja naukowa ukazała się w czerwcu 2026 r.

O Zano

Zano to nastawiony w pierwszej kolejności na prywatność Layer 1 z poufnymi transakcjami, ukrytymi kwotami, adresami stealth oraz Confidential Assets, czyli prywatnymi tokenami emitowanymi bezpośrednio w łańcuchu. Jego współzałożyciel, Andrey Sabelnikov, kierował rozwojem pierwotnej bazy kodu CryptoNote, która pomogła ukształtować fundament techniczny Monero i innych projektów zorientowanych na prywatność.

Źródło: Metaverse Post