Współzałożyciel Ethereum Vitalik Buterin opublikował nowy esej, w którym argumentuje, że sieć zamienia się w system zasadniczo odmienny od blockchaina opisanego w oryginalnym whitepaperze Bitcoina. Według Buterina aktualizacje planowane po nadchodzącym forku Hegota — zaplanowanym na przyszły rok — uczynią Ethereum jakościowo odmiennym od tradycyjnych blockchainów, łącząc dowody zerowej wiedzy, zoptymalizowany konsensus oraz zdecentralizowane obliczenia poza łańcuchem. To właśnie te dowody są technologią zakotwiczającą wizję eseju: pozwalają jednej stronie udowodnić drugiej, że obliczenie zostało wykonane poprawnie, bez ujawniania leżących u podstaw danych.

W eseju zatytułowanym „The cryptographic world computer”, opublikowanym 27 września, Buterin porównał pierwotne założenia projektowe whitepapera Bitcoina z oczekiwanym stanem Ethereum w 2030 roku. Niemal każda kluczowa właściwość — jak napisał — zmieniła się lub ma się zmienić:

• Autoryz transakcji może opierać się na podpisach odpornych na komputery kwantowe lub dowodach zerowej wiedzy zamiast na klasycznych podpisach.
• Konsensus przeszedł z proof-of-work na proof-of-stake — dzięki aktualizacji Merge z 2022 roku — z finalizacją w kilku slotach.
• Weryfikacja bloków przesuwa się z ponownego pobierania i ponownego wykonywania całych bloków do weryfikacji SNARK-ów — zwięzłych kryptograficznych dowodów poprawności wykonania obliczeń — oraz próbkowania danych za pomocą PeerDAS (Peer Data Availability Sampling).
• Tworzenie bloków ewoluuje od pojedynczego górnika składającego bloki do schematów wielouczestniczych, takich jak FOCIL (Fork-Choice Inclusion Lists) oraz dedykowane role builderów.

Lekcy klienci będą natomiast w stanie weryfikować zarówno konsensus, jak i poprawność — w tym dostępność danych i obliczenia — zamiast ufać uczciwej większości.

The cryptographic world computer: My attempt to express in somewhat concise terms the true of basically everything planned to happen to Ethereum starting from the fork after Hegota. It's really not just a blockchain anymore. It's a hybrid…
n> — vitalik.eth (@VitalikButerin) September 27, 2026

Buterin zauważył, że Ethereum zachowuje satoshiańskie ideały — dostępność, odporność na cenzurę, gwarantowane wykonanie i nieodwracalność — ale nakłada na nie aparaturę kryptograficzną, która w 2009 roku nie istniała w dojrzałej formie, w tym ZK-SNARK-i (zero-knowledge succinct non-interactive arguments of knowledge) umożliwiające prywatność odczytów, zapisów i polityki kont. Opisał rezultat jako architekturę hybrydową, a nie konwencjonalny blockchain, argumentując, że termin „blockchain” odnosi się do post-Lean Ethereum głównie z przyczyn historycznych.

Dlaczego decentralizacja zaczyna wspierać wydajność, a nie tylko bezpieczeństwo

Centralnym argumentem eseju jest to, że decentralizacja przestaje być wyłącznie kosztem ponoszonym dla odporności i w niektórych przypadkach staje się przewagą wydajnościową. Sieć może równolegle przechowywać większe wolumeny danych, równolegle wykonywać obliczenia — często mempoolu, zanim transakcje trafią do bloku — a w ograniczonych przypadkach zapewniać prywatność, jaką mogą zaoferować tylko systemy zdecentralizowane, ukrywając metadane o pochodzeniu zapytań.

Buterin zauważył, że wskrzewia to wcześniejszą ambicję Ethereum z połowy lat 2010.: decentralizację nie tylko dla bezpieczeństwa, ale i dla skali. Brakującym wówczas elementem była weryfikacja — podział pracy między uczestników wymaga udowodnienia, że każda jednostka została wykonana poprawnie, a wcześniejsze projekty oparte na komitetach były kosztowne, powolne i nie dawały możliwości odwołania w razie niepowodzenia. Współczesna kryptografia — argumentował — rozwiązała ten problem, a koszty rozwiązań stale spadają.

Esej podkreśla również, jak zmienia się ekonomia obliczeń. W przyszłych architekturach monolityczne, wykonywane szeregowo transakcje będą znacznie droższe niż obliczenia ustrukturyzowane jako hermetyzowane, zrównoleglalne zależności. Z czasem ma to skłonić projektantów aplikacji do zapisywania on-chain wyłącznie zmian stanu krytycznych dla kolejności, przy wcześniejszej agregacji wszystkiego innego.

Patrząc dalej w przyszłość, Buterin wskazał nieodróżnialną zaciemnialność (indistinguishability obfuscation, iO) — długo poszukiwaną technikę kryptograficzną pozwalającą uruchamiać programy przy ukrywaniu ich wewnętrznej logiki — jako możliwy kolejny etap, który mógłby całkowicie wyeliminować kompromis między prywatnością a uogólnionymi obliczeniami; słabsze wersje są już zastosowalne w szyfrowanych mempoolach.

Ostrzegł, że poważne wyzwania pozostają — w szczególności zapewnienie wydajności i bezpieczeństwa dowodów zerowej wiedzy (choć opisał to jako hermetyzowaną złożoność już optymalizowaną narzędziami AI) — oraz zarządzanie i równoleglenie dostępu do bardzo dużego stanu. Hegota — konkludował — będzie prawdopodobnie ostatnim „normalnym” forkiem Ethereum rozpoznawalnym dla obserwatora z 2015 roku; wszystko po niej skupi się na rekurencyjnych STARK-ach, zautomatyzowanej weryfikacji formalnej i odporności kwantowej. Ponieważ fork zaplanowano na przyszły, Hegota faktycznie wyznacza próg, po którym rozpoczyna się ta kryptografia-first agenda.

Pełny esej jest dostępny w poście X Buterina. Artykuł po raz pierwszy ukazał się w Metaverse Post.