W nieoczekiwanym kroku prezydent USA Donald Trump opublikował na swoim koncie na platformie Truth Social mapę określającą cieśninę Ormuz jako „nowe terytorium USA”. Publikacja pojawiła się w środku trwających napięć między Stanami Zjednoczonymi a Iranem dotyczących kontroli nad tym strategicznym szlakiem wodnym, mającym kluczowe znaczenie dla światowych dostaw ropy i gazu.

Zgodnie z prawem morskim cieśnina Ormuz jest międzynarodowo uznawana za cieśninę służącą żegludze, a nie za terytorium jakiegokolwiek pojedynczego państwa, a statki przepływające przez takie międzynarodowe cieśniny co do zasady korzystają z prawa tranzytu — ramy te zostały skodyfikowane w Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS), której Stany Zjednoczone nigdy nie ratyfikowały, a którą Iran podpisał, lecz nie ratyfikował. Publikacja Trumpa oznacza więc znaczącą eskalację retoryczną, nie odzwierciedla jednak żadnej zmiany prawnej w statusie cieśniny.

Dlaczego ta cieśnina ma znaczenie

Cieśnina Ormuz oddziela Iran od należącego do Omanu półwyspu Musandam i łączy Zatokę Perską z Zatoką Omańską oraz Morzem Arabskim. W najwęższym miejscu ma około 21 mil (ok. 34 kilometrów) szerokości i stanowi główny morski szlak wyjściowy dla eksportu ropy i gazu z Zatoki Perskiej. Według powszechnie cytowanych szacunków tą drogą wodną przepływa około jedna piąta światowych dostaw ropy oraz znacząca część globalnych transportów skroplonego gazu ziemnego, w tym eksportu Kataru, co sprawia, że jakiekolwiek zakłócenia w tym rejonie są punktem centralnym uwagi światowych rynków energii. Iran wielokrotnie groził zamknięciem cieśniny podczas wcześniejszych konfrontacji, a szlak ten doświadczył już rzeczywistych zakłóceń: w latach 80., podczas iracko-irańskiej „wojny tankowców”, atakowano tam komercyjne tankowce, co skłoniło Stany Zjednoczone do zmiany bandery kuwejckich tankowców i ich eskortowania przez Zatokę. Żadna alternatywa lądowa nie jest w stanie zastąpić tej trasy w odpowiedniej skali — rurociągi omijające cieśninę, takie jak saudyjska linia łącząca wschód z zachodem kraju do Morza Czerwonego oraz rurociąg ZEA do Fudżajry, mogą przetransportować jedynie część wolumenu przewożonego drogą morską.

Wyceny rynkowe wskazują na mniejsze szanse na porozumienie

Wyceny rynków predykcyjnych wskazują na zmniejszone prawdopodobieństwo porozumienia między USA a Iranem do 31 sierpnia, a szansa na rozwiązanie konfliktu spadła do poziomu 2,9% przy opcji TAK. Publikacja mapy sugeruje bardziej twardą postawę USA, co może skomplikować wysiłki dyplomatyczne zmierzające do zawarcia porozumienia w sprawie przepływu przez Ormuz.

Na co zwrócić uwagę

Warto obserwować dalsze oświadczenia Trumpa lub irańskich urzędników, które mogą wpłynąć na negocjacje dyplomatyczne. Kluczowe wskaźniki obejmują ewentualne zapowiedzi przedłużenia zawieszenia broni lub potwierdzenie nieograniczonej żeglugi przez cieśninę. Dane o ruchu statków, stawki frachtowe tankowców oraz składki ubezpieczenia od ryzyka wojennego należą do mierników zwykle stosowanych do śledzenia ryzyka zakłóceń na tej drodze wodnej. Z kolei wszelkie doniesienia o wznowieniu aktywności militarnej lub zerwaniu rozmów mogą dodatkowo zmniejszyć prawdopodobieństwo porozumienia przed zbliżającym się terminem.

Do 31 sierpnia pozostało już tylko dziewięć dni, a wydarzenia z tego okresu będą miały kluczowe znaczenie dla ukształtowania perspektyw rynkowych.