Filipiński Sąd Najwyższy (SC) orzekł, że Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich może badać urzędników publicznych pod kątem korupcji i naruszeń administracyjnych bez czekania na prawomocność sprawozdań Komisji Obrachunkowej (CoA).

"W ramach wykonywania swojego konstytucyjnego mandatu Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich jest uprawniony do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego odrębnego i odróżniającego się od każdego postępowania prowadzonego przez Komisję Obrachunkową, nawet jeśli oba postępowania dotyczą podobnych faktów i wynikają z tych samych czynów i transakcji" — powiedział trybunał w orzeczeniu opublikowanym we wtorek.

Orzeczenie potwierdziło, że Rzecznik Praw Obywatelskich może prowadzić własne postępowania niezależnie od toczących się postępowań CoA, a ustalenia audytowe nie wiążą śledztw antykorupcyjnych. "Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich nie ma obowiązku czekać na prawomocność jakiegokolwiek audytu lub postępowania CoA, aby móc samodzielnie badać bezprawne i nienależy działania urzędników publicznych" — powiedział najwyższy sąd. Dodał, że wymaganie prawomocnych sprawozdań CoA zanim Rzecznik będzie mógł działać podważyłoby konstytucyjne uprawnienia tego organu antykorupcyjnego. Oba urzędy mają odrębne mandaty konstytucyjne — Rzecznik Praw Obywatelsskich reaguje na bezprawne i nienależyte zachowania urzędników publicznych, a CoA audytuje wydatkowanie środków publicznych — i sąd przedstawił je jako działające równolegle, a nie sekwencyjnie.

Orzeczenie, sporządzone przez sędzię Marię Filomenę D. Singh, wynikało ze spraw administracyjnych dotyczących byłych urzędników władz prowincji Palawan w związku z nieprawidłowościami w projektach infrastrukturalnych finansowanych z udziału prowincji w przychodach z projektu gazu ziemnego Malampaya.

SC uznał 16 byłych urzędników prowincjonalnych i audytorów za odpowiedzialnych administracyjnie. Byli członkowie komisji przetargów i zamówień Ferdinand S. Dilig, Luis M. Marcaida II i Rolando E. Bonoan, Jr. zostali uznani winnymi poważnego naruszenia obowiązków i rażącego zaniedbania obowiązków za naruszenie zasad przetargowych, nieopublikowanie zaproszeń do składania ofert oraz rekomendowanie przyznania kontraktów pomimo niekompletnych dokumentów kwalifikacyjnych.

Trybunał uznał również 13 pracowników inżynieryjnych, inspekcyjnych i audytowych winnymi poważnego naruszenia obowiązków i ciężkiej nieuczciwości za sporządzanie, weryfikowanie lub zatwierdzanie fałszywych zestawień wykonanych prac oraz protokołów odbiorów zawyżających postęp projektów i uzasadniających nieuprawnione wypłaty. Byli to byli inżynierowie projektowi i rezydenci Romeo C. Llacuna, Rosario Pascual Abacial, Tommy S. Panes, Pedro V. Gatinga, Jr., Pepe M. Patacsil, Bayani T. Buenaventura, Bernard I. Zambales i Renato A. Abrina; inżynier materiałowy Alfredo B. Padua; kierownicy zespołów inspekcyjnych Manuel T. Cabiguen i Federico R. Rubio, Jr.; oraz techniczni inspektorzy CoA Edwin G. Iglesia i Ronelo O. Del Socorro.

Były prowincjonalny koordynator planowania Samuel V. Madamba II oraz prowincjonalny księgowy Orlando R. Colobong uznani zostali odpowiedzialni za rażące zaniedbanie obowiązków za przetwarzanie wypłat bez weryfikacji dokumentów źródłowych, jednak oczyszczono ich z zarzutu poważnego narzenia obowiązków.

Sprawy wywodziły się z wypłaty w 2008 roku 2,57 miliarda pesos z przychodów energetycznych, z czego 966 milionów pesos przeznaczono dla Palawan na elektryfikację, placówki ochrony zdrowia, programy edukacyjne i projekty drogowe. Śledczy udokumentowali nieprawidłowości w przetargach i realizacji projektów, w tym nieprawidłowe ogłaszanie przetargów, przyznawanie nakładających się kontraktów tym samym wykonawcom korzystającym z identycznego kluczowego personelu oraz pominięcie wymaganych klauzul kar umownych w kontraktach. Sąd przywołał również fałszywe sprawozdania z wykonania prac i protokoły odbiorów sporządzone przez inżynierów projektowych i rezydentów, które zawyżały stopień ukończenia projektów w celu uzasadnienia wypłat.

Byli urzędnicy argumentowali, że postępowanie Rzecznika Praw Obywatelskich było przedwczesne, ponieważ ustalenia audytowe CoA nie stały się jeszcze prawomocne. Odrzucając ten argument, SC podtrzymał ustalenia obciążające urzędników odpowiedzialnością za poważne naruszenie obowiązków, ciężką nieuczciwość i rażące zaniedbanie obowiązków oraz nakazał ich zwolnienie ze służby publicznej, utratę uprawnień służby cywilnej, dożywotni zakaz pełnienia urzędu publicznego oraz utratę świadczeń emerytalnych. W praktyce orzeczenie eliminuje trwające audyty jako podstawę wstrzymania śledztw antykorupcyjnych — co ma praktyczne znaczenie w sprawie, której kwestionowane transakcje sięgają 2008 roku.

"Interes publiczny i dobro społeczne całkowicie zależą od należytego i rozliczalnego wykonywania przez urzędników publicznych przysięgłych obowiązków" — napisała sędzia Singh.

— Erika Mae P. Sinaking