Ryby poniżej, energia powyżej: nowe spojrzenie na wykorzystanie ziemi pod farmy fotowoltaiczne i rolnictwo na Filipinach
Najważniejsze informacje
- •Departament Rolnictwa planuje objąć geofencingiem około trzech milionów hektarów gruntów rolnych, w szczególności obszarów ryżowych, aby powstrzymać projekty fotowoltaiczne przed zajmowaniem ziemi rolnej.
- •VinEnergo, spółka energetyczna Vingroup, nawiązała współpracę z SunAsia Energy nad portfelem projektów fotowoltaicznych na wodzie o mocy 422 megawatów, z prawie 700 000 paneli do zainstalowania nad czynnymi stawami rybnymi w Pampandze i Negros Occidental.
- •Oczekuje się, że projekty fotowoltaiczne na wodzie rozpoczną działalność między 2027 a 2028 rokiem i będą redukować emisje dwutlenku węgla o ponad 460 000 ton rocznie.
- •Filipiny dążą do podniesienia udziału energii odnawialnej w miksie energetycznym do 35 procent do 2030 roku, co napędza wzrost wniosków o instalacje fotowoltaiczne naziemne konkurujące z ziemią rolną.
- •Autor wzywa do skoordynowanych regulacji DA i DoE oraz polityki wielopoziomowej, która całkowicie chroni najlepsze ziemie ryżowe, oceniając jednocześnie projekty akjawoltaiczne o podwójnym przeznaczeniu według ich własnych walorów, przywołując doświadczenia Tajwanu z ukrytą zmianą przeznaczenia gruntów jako przestrogę.

Lata temu odwiedziłem gospodarstwo w Bataan, które uprawiało mango i ryż obok stawu rybnego. Basen na terenie posesji wypełniony był surową wodą pompowaną z pobliskiej studni — tą samą wodą, która nawadniała otaczające pola ryżowe i drzewa mango oraz napełniała staw. Najbardziej imponująca była pomysłowość, z jaką gospodarstwo wykorzystywało każdą kroplę wody i każdy metr kwadratowy, którym dysponowało.
To wspomnienie wróciło, gdy Departament Rolnictwa (DA) ogłosił plany objęcia geofencingiem około trzech milionów hektarów gruntów rolnych, w szczególności obszarów ryżowych, aby powstrzymać projekty fotowoltaiczne przed zajmowaniem ziemi, której kraj potrzebuje do produkcji żywności. DA zamierza cyfrowo zmapować priorytetowe strefy rolne i skonfrontować je z bieżącymi oraz przyznanymi projektami energetycznymi, tak aby deweloperzy nie zajmowali gruntów, na których powinna rosnąć ryż. Plan odzwierciedla szerszy problem: Filipiny są jednym z największych na świecie importerów ryżu i zmagają się z utrzymaniem samowystarczalności, co czyni produktywną ziemię rolną coraz bardziej wrażliwym zasobem.
Jednocześnie kraj znajduje się w środku gwałtownego rozwoju fotowoltaiki, napędzanego rządowymi celami podniesienia udziału energii odnawialnej w miksie energetycznym do 35 procent do 2030 roku. To właśnie nagły wzrost wniosków o instalacje fotowoltaiczne naziemne postawił ziemię rolną i deweloperów energetycznych na kursie kolizyjnym.
Cel DA jest słuszny, ale rodzi rzeczywiste pytanie polityczne: jak chronić ziemię rolną, nie zniechęcając jednocześnie do tego rodzaju mądrych inwestycji energetycznych, które w ogóle nie konkurują z produkcją żywności?
Patrząc na ziemię, zwykle przypisujemy jej jedno przeznaczenie — sad, staw rybny, pastwisko, zabudowa mieszkaniowa, farma fotowoltaiczna. Ziemia jest jednak ograniczona, a w kraju tak gęsto zaludnionym, rozdrobnionym i wrażliwym politycznie na kwestię zmiany przeznaczenia gruntów jak Filipiny, warto zapytać, czy polityka może nagradzać efektywność, zamiast zmuszać każdą działkę do wpasowania się w jedną szufladę.
Właśnie tutaj znaczenie nabierają stawy fotowoltaiczne pewnej wietnamskiej firmy. VinEnergo, spółka energetyczna należąca do Vingroup, nawiązała współpracę z SunAsia Energy nad portfelem projektów fotowoltaicznych na wodzie o mocy 422 megawatów na Filipinach, z projektami planowanymi w Macabebe w Pampandze oraz w Sagay i Silay w Negros Occidental.
Prawie 700 000 paneli zostanie rozmieszczonych na konstrukcjach wspartych na palach nad czynnymi stawami rybnymi, a akwakultura będzie kontynuowana pod nimi i wokół nich. Oczekuje się, że projekty rozpoczną działalność między 2027 a 2028 rokiem, dostarczając energię do sieci krajowej, zaopatrując w energię elektryczną setki tysięcy gospodarstw domowych i redukując rocznie emisje dwutlenku węgla z produkcji energii o ponad 460 000 ton.
To nie jest typowa farma fotowoltaiczna, która pochłania ziemię w całości. To model o podwójnym przeznaczeniu, który zachowuje pierwotną funkcję stawu, dodając nad nim warstwę wartości. Konwencjonalne farmy fotowoltaiczne wymagają dużych, ciągłych obszarów ziemi. W kraju o ograniczonej powierzchni, konkurujących potrzebach żywnościowych, gęstej zabudowie, rozdrobnionych tytułach własności, ograniczeniach ekologicznych i politycznie obciążonych zasadach zmiany przeznaczenia gruntów, sama ziemia staje się wąskim gardłem.
Akjawoltaika oferuje częściowe wyjście z tego problemu, wykorzystując stawy rybne jako przestrzeń produkcyjną o podwójnym przeznaczeniu, zamiast całkowicie żądać nowych gruntów. Panele fotowoltaiczne znajdują się nad stawami na podniesionych konstrukcjach lub palach, a hodowla ryb trwa pod nimi i wokół nich. Podejście to zyskało trakcję gdzie indziej w Azji, w tym w Chinach, gdzie instalacje fotowoltaiczne nad stawami akwakultury zostały wdrożone na dużą skalę, oferując Filipinom zasób doświadczeń operacyjnych, z którego mogą korzystać.
Panele nigdy nie powinny przekształcać całego stawu w zadaszony obiekt przemysłowy. Projekt musi umożliwiać dostęp światła słonecznego, wymianę tlenu, cyrkulację wody oraz dostęp do karmienia i zbiorów. Staw musi pozostać stawem, a produkcja żywności i energii dzieli ten sam ślad — podobnie jak dom daje schronienie swoim mieszkańcom, a panele na dachu wytwarzają energię dla gospodarstwa domowego i sieci.
W najlepszym modelu staw nadal produkuje ryby, rolnik zyskuje nowe źródło dochodu lub wartość partnerstwa, sieć otrzymuje czystą energię, a kraj zmniejsza presję na przekształcanie kolejnych gruntów rolnych lub otwartych terenów w jednofunkcyjne farmy fotowoltaiczne.
To również moment, w którym istniejąca baza akwakultury kraju staje się atutem, a nie problemem zaczynania od zera. Filipiny posiadają już rozległą sieć stawów słonawych i słodkowodnych, a tilapia i milkfish są szeroko hodowane i dobrze przystosowane do zarządzanych systemów stawowych.
Ma to szczególne znaczenie dla akjawoltaiki, ponieważ oznacza, że model nie wymaga budowania nowej gospodarki akwakultury, zanim można go przetestować. Stawy już istnieją, a hodowane gatunki są już odporne na zarządzane, półprzemysłowe warunki stawowe. Brakuje nie zdolności hodowli ryb, lecz ram politycznych, które pozwolą rozwojowi fotowoltaiki funkcjonować na tej bazie, nie zakłócając jej.
Tam, gdzie konwencjonalne farmy fotowoltaiczne wymagają dużych, ciągłych obszarów, akjawoltaika wykorzystuje ślad, który już istnieje, i oczekuje od niego więcej. Staw pozostaje stawem: światło słoneczne nadal dociera do wody, tlen nadal się wymienia, a rolnicy mogą nadal karmić i zbierać swoje stada. W przypadku VinEnergo panele fotowoltaiczne stanowią nakładkę, a nie konwersję. To rodzaj myślenia oszczędzającego ziemię, jaki zatłoczony archipelag powinien przyjąć z zadowoleniem.
Jednak przyjęcie z zadowoleniem nie oznacza pozostawienia tego bez regulacji. Jeśli fotowoltaika na wodzie ma stać się częścią miks energetycznego kraju, przepisy muszą jasno określać, co stanowi prawdziwe podwójne przeznaczenie, a co jest zmianą przeznaczenia ziemi przebraną za staw rybny. Projekt akjawoltaiczny powinien zachować klasyfikację akwakultury tylko wtedy, gdy produkcja ryb pozostaje znacząca, dostęp do stawu jest zachowany, jakość wody jest monitorowana, a rolnicy otrzymują realny udział w tworzonej wartości.
Należy powstrzymać deweloperów fotowoltaicznych od pożyczania wyglądu rolnictwa, podczas gdy po cichu budują obiekt energetyczny z symbolicznym stawem pod spodem. Tajwan już napotkał ten problem, a jego doświadczenie jest przestrogą, której warto posłuchać, zanim Filipiny go powtórzą.
DA i Departament Energii (DoE) powinny budować te ramy wspólnie, a nie osobnymi torami, a polityka jednej agencji nie powinna niweczyć polityki drugiej. DA powinno ustalać normy produkcji żywności; DoE powinno określać zasady techniczne i lokalizacji sieciowych.
Bez takiej koordynacji ogólny geofencing grozi schwytaniem projektów o podwójnym przeznaczeniu w tej samej sieci, która ma być przeznaczona dla projektów przekształcających grunt — karząc dokładnie tę innowację, która łagodzi presję, jaką DA stara się zmniejszyć.
Lepszym podejściem jest podejście wielopoziomowe: całkowita ochrona najlepszych ziem ryżowych i innych obszarów rolnych o wysokiej wartości, przy jednoczesnej osobnej ocenie stawów rybnych, zbiorników i dachów według ich własnych walorów technicznych i zweryfikowanej produkcji żywności. Zapora może magazynować wodę i gościć pływającą fotowoltaikę. Dom może dać schronienie rodzinie i jednocześnie ją zasilająć. Staw rybny może hodować milkfish i wytwarzać megawaty. W każdym z tych przypadków pierwotna funkcja trwa, a energia staje się nakładką, a nie zamiennikiem.
Gospodarstwo w Bataan, które odwiedziłem lata temu, działało, ponieważ nigdy nie narzucało jednego przeznaczenia każdemu metrowi kwadratowemu ziemi i wody, którą posiadało. Sprawiło, że cały system dźwigał większy ciężar — i robił to dobrze. Oto standard, według którego należy oceniać plan geofencingu DA. Ochrona ziemi rolnej i umożliwienie energetyki o podwójnym przeznaczeniu nie są celami przeciwnymi; stają się nimi tylko wtedy, gdy polityka wyznaczająca granice odmawia patrzenia na oba naraz.
Marvin Tort jest byłym redaktorem naczelnym BusinessWorld i byłym przewodniczącym Philippine Press Council. (matort@yahoo.com)