W końcowej części trzyczęściowego cyklu felietonów w BusinessWorld Alexander C. Escucha argumentuje, że Filipińczyc nie zasługują na etykietę "mayabang" — tagalskie słowo oznaczające przechwalkę — która bywa przywoływana jako wyjaśnienie utrzymujących się zewnętrznych dysbalansów kraju. Gospodarstwa domowe, jego zdaniem, oszczędzają tyle, ile pozwalają ich dochody, a osoby o niskich dochodach wydają większość zarobków na artykuły pierwszej potrzeby, zgodnie z prawem Engla. Filipiny oszczędzają tyle samo lub więcej niż porównywalne gospodarki o podobnym poziomie dochodów, a ich stopa oszczędności rośnie od 15 lat.

Cykl porządkuje kluczowe doprecyzowanie: cytowana w serii stopa oszczędności narodowych brutto 29% pochodzi z Philippine Statistics Authority (PSA) i obejmuje dochody filipińskich pracowników za granicą (OFW) oraz dochody zagraniczne, podczas gdy wskaźnik 19% z Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), przywołany przez Ciela Habito w osobnym felietonie, wyłącza przekazy pieniężne OFW. Według autora różnica 10 punktów nie zmienia analizy ani wniosków.

Istota argumentu jest taka, że utrzymująca się presja na kurs peso wynikająca z deficytów rachunku bieżącego nie jest napędzana tym, jak mało kraj oszczędza, lecz tym, jak mało sprzedaje światu i jak dużo od niego kupuje.

Co napędza deficyt

Najbardziej wiarygodnym przewodnikiem po tym, co należy zrobić, jest — jak sugeruje felieton — samo Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP). W zeszłym roku bank centralny opublikował Current Account Dynamics and the Philippine Economy: Developments and Prospects pod redakcją Mario B. Lamberte. Jegoi rozdział, autorstwa ekonomistów BSP: Vic K. Delloro, Hazel C. Parcon-Santos i Jose Adlai M. Tancangco, szacuje czynniki napędzające filipiński rachunek bieżący na podstawie danych kwartalnych z lat 1993–2023.

Autorzy wskazują pięć kluczowych zmiennych. Eksport, bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) i saldo fiskalne rządu poprawiają rachunek bieżący. Szybszy wzrost PKB i silniejszy realny efektywny kurs walutowy — wartość peso wobec walut partnerów handlowych, skorygowana o inflację — pogarszają go. Największe efekty mają BIZ i eksport. Oszczędności gospodarstw domowych nie znajdują się na liście — jedyną zmienną oszczędnościową w modelu jest saldo fiskalne samego rządu.

Oszczędności narodowe rzeczywiście nie pokrywają potrzeb inwestycyjnych kraju, ale jest to prawda tylko w ujęciu zagregowanym. Oszczędności narodowe to suma oszczędności prywatnych i publicznych, a te dwie kategorie opowiadają różne historie. Weźmy 2025 rok: deficyt rachunku bieżącego wyniósł 3,3% PKB, podczas gdy deficyt budżetowy rządu centralnego — 5,63% PKB. Ponieważ rachunek bieżący odpowiada łącznie lukom oszczędnościowo-inwestycyjnym sektora prywatnego i publicznego, sektor prywatny wygenerował nadwyżkę wynoszącą około 2% PKB.

Ta liczba jest przybliżona, ponieważ Social Security System, Government Service Insurance System i samorządy lokalne zwykle notują nadwyżki, które zmniejszają skonsolidowany deficyt publiczny względem deficytu rządu centralnego. Kierunek jest jednak — jak argumentuje Escucha — jednoznaczny: gospodarstwa domowe i firmy oszczędzają więcej niż inwestują, a rząd pożycza więcej, niż pochłania ta nadwyżka. Luka oszczędnościowa kraju tkwi w rachunkach publicznych, nie w budżecie domowym.

Problem towarowy

Od 1980 roku Filipiny odnotowały deficyt w handlu usługami tylko dwa razy, w kryzysowych latach 1982 i 1998. Przekazy pieniężne i przychody z outsourcingu od dziesięcioleci łagodzą bilans zewnętrzny. Dziura tkwi w towaramch.

Wzrost gospodarczy Filipin jest łakomy na import. W latach 2020–2022 surowce, dobra pośrednie i dobra inwestycyjne stanowiły 71,4% importu. W latach 2010. import rósł o 10,9% rocznie wobec 6,9% dla eksportu. Baza eksportowa jest również wąska: maszyny i elektronika, głównie półprzewodniki, stanowiły średnio 62,1% eksportu w latach 1996–2022, co daje Filipinom najmniej zdywersyfikowany koszyk eksportowy w ASEAN-5, grupie zrzeszającej Indonezję, Malezję, Filipiny, Singapur i Tajlandię.
Dla porównania handel towarowy Tajlandii notuje nadwyżkę od 1997 roku, a Wietnam do końca lat 2010. przeszedł na nadwyżkę rachunku bieżącego dzięki wzrostowi napędzanemu eksportem i inwestycjom zagranicznym.

Ta luka nie zamknie się sama. Po zmniejszeniu do 16,3 mld USD w 2025 roku deficyt rachunku bieżącego ma — według prognoz BSP — ponownie wzrosnąć do około 4% PKB w latach 2026 i 2027. Ta progza wyznacza krótkoterminową miarę dla debaty, a regularne raporty bilansu płatniczego banku centralnego to miejsce, gdzie luka będzie wobec niej mierzona.

Jak duży impuls eksportowy byłby potrzebny? Ponieważ importowane nakłady stanowią około 24% wartości filipińskiego eksportu, każdy nowy dolar eksportu przynosi netto około 76 centów. Trwałe zamknięcie deficytu wynoszącego 16–20 mld USD wymagałoby szacunkowo dodatkowych 40–50 mld USD rocznych przychodów eksportowych w ciągu najbliższych pięciu do siedmiu lat.

Agenda eksportowa

Końcowy rozdział książki, autorstwa Lamberte, przekłada te ustalenia na agendę polityki gospodarczej. Wyróżnia się pięć priorytetów.

Po pierwsze, dywersyfikacja poza czipy. Następna fala eksportu powinna pochodzić z sektorów, w których kraj ma już przyczółek: przetwórstwo żywności, przeróbka mineralna, budownictwo okrętowe, komponenty motoryzacyjne i pojazdów elektrycznych oraz wyroby medyczne. W rolnictwie książka wzywa do przejścia od ryżu w stronę eksportu o wysokiej wartości oraz likwidacji pozostałych ograniczeń ilościowych. Eksport usług powinien wykraczać poza centra obsługi telefonicznej, w kierunku turystyki medycznej i branż kreatywnych. Pomoc techniczna może pomóc nastawionym na eksport małym i średnim przedsiębiorstwom włączyć się w globalne łańcuchy wartości, a umowy handlowe poszerzają dostęp do rynków — Regionalne Comprehensive Economic Partnership, porozumienie łączące dziesięciu członków ASEAN z Chinami, Japonią, Koreą Południową, Australią i Nową Zelandią, obowiązujące na Filipinach od 2023 roku, to oczywista platforma.

Po drugie, ukierunkowanie zachęt na sektory generujące walutę. Zbyt dużo kapitału popłynęło w nieruchomości, handel detaliczny i inne sektory, które nie zarabiają dolarów. Ustawa CREATE MORE — formalnie Corporate Recovery and Tax Incentives for Enterprises to Maximize Opportunities for Reinvigorating the Economy — uczyniła zachęty zależnymi od wyników, ale powinny być one dodatkowo wprost powiązane z przychodami eksportowymi, podejściem z powodzeniem wdrożonym w Korei Południowej. Zachęty do servicification zachęciłyby producentów do sprzedaży usług takich jak projektowanie, logistyka i oprogramowanie. Książka ostrzega jednak, że złożone, źle administrowane systemy zachęt w przeszłości rodziły wyłudzanie rent, a nie konkurencyjne branże.

Po trzecie, trwałe osadzenie BIZ. BIZ ma w modelu największy efekt. Nowelizacje z 2022 roku ustawy o usługach publicznych, ustawy o inwestycjach zagranicznych i ustawy o liberalizacji handlu detalicznego otworzyły drzwi, ale firmy zagraniczne wciąż wskazują nieefektywność regulacyjną i wysokie koszty mediów wśród głównych przeszkód. Lamberte wzywa do ponownego przyjrzenia się ustawie o łatwości prowadzenia działalności w celu wzmocnienia Anti-Red Tape Authority, aż poziomu samorządów lokalnych, oraz do inicjatyw obniżających stawki za energię dla producentów.

Po czwarte, utrzymanie konkurencyjności peso. Przeszacowana waluta kosztuje eksport, a książka popiera interwencje dewizowe, skalibrowaną politykę pieniężną i narzędzia makroostrożnościowe, by zapobiegać nadmiernej aprecjacji przy napływie kapitału. Zdaniem felietonisty linię tę należy trzymać, gdy wrócą napływy — a nie po tym, jak eksporterzy stracą udziały w rynku.

Po piąte, naprawa bilansu publicznego we właściwy sposób. Silniejsze saldo fiskalne, osiągnięte przez poszerzenie bazy podatkowej i lepszą ściągalność, podnosi oszczędności narodowe i poprawia rachunek bieżący. To właśnie ta agenda oszczędnościowa jest wspierana przez dowody — i jest fiskalna, nie kulturowa. Aby zapewnić produktywne wydatki, przejrzysty proces budżetowy powinien pomóc radykalnie ograniczyć wycieki z powodu korupcji.

Prawdziwa lekcja

Gubernator BSP Eli Remolona Jr. miał rację, że Filipiny oszczędzają mniej niż inwestują. Dane szeregów czasowych i porównania międzynarodowe pokazują jednak, że etykieta "mayabang" była błędna. Luka oszczędnościowa kraju tkwi w rachunkach publicznych, nie w budżecie domowym. Gospodarka musi zarabiać więcej dolarów, poszerzyć bazę eksportową i zmniejszyć zależność od importu, a rząd musi mniej pożyczać z oszczędności sektora prywatnego — i poważnie ograniczyć niezrównoważone fiskalnie wycieki spowodowane rażącą korupcją.

Ekonomiści samego BSP wyznaczyli drogę — konkluduje felieton. I tam, zdaniem autora, powinna zmierzać ta dyskusja.

Poprzednie części cyklu: Część 1; Część 2.

Pierwotnie opublikowane przez BusinessWorld: https://bworldonline.com/opinion/2026/10/11/786058/not-mayabang-save-more-export-more-import-less/

Alexander C. Escucha był prezesem Philippine Economic Society (PES 2005), jest fellowem Foundation for Economic Freedom (FEF), członkiem rady powierniczej i przewodniczącym UP Visayas Foundation (2014–2026) oraz emerytowanym wiceprezesem China Banking Corp.