Rosnące koszty obsługi długu i inne wydatki obowiązkowe ograniczają fiskalną przestrzeń rządu Filipin na przyszły rok, przyczyniając się do cięć w edukacji, ochronie zdrowia i innych usługach społecznych, nawet jeśli proponowany budżet narodowy rośnie o 6%, do 7,2 bln peso — wynika z analizy kongresowego think tanku.

Tylko 2,6 bln peso, czyli 36,2% proponowanego budżetu na 2027 rok, uznaje się za „alokowalne” — to część pozostająca do dyspozycji przy wyznaczaniu priorytetów narodowych po pokryciu zobowiązań obowiązkowych — wobec 38,9% w tym roku i 43,6% w 2023 roku, poinformował Kongresowy Departament Badań Polityki i Budżetu (CPBRD) Izby Reprezentantów w październikowym biuletynie budżetowym.

Instytucja ostrzegła, że cięcia w kluczowych usługach społecznych mogą podważyć wysiłki na rzecz poprawy usług publicznych, zamykania luk edukacyjnych i zdrowotnych, wzmacniania ochrony socjalnej oraz wzrostu produktywności siły roboczej.

„Zmniejszenie budżetów kluczowych usług społecznych może ograniczyć zdolność rządu do poprawy dostępu do wysokiej jakości usług publicznych, rozwiązywania luk edukacyjnych i zdrowotnych pogłębionych przez niedawne kryzysy, wzmacniania systemów ochrony socjalnej oraz zwiększania produktywności i zatrudnialności” — oświadczył CPBRD.

Ciężar długu przekroczy 1 bln peso

Kurczenie się przestrzeni budżetowej następuje, gdy ciężar długu — obejmujący płatności odsetkowe i pożyczki netto — po raz pierwszy ma przekroczyć 1 bln peso, rosnąc o 16,8%, do 1,14 bln peso w porównaniu z tym rokiem Same płatności odsetkowe są prognozowane na 1,11 bln peso, czyli 15,5% proponowanego budżetu, po tym jak dług Administracji Rządowej osiągnął 19,61 bln peso na koniec sierpnia. Dla porównania — sama ta kwota odsetek to nieco mniej niż połowa rozmiaru całego sektora usług społecznych.

Wydatki pierwotne wzrosną o 4,2%, do 6,06 bln peso, ale ich udział w całym budżecie spadnie do 84,1% z 85,6% w tym roku i 90,7% w 2020 roku — podał CPBRD.

„Ciągłe kurczenie się udziału wydatków pierwotnych w budżecie przy stałym wzroście udziału ciężaru długu oznacza istotne zmniejszenie przestrzeni wydatkowej w budżecie” — napisano.

Usługi społeczne ponoszą największe cięcia

Usługi społeczne pozostaną największym sektorem wydatkowym, z kwotą 2,46 bln peso, ale ich alokacja spadnie o 5,5%, czyli 143,7 mld peso, względem 2026 roku, mimo że cały budżet rośnie o 407 mld peso. Wydatki na zdrowie spadną o 95,7 mld peso, a na edukację, kulturę i rozwój kadr — o 68,5 mld peso. Bezpieczeństwo socjalne, pomoc społeczna i zatrudnienie otrzymają o 26,5 mld peso mniej.

Proponowana dotacja dla Philippine Health Insurance Corp. (PhilHealth) również spadnie o 55,3 mld peso, do 74,4 mld peso, po wygaszeniu jednorazowego przywrócenia środków w wysokości 60 mld peso.

Wydatki obowiązkowe i inne niealokowalne stanowić będą 4,6 bln peso, czyli 63,8% proponowanego budżetu, wobec 61,1% w 2026 roku. Same automatyczne apropiacje są prognozowane na 2,71 bln peso, w tym 1,32 bln peso w transferach krajowego przydziału podatkowego do samorządów lokalnych oraz 104,2 mld peso na grant blokowy dla Autonomicznego Regionu Bangsamoro w muzułmańskim Mindanao.

Usługi personalne, netto automatycznych apropiacji, sięgną 1,89 bln peso. Wydatki na wojskowych i funkcjonariuszy umundurowanych w ramach usług personalnych są prognozowane na 643,2 mld peso, a zobowiązania emerytalne w ramach Funduszu Emerytalno-Odszkodowawczego osiągną 142,9 mld peso. Bez reform strukturalnych niewpłatowe emerytury wojskowych i funkcjonariuszy mogą wzrosnąć do 1,6% produktu krajowego brutto (PKB) w 2035 roku z 0,4% w 2025 roku — oświadczył CPBRD, powołując się na prognozy Banku Światowego.

Infrastruktura rośnie, gdy wydatki społeczne maleją

Usługi gospodarcze wzrosną o 17,8%, do 1,83 bln peso, częściowo dzięki 46,4-procentowemu wzrostowi wydatków na łączność, drogi i transport, do 739 mld peso. Wydatki publiczne wzrosną o 13,8%, do 1,47 bln peso, przy czym wydatki na infrastrukturę twardą wzrosną o 43,6%, do 8675 mld peso — w tym 434,5 mld peso na drogi krajowe i 193,1 mld peso na systemy kolejowe. Mimo to CPBRD zauważył, że łączne wydatki na infrastrukturę pozostaną poniżej benchmarku 5% PKB drugi rok z rzędu.

Departament Edukacji otrzyma 976 mld peso — największą alokację wśród resortów — a następnie Departament Robót Publicznych i Autostrad z 644 mld peso. Alokacja Departamentu Transportu ponad się podwoi, do 301 mld peso, głównie ze względu na wyższe wydatki kolejowe.

Proponowany budżet obejmuje również 692,7 mld peso na wydatki związane z klimatem — o 6,8% więcej niż w 2026 roku, ale poniżej 1,08 bln peso z 2025 roku. Wydatki na łagodzenie zmian klimatycznych spadną jednak do 11,2 mld peso z 65,8 mld peso.

CPBRD argumentował, że jakość i efekty wydatków klimatycznych powinny mieć większe znaczenie niż kwota zaklasyfikowana na programy klimatyczne. „Kluczowe pytanie powinno wyjść poza «Ile jest zaklasyfikowane?» do «Czy wydatki faktycznie odpowiadają na wyzwania klimatyczne, są dobrze ukierunkowane i przynoszą mierzalne rezultaty?»” — napisano.

Słaba egzekucja pogłębia kurczenie się przestrzeni

Kurczenie się przestrzeni fiskalnej pogłębia słaba zdolność wydatkowa instytucji rządowych. Agencje Administracji Rządowej średnio wypłaciły mniej niż 75% swoich alokacji w latach 2021–2025, przy czym ogólna stopa wypłat spadła do 65,1% w 2025 roku z 76,6% w 2022 roku.

21 z 36 głównych agencji odnotowało w 2025 roku stopy wypłat poniżej 75%. Departament Informacji i Technologii Komunikacyjnych miał najniższą stopę — 22,3%, następnie departament Robót Publicznych — 35,6%, Departament Osadnictwa Ludzkiego i Rozwoju Miejskiego — 47,7% oraz departament Transportu — 50,2%.

„Zwiększanie budżetów na infrastrukturę powinno iść w parze z reformami mającymi na celu poprawę przygotowania projektów, przetargów, zarządzania kontraktami, nabywania prawa drogi oraz koordynacji międzyresortowej” — oświadczył CPBRD.

Zalecono, by agencje z trwale niskimi stopami wykorzystania — w szczególności departamenty Robót Publicznych, Transportu, Informacji i Technologii Komunikacyjnych oraz Osadnictwa Ludzkiego — przedkładały plany poprawy wdrożeń lub plany nadrabiania zaległości i regularnie raportowały działania naprawcze.

CPBRD zaapelował również o działania na rzecz rosnących kosztów obsługi długu i emerytur, w tym reformę emerytur wojskowych i funkcjonariuszy lepsze pozyskiwanie dochodów i administrację podatkową, racjonalizację wydatków i ostrożne zaciąganie pożyczek. Wezwał Kongres do wzmocnienia budżetowania opartego na rezultatach i oceny, czy programy rządowe przynoszą mierzalne efekty rozwojowe, zamiast koncentrować się wyłącznie na ich apropiacjach.

„Przyszłe przeglądy budżetu powinny koncentrować się nie tylko na kwotach przyznanych instytucjom i programom, ale także na ich wkładzie w krajowe rezultaty rozwojowe” — stwierdził think tank Izby Reprezentantów. Dodał, że te środki są potrzebne, aby poprawić dyscyplinę fiskalną oraz efektywność alokacyjną i operacyjną, gdy wydatki obowiązkowe nadal zawężają przestrzeń wydatkową rządu. Ponieważ plan wydatków jest nadal jedynie propozycją, to sposób, w jaki Kongres odniesie się do tych rekomendacji, będzie najbliższym wskaźnikiem, czy przestrzeń budżetowa rządu ustabilizuje się, czy będzie się dalej kurczyć.

„Regresywny system podatkowy”

Jose Enrique A. Africa, dyrektor wykonawczy think tanku IBON Foundation, stwierdził, że słabe generowanie dochodów — a nie sam dług — jest głębszą przyczyną kurczenia się przestrzeni fiskalnej rządu.

„Największą presją na przestrzeń fiskalną jest narastająca regresywność systemu podatkowego, malejące podatki od dochodów przedsiębiorstw i osób fizycznych oraz nadmierne poleganie na podatkach od konsumpcji obciążających w większości biednych, o niskich dochodach i z niższej klasy średniej konsumentów” — powiedział za pośrednictwem Vibera.

Mr Africa powiedział, że obniżki podatku dochodowego od przedsiębiorstw na mocy ustaw Corporate Recovery and Tax Incentives for Enterprises (CREATE) i CREATE MORE powodują utratę ponad 400 mld peso dochodów rocznie, głównie od dużych firm. Podatki od konsumpcji nieproporcjonalnie obciążają zaś Filipińczyków o niższych dochodach, którzy mają mniejszą zdolność wydatkową.

„Dług i obsługa długu to jedynie problem bezpośredni, a dość osobliwie często pomija się fakt, że rząd zaciąga dług w pierwszej kolejności właśnie z powodu słabego generowania dochodów” — powiedział Mr Africa.

Skrytykował także priorytety wydatkowe, twierdząc, że usługi społeczne ponoszą główny ciężar kurczenia się finansów, podczas gdy infrastruktura, obronność i płatności dłużne pozostają uprzywilejowane.

„Również bardzo szkoda, że priorytety rządu oznaczają, iż presja fiskalna spada na edukację, zdrowie, mieszkalnictwo i ochronę socjalną, podczas gdy infrastruktura, wydatki wojskowe i obsługa długu pozostają uprzywilejowane” — powiedział. „Ludzie zmagający się z tak wysoką inflacją i bezrobociem zostają zmuszeni do ponoszenia ciężaru niedeklarowanego programu oszczędnościowego rządu” — dodał.

Ten artykuł został po raz pierwszy opublikowany przez BusinessWorld.