Nigeria osiągnęła rzeczywisty postęp w włączaniu dorosłych do formalnego systemu finansowego, jednak posiadanie konta bankowego nie gwarantuje możliwości zaciągnięcia pożyczki. W miarę jak usługi finansowe docierają do coraz większej części społeczeństwa, koszty pożyczek, ograniczone historie kredytowe i nieregularne dochody nadal decydują o tym, kto może uzyskać formalny kredyt — i na jakich warunkach.

Według badania Access to Financial Services in Nigeria (A2F) z 2026 roku przeprowadzonego przez organizację Enhancing Financial Innovation & Access (EFInA) formalna inkluzja finansowa wzrosła do 73% z 64% w 2023 roku, a odsetek dorosłych wykluczonych z systemu finansowego spadł z 26% do 21%. EFInA szacuje, że formalnie włączonych jest obecnie 87,2 miliona nigeryjskich dorosłych, jednak formalny kredyt uzyskuje jedynie około 12 milionów — około 10%.

Dane te wskazują na zasadnicze rozróżnienie: inkluzja finansowa to nie to samo, co dostęp do kredytu. Inkluzja obejmuje dostęp do usług takich jak płatności, oszczędności, ubezpieczenia i kredyty oraz ich wykorzystywanie. Osoba może posiadać konto bankowe, otrzymywać płatności cyfrowo i oszczędzać w formalnej instytucji, nie kwalifikując się nigdy do uzyskania pożyczki.

Z perspektywy pożyczkodawcy kluczowe pyt brzmią: czy pożyczkobiorca zarabia wystarczająco na spłatę, czy ten dochód można zweryfikować, jakie inne zobowiązania finansowych ma pożyczkobiorca i jak prawdopodobne jest dotrzymanie harmonogramu spłat. Nigeryjczycy mogą zatem w pełni uczestniczyć w formalnym systemie finansowym, a mimo to mieć trudność z uzyskaniem przystępnego kredytu.

Kurczenie się kredytowania podkreśla tę lukę. Według Centralnego Banku Nigerii (CBN) zadłużenie konsumenckie — czyli pożyczki udzielane osobom fizycznym, a nie firmom — spadło z 4,72 biliona nairów (3,5 miliarda dolarów) w 2024 roku do 3,78 biliona nairów (2,8 miliarda dolarów) w 2025 roku, co stanowi spadek o 19,92%. Dla pożyczkobiorców, którzy nie mogą uzyskać przystępnych pożyczek od formalnych pożyczkodawców, alternatywą stały się źródła nieformalne, często z mniejszą liczbą barier proceduralnych. Stears szacuje potencjalny popyt na kredyt wśród nieformalnych pożyczkobiorców przechodzących do formalnego kredytowania na 621 milionów dolarów.

Problem po stronie pożyczkobiorców

Dla pożyczkobiorców problemem nie jest tylko dostęp do kredytu, ale jego koszt. EFInA ustaliła, że 16% dorosłych pożycza z nieformalnych źródeł, a 10% od rodziny i przyjaciół.

"Finansowanie alternatywne często wygrywa dzięki niższym tarciom — szybkości, prostocie, bliskości i elastyczności", powiedziała EFInA.

Nigeryjska stopa polityki pieniężnej, czyli stopa referencyjna CBN, wynosiła w 2025 roku od 27% do 27,5%. Stopa polityki nie jest oprocentowaniem, które płacą konsumenci, ale odzwierciedla szersze otoczenie monetarne, w którym działają pożyczkodawcy. Gdy finansowanie jest drogie, pożyczkodawcy są pod presją, by pobierać więcej, aby pokryć koszty i ryzyko braku spłaty — a te wyższe stopy z kolei mogą sprawiać, że obsługa pożyczek staje się dla pożyczkobiorców trudniejsza.

Arytmetyka jest ilustracyjna: pożyczka w wysokości 100 nów (0,075 dolara) oprocentowana prostą roczną stopą 27% wygenerowałaby 27 nairów (0,02 dolara) odsetek w ciągu roku, co daje spłatę 127 nairów (0,095 dolara) przed opłatami.

Bez niższych stóp procentowych przystępny kredyt konsumencki będzie trudny do przeskalowania. Ale same obniżki stóp nie rozwiążą problemu; inflacja musi też trwale spadać. Wysoka inflacja podważa siłę nabywczą pożyczkobiorców i pozostawia mniej dochodu na spłaty, jednocześnie utrudniając pożyczkodawcom oferowanie tańszych pożyczek bez podejmowania większego ryzyka. W miarę spadku inflacji CBN zyskuje więcej przestrzeni do obniżenia stopy polityki, co może obniżyć koszty finansowania i złagodzić presję na oprocentowanie kredytów.

Wyzwaniem jest obniżenie zarówno kosztu kredytu, jak i presji finansowej na pożyczkobiorców. Dopóki inflacja i stopy procentowe nie zelżeją, pożyczkodawcy będą pod presją pobierania wyższych opłat za ryzyko, osoby najbardziej potrzebujące kredytu będą nadal zmagać się z jego kosztem, a dostęp do formalnego kredytu pozostanie dla wielu nieosiągalny.

Problem po stronie pożyczkodawców

Cyfrowi pożyczkodawcy rozszerzyli dostęp do pożyczek dzięki aplikacjom mobilnym, zautomatyzowanym decyzjom kredytowym i alternatywnym danym o potencjalnych klientach, wypełniając lukę tam, gdzie wycofały się banki komercyjne. Wskaźnik loan-to-deposit banków — miara tego, jaka część zgromadzonych depozytów jest pożyczana klientom — wyniósł 48,07% w 2025 roku.pdf), poniżej raportowanego progu 80%.

Korzystając z historii transakcji i zapisów spłat, cyfrowi pożyczkodawcy mogą oceniać osoby z ograniczoną tradycyjną historią kredytową. Ale szybsze decyzje kredytowe nie eliminują podstawowego ryzyka finansowego. Pożyczkodawca, który zatwierdzi pożyczkę, nadal musi sfinansować środki, obsługiwać konto i ściągać spłaty. Jeśli pożyczkobiorca popadnie w zwłokę, pożyczkodawca może odzyskać jedynie część kapitału i odsetek, których się spodziewał.

Tworzy to podstawowe ograniczenie ekonomiczne: przychody z pożyczek muszą pokryć oczekiwane straty kredytowe i wszystkie inne istotne koszty, zanim pożyczkodawca osiągnie zrównoważony zysk.

CBN zgłosił wskaźnik kredytów niespłacanych na poziomie 8,03% w styczniu 202 roku, co oznacza, że około 8 nairów (0,006 dolara) z każzych 100 nairów (0,075 dolara) pożyczek bankowych zostało zaklasyfikowanych jako niespłacane (NPL) — pożyczki, przy których pożyczkobiorcy nie dokonali zaplanowanych spłat, zazwyczaj przez 90 dni lub dłużej.

Raportowane dane kredytowe giganta fintech OPay stanowią bezpośrednią ilustrację presji, jaką muszą zarządzać pożyczkodawcy. W dokumencie złożonym do SEC — publicznym ujawnieniu wobec amerykańskiego regulatora papierów wartościowych — spółka zgłosiła w 2025 roku 938,3 miliona dolarów udzielonych pożyczek, 260,25 miliona dolarów przychodów z finansowania pożyczek oraz 121,29 miliona dolarów rezerw na oczekiwane straty kredytowe. Przychody z finansowania pożyczek stanowiły około 27,7% udzielonych pożyczek, a rezerwy na oczekiwane straty kredytowe około 46,6% przychodów z finansowania pożyczek.

Dane te nie określają zysku OPay na pożyczkę, ale pokazują, dlaczego pożyczkodawcy planują, że znaczna część przychodów z pożyczek zostanie pochłonięta przez pożyczki niespłacone w pełni.

Według analizy 300 000 aktywnych pożyczkobiorców przeprowadzonej przez cyfrowego pożyczkodawcę Credit Direct średnia kwota pożyczki wynosi około 430 962 nairów (323,18 dolara) dla mężczyzn i 478 117 nairów (358,55 dolara) dla kobiet. Przy hipotetycznej prostej rocznej stopie 28% pożyczki te wygenerowałyby odpowiednio 120 669 nairów (90,49 dolara) i 133 873 nairy (100,39 dolara) odsetek w ciągu roku, przed opłatami. Jednak ten przychód nie stanowiłby zysku: pożyczkodawcy muszą jeszcze pokryć koszty finansowania, koszty operacyjne i straty z pożyczek niespłaconych w pełni.

Dla pożyczkobiorców pytanie brzmi, czy taki dług jest przystępny. EFInA ustaliła, że 59% respondentów miałoby trudność ze zgromadzeniem 156 000 nairów (116,99 dolara) w ciągu siedmiu dni, co sugeruje, że wielu Nigeryjczyków ma ograniczone poduszki finansowe na pokrycie nieoczekiwanych wydatków lub spę pożyczek w terminie.

Co odblokuje rynek?

Porównania międzynarodowe pokazują, jak szeroka pozostaje luka. W Brazylii posiadanie konta wynosiło 86,4%, podczas gdy 45,9% dorosłych zgłaszało formalne pożyczanie. Chiny odnotowały posiadanie kont na poziomie 89,4% i formalne pożyczanie na poziomie 40,7%. Kenia odnotowała 90,1% dorosłych posiadających konto finansowe, ale jedynie 12,6% zgłaszało formalne pożyczanie. Republika Południowej Afryki podobnie odnotowała posiadanie kont na poziomie 81,1%, przy formalnym wskaźniku pożyczania wynoszącym 12,4%.

W tych krajach inkluzja finansowa i pożyczanie wykazują trend wzrostowy, napędzany poprawą warunków kredytowania, informacji kredytowych, dochodów gospodarstw domowych i dostępnością odpowiednich produktów pożyczkowych. Profil Nigerii — szeroki dostęp przy formalnym korzystaniu z kredytu na poziomie około 10% — jest bliższy danym Kenii i Republiki Południowej Afryki niż Brazylii czy Chin.

Dla Nigerii wyzwaniem nie jest po prostu zwiększenie dostępnej ilości kredytu. Chodzi o to, by więcej pożyczek było jednocześnie spłacalnych dla pożyczkobiorców i finansowo zrównoważonych dla pożyczkodawców. Niższa inflacja i koszty finansowania mogą pomóc złagodzić presję na wycenę pożyczek. Lepsze informacje kredytowe mogą pomóc pożyczkodawcom odróżnić pożyczkobiorców o różnej zdolności spłaty. Kwoty pożyczek i harmonogramy spłat odzwierciedlające przepływy pieniężne pożyczkobiorców mogą również zmniejszyć ryzyko przytłoczenia budżetów domowych przez spłaty.

W miarę dalszego wzrostu inkluzji finansowej w Nigerii coraz ważniejsza staje się jakość inkluzji. Bez dostępu do kredytu formalna inkluzja finansowa może nie przełożyć się na realne możliwości radzenia sobie z wstrząsami finansowymi, inwestowania w źródła utrzymania czy pokrycia dużych wydatków.

Ten artykuł jest częścią serii TechCabal Follow the Money, cotygodniowego przeglądu wyników finansowych, modeli biznesowych i strategii skalowania afrykańskich fintechów, instytucji finansowych, firm i rządów. Nowe wydanie ukazuje się w każdy poniedziałek.