Niedawne powołanie sekretarza Edwina Mercado na stanowisko szefa Departamentu Zdrowia (DoH) oraz Beverly Lorraine Ho na funkcję pełniącej obowiązki prezesa i dyrektora generalnego Philippine Health Insurance Corp. (PhilHealth) przypada na krytyczny moment dla agendy reform zdrowotnych kraju.

W administracji Marcosa Jr. pozostały już tylko dwa lata, a okno na realizację obietnicy Powszechnej Opieki Zdrowotnej (UHC) zwęża się. Ustawa o UHC, podpisana w 2019 roku jako Republic Act No. 11223, automatycznie wpisała każdego Filipińczyka do Narodowego Programu Ubezpieczeń Zdrowotnych i zreorganizowała świadczenie usług wokół opieki podstawowej oraz systemów zdrowotnych na poziomie prowincji i miast, tak więc mandat czekający na nowe kierownictwo polega na przekuciu wieloletniego zobowiązania prawnego w usługi, które ludzie faktycznie otrzymują. Krajowe instytucje zdrowotne potrzebują zdecydowanego, strategicznego i nastawionego na pacjenta przywództwa, aby przyspieszyć reformy odkładane od dawna.

Dr Mercado wnosi do DoH połączenie doświadczenia administracyjnego ze znajomością zarówno publicznych, jak i prywatnych systemów zdrowotnych. Jego doświadczenie w modelach zintegrowanej opieki, sieciach opieki podstawowej i innowacjach usług zdrowotnych powinno pomóc mu sprostać złożonym wymaganiom wdrażania UHC.

Dr Ho, wcześniej podsekretarz Departamentu Zdrowia, a obecnie osoba o doświadczeniu obejmującym politykę zdrowia publicznego, opiekę prewencyjną i wzmacnianie systemów, przejmuje kierownictwo PhilHealth w chwili, gdy instytucja musi odbudować zaufanie publiczne, zmodernizować swoje działania i zapewnić, by jej pakiety świadczeń dawały rodzinom filipińskim realną ochronę finansową. Jej niedawna praca w AC Health daje jej również wgląd w to, jak systemy zdrowotne mogą stać się bardziej responsywne, efektywne i nastawione na pacjenta.

Ich powołania budzą na nowo poczucie możliwości, ale niosą też ogromną odpowiedzialność. Kolejne dwa lata przesądzą w dużej mierze o tym, czy UHC stanie się realnością milionów Filipińczyków, czy pozostanie aspiracyjną polityką zawieszoną w fazie przejściowej.

Dane sondażowe z ostatniej dekady konsekwentnie pokazują, że jednym z najbardziej palących osobistych zmartwień Filipińczyków jest zachowanie zdrowia i unikanie chorób. Troska ta pozostaje wyjątkowo trwała niezależnie od administracji, cykli gospodarczych i kryzysów narodowych. Odzwierciedla ona nie tylko wagę, jaką ludzie przywiązują do zdrowia, lecz także ich świadomość ryzyk finansowych, jakie choroba może przynieść rodzinom. Świadomość ta ma solidne podstawy w doświadczeniu: według Philippine National Health Accounts płatności z własnej kieszeni wciąż stanowią około 45 procent ogółu wydatków na ochronę zdrowia w kraju — jeden z wyższych udziałów w Azji Południowo-Wschodniej.

Powinno to ukierunkować sposób, w jaki rząd ustala priorytety, zwłaszcza przy opracowywaniu proponowanego budżetu zdrowia w ramach projektowanej na 2027 rok ustawy General Appropriations Act, obejmującej zarówno DoH, jak i PhilHealth. Środki powinny wspierać opiekę prewencyjną, dostępne sieci opieki podstawowej, silniejsze szpitale publiczne oraz pakiety świadczeń ograniczające wydatki z własnej kieszeni. Budżet musi przełożyć obietnicę UHC na usługi, do których ludzie mają faktyczny dostęp i na które mogą sobie pozwolić.

Po pierwsze, obie instytucje muszą przyspieszyć wdrażanie UHC. Obietnica ustawy jest jasna: każdy Filipińczyk powinien mieć dostęp do wysokiej jakości, przystępnych cenowo i kompleksowych usług zdrowotnych bez ponoszenia finansowych trudności. Postęp pozostaje jednak nierówny. Sieci opieki podstawowej są w wielu miejscach nadal rozproszone, placówki zdrowotne borykają się z ograniczeniami zasobowymi, a realizacja świadczeń przez PhilHealth w pełni jeszcze nie odpowiada potrzebom pacjentów na miejscu. Pakiet Konsulta PhilHealth, flagowy instrument finansowania opieki podstawowej, od momentu wprowadzenia notuje również powolną akredytację świadczeniodawców i rejestrację pacjentów.

Dr Mercado i dr Ho muszą zatem działać wspólnie, aby przyspieszyć wdrażanie świadczeń opieki podstawowej, wzmocnić ścieżki kierowania pacjentów oraz zapewnić, by refundacje PhilHealth były terminowe, przejrzyste i wystarczające do utrzymania wysokiej jakości usług.

Po drugie, muszą z rozwagą i uczciwością zarządzać punktem styku interesów zdrowotnych i biznesowych. Oboje liderzy mają doświadczenie we współpracy z podmiotami prywatnego sektora, co przy właściwym zarządzaniu może być atutem. Filipiński system ochrony zdrowia od dawna opiera się na prywatnych usługodawcach, ubezpieczycielach i inwestycjach uzupełniających zdolności rządowe, przy czym prywatne placówki odpowiadają za znaczną część usług szpitalnych w kraju.

Wyzwaniem jest zapewnienie, aby partycypacja publiczno-prywatna służyła jasnym celom zdrowia publicznego. Partnerstwa powinny poszerzać dostęp do usług, poprawiać efektywność i sprzyjać innowacjom bez osłabiania mechanizmów odpowiedzialności ani umożliwiania interesom komercyjnym przewagi nad potrzebami pacjentów.

Po trzecie, muszą utrzymać Filipińczyków w centrum reform. W praktyce wymaga to trudnych wyborów. Oznacza to konfrontowanie się z zakorzenionymi interesami, opieranie się presji podważającej reformę oraz podejmowanie decyzji politycznie trudnych, lecz etycznie słusznych.

Oznacza to także wzmacnianie mechanizmów odpowiedzialności, doskonalenie systemów rozpatrywania skarg oraz dbanie o to, by każdy peso środków publicznych był wydawany efektywnie i uczciwie. Grupy pacjenckie, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, pracownicy ochrony zdrowia z pierwszej linii i samorządy lokalne muszą mieć realny głos, ponieważ to oni bezpośrednio doświadczają luk w systemie.

Po czwarte, muszą odbudować zaufanie do instytucji. PhilHealth w szczególności zmaga się z publicznym sceptycyzmem wywołanym przeszłymi kontrowersjami — od zarzutów z 2020 roku dotyczących oszustw i niewłaściwego wydatkowania środków, które wywołały śledztwa kongresowe, po niedawny spór o transfer niewykorzystanych subsydiów PhilHealth do skarbu państwa. Dr Ho ma okazję nadać instytucji nowy kierunek dzięki przejrzystości, responsywności i spójnej komunikacji. Dr Mercado z kolei musi zapewnić, by DoH działała jasno, z uczciwością i mocnym zaangażowaniem w służbę publiczną.

Zaufania nie da się odbudować samymi komunikatami. Trzeba na nie zasłużyć niezawodnymi świadczeniami, dostępnymi usługami, przejrzystymi decyzjami oraz widocznymi ulepszeniami w doświadczeniu pacjentów.

Wreszcie, współpraca musi stać się zasadą rządzenia. UHC nie da się wdrożyć wyłącznie siłami DoH i PhilHealth. Wymaga to trwałej koordynacji z samorządami lokalnymi, którym ustawa o UHC powierzyła kierowanie zintegrowanymi systemami zdrowotnymi na poziomie prowincji i miast, a także z prywatnymi usługodawcami, towarzystwami zawodowymi, organizacjami pacjenckimi i społeczeństwem obywatelskim. Wymaga również polityki opartej na dowodach, zarządzania partycypacyjnego oraz gotowości do konstruktywnego dialogu w obliczu krytyki.

Rzadko piszę komentarze poświęcone sektorowi zdrowia, ale te nominacje przypadają na czas o głębokich konsekwencjach dla naszego kraju. Ich przywództwo ukształtuje nie tylko trajektorię UHC, ale także ogólne wyniki administracji oraz przyszłość systemu ochrony zdrowia kraju.

Pozostałe dwa lata to krótki dystans do przebiegnięcia. Będą wymagały jasności wizji, dyscypliny instytucjonalnej i wytrwałego działania, a pierwsze mierniki będą konkretne: ostateczny kształt budżetu zdrowia na 2027 rok, tempo wzrostu liczby zapisów do programu Konsulta i akredytacji świadczeniodawców oraz zakres kolejnych rozszerzeń świadczeń PhilHealth. Składam gratulacje dr. Mercado i dr. Ho wraz z przypomnieniem, że o ich dziedzictwie ostatecznie przesądzi to, czy Filipińczycy doświadczą systemu zdrowia bardziej dostępnego, tańszego, bardziej godnego zaufania i lepiej odpowiadającego na ich potrzeby.

Victor Andres „Dindo” C. Manhit jest prezesem Stratbase ADR Institute.