Osiemnaście czołowych państw morskich świata wystosowało wyjątkowo ostre ostrzeżenie, że międzynarodowe reguły stanowiące podstawę globalnej żeglugi ulegają erozji, co grozi fragmentacją zarówno rynków morskich, jak i handlu światowego.

W publicznym oświadczeniu zatytułowanym „W obronie wolności żeglugi" Consultative Shipping Group (CSG) — której członkami są m.in. Grecja, Japonia, Korea Południowa, Singapur, Norwegia, Dania, Niemcy i Wielka Brytania — stwierdziła, że kumulacja wojen, zakłóceń w punktach zwężenia, flot cieni i dyskryminacyjnych środków handlowych stanowi strukturalną zmianę środowiska operacyjnego żeglugi. Państwa członkowskie grupy odpowiadają za ponad jedną piątą handlu światowego mierzonego tonażem. Według danych UNCTAD drogą morską przewożonych jest około 80% światowego handlu towarami w ujęciu wolumenowym, co daje sektorowi wyjątkową rolę w kształtowaniu kosztów i niezawodności globalnego handlu.

CSG argumentowała, że transport morski powinien być obecnie traktowany jako infrastruktura krytyczna, podporządkowująca sobie nie tylko handel, ale także globalne bezpieczeństwo żywnościowe i energetyczne.

Ostrzeżenie wykracza daleko poza bieżący spór o Cieśninę Ormuz. CSG wskazała pandemię covid, wojnę w Ukrainie, suszę w Kanale Panamskim i konflikt na Bliskim Wschodzie jako kolejne dowody na to, jak podatne stały się morskie łańcuchy dostaw. Grupa zwróciła też uwagę na dyskryminacyjne środki handlowe oraz mnożenie się rozbieżnych krajowych i regionalnych podejść do regulacji żeglugi.

Niepewność co do tego, czy statki zachowają dostęp do określonych portów lub szlaków, bezpośrednio wpływa na długoterminowe planowanie komercyjne — argumentowała grupa — a fragmentaryczna regulacja ostatecznie fragmentuje rynki i podnosi koszty.

Szlaki żeglugowe, niegdyś traktowane w dużej mierze jako neutralne szlaki handlowe, są coraz częściej wykorzystywane jako dźwignia geopolityczna. Najbardziej bezpośrednim przykładem jest Ormuz: Iran dążył do narzucenia większej kontroli nad ruchem handlowym przez cieśninę, podczas gdy ataki na żeglugę komercyjną się mnożyły, co podważa założenie, że międzynarodowe punkty zwężenia pozostaną niezawodnie otwarte dla neutralnego handlu. Wzorzec ten odbija echem niedawne doświadczenia z Morza Czerwonego, gdzie ataki na statki handlowe zmusiły wielu przewoźników do zmiany trasy wokół Przylądka Dobrej Nadziei, wydłużając rejsy między Azją a Europą o tysiące mil i absorbując dodatkową zdolność przewozową.

CSG to międzynarodowe forum głównych państw morskich, którego celem jest promowanie otwartego, uczciwego i konkurencyjnego globalnego transportu morskiego; łączy kraje z Europy, Azji i Ameryki Północnej w konsultacjach na temat kluczowych polityk żeglugowych i wyzwań regulacyjnych.

Grupa podkreśliła, że odpowiedzią nie jest po prostu tworzenie kolejnych regulacji, lecz bardziej spójne stosowanie istniejących reguł międzynarodowych. Wskazała Konwencję Narodów Zjednoczonych o prawie morza, w tym prawa przejścia niewinnego i tranzytu, a Międzynarodową Organizację Morską (IMO) określiła jako centralne globalne forum utrzymania żeglugi, bezpieczeństwa, ochrony i uczciwej konkurencji. UNCLOS, negocjowana na początku lat 80. XX wieku, stanowi ramy prawne dla stref morskich i praw żeglugowych, natomiast mająca siedzibę w Londynie IMO ustala globalne standardy w zakresie bezpieczeństwa statków i zanieczyszczeń.

CSG zaatakowała również eksplozyjny wzrost floty cieni powstałej w wyniku sankcji nałożonych na Rosję i Iran. Setki statków działają obecnie poza konwencjonalnymi ramami ubezpieczeń, bezpieczeństwa i przejrzystości — oświadczyła grupa — tworząc równoległe systemy morskie omijające normy środowiskowe i bezpieczeństwa.

„Rezultatem jest system dwupoziomowy: jeden rządzony regułami, drugi przez nieprzejrzystość" — ostrzegło oświadczenie.

Według szacunków branżowych szersza flota cieni zbiornikowców liczy ponad 1500 jednostek, co zbliża się do jednej piątej globalnych zdolności tankowcowych.

Receptą CSG jest szersza współpraca między państwami morskimi, spójne egzekwowanie prawa w różnych jurysdykcjach, lepsza wymiana informacji i odnowione poparcie polityczne dla instytucji wielostronnych. Oświadczenie kończy się bezpośrednim apelem do państw morskich o obronę wolności żeglugi i niedopuszczenie, by fragmentacja zakorzeniła się w sieciach żeglugowych.

„Gdy fragmentacji ulegają morskie łańcuchy dostaw, globalna gospodarka fragmentuje się wraz z nimi" — ostrzegła CSG.

Wiele z tych samych obaw stanie się tłem otwierającej sesji Big Issues podczas konferencji Splash Singapore, wiodącej azjatyckiej konferencji żeglugowej, która odbędzie się w hotelu Fairmont 24 września. Sesja przeanalizuje siły przekształcające żeglugę poza zwykłą debatą o cyklu rynkowym, ze szczególnym naciskiem na to, jak organizacje powinny działać, gdy zderzają się geopolityka, regulacje, technologia i ryzyko komercyjne. Dyskusja postawi pytanie, jak firmy powinny się strukturyzować, alokować ryzyko, utrzymywać szybkie podejmowanie decyzji, zatrzymywać talenty i unikać paraliżu w warunkach słabej widoczności, gdy długotrwałe założenia przestają obowiązywać.

Na scenie pojawią się Bjorn Hojgaard z giganta zarządzania statkami Anglo-Eastern, Hor Weng Yew z Pacific Carriers, Jeremy Sutton, CEO Swire Shipping, John Su z Erasmus Shipinvest, Nick Potter, prezes AET, oraz Shmuel Yoskovitz, CEO X-Press Feeders.

Źródło: Splash247