Dołączenie do rodziny milionerów lub miliarderów może wydawać się marzeniem, ale ceniony autor Malcolm Gladwell argumentuje, że skrajne bogactwo może pozbawić dzieci czegoś kluczowego: motywacji do samodzielnego osiągania sukcesu.

„Wolałbym mieć ojca, który zarabiał 100 000 dolarów, niż miliard", powiedział Gladwell podczas wykładu z 2009 roku w Microsoft, który niedawno ponownie zyskał popularność w mediach społecznościowych. „Myślę, że posiadanie ojca z miliardem dolarów byłoby w rzeczywistości całkowicie paraliżujące dla twojej motywacji, a zatem jest to przewaga, która w istocie stanowi wadę."

Gladwell, mający 62 lata, zbudował majątek netto szacowany na 30 milionów dolarów dzięki karierze dziennikarza, autora bestsellerów i twórcy podcastów. Jego argument nie polega na tym, że dzieci muszą dorastać w ubóstwie, aby odnieść sukces. Raczej uważa, że istnieje idealny środek między trudnościami finansowymi a skrajną obfitością — wystarczające zasoby, by zapewnić stabilność i możliwości, ale nie na tyle dużo, aby dziecko było chronione przed ograniczeniami, rozczarowaniami i wysiłkiem, które kształtują ambicję.

Ponowne upowszechnienie wykładu następuje w obliczu nasilającej się publicznej debaty nad tak zwanym Wielkim Transferem Bogactwa, w ramach którym firmy zajmujące się badaniami finansowymi szacują, że w nadchodzących dekadach baby boomersi przekażą młodszym pokoleniom dziesiątki bilionów dolarów — co rodzi pytania, czy odziedziczone bogactwo stanowi trampolinę, czy też o kulę. Niektórzy z najbogatszych ludzi na świecie publicznie sformułowali wnioski podobne do wniosków Gladwella. Warren Buffett, przewodniczący i CEO Berkshire Hathaway, słynnie oświadczył, że planuje zostawić swoim dzieciom wystarczającą ilość pieniędzy, aby mogły robić wszystko, czego zapragną, ale nie na tyle dużo, by nie musiały nic robić. W ramach Giving Pledge — inicjatywy, którą Buffett uruchomił wraz z Billem i Melindą Gates w 2010 roku — ponad 240 najbogatszych osób i rodzin na świecie zobowiązało się do przekazania większości swoich fortun na cele filantropijne.

Gladwell rozwinął tę ideę w swojej książce z 2013 roku, David and Goliath: Underdogs, Misfits, and the Art of Battling Giants. W niej przeprowadził wywiad z jedną z „najpotężniejszych osób w Hollywood", której nazwiska nie ujawnił, a ów kierownik powtórzył to samo przekonanie.

„Moja intuicja podpowiada mi, że wychowywanie dzieci w zamożnym środowisku jest znacznie trudniejsze, niż ktokolwiek sądzi", powiedział kierownik. „Ludzie są niszczeni przez trudne życie ekonomiczne. Ale są również niszczeni przez bogactwo, ponieważ tracą swoją ambicję, tracą swoją dumę i tracą poczucie własnej wartości. Jest trudno na obu końcach spektrum. Jest jakieś miejsce pośrodku, które prawdopodobnie działa najlepiej."

Elitarne wykształcenie może przynieść odwrotny skutek

Edukacja stanowi kolejny przykład tego, jak domniemana przewaga może zamienić się w zobowiązanie. Gladwell kwestionował, czy elitarne szkoły zawsze dostarczają korzyści edukacyjnych, jakich sugerują ich ceny.

„Chciałbym poznać systematyczną analizę tego, dlaczego lepiej pójść do tej szkoły niż nauczyć się radzić sobie w znacznie bardziej zróżnicowanym, surowym publicznym środowisku szkolnym", powiedział w wykładzie z 2009 roku w Microsoft.

Poza kosztami Gladwell od dawna utrzymywał, że sukces nie jest określany wyłącznie przez surowe zdolności — liczy się również pozycja względna. Otaczanie się wyłącznie wysokoosiągającymi rówieśnikami może czasem działać na niekorzyść ucznia. Jest to zgodne z dobrze udokumentowanym zjawiskiem w psychologii edukacyjnej, znanym jako efekt Dużej Ryby w Małym Stawie, który opisuje, w jaki sposób akademickie poczucie własnej wartości uczniów jest kształtowane bardziej przez ich pozycję w bezpośredniej grupie rówieśniczej niż przez ich absolutne wyniki — ideę, którą Gladwell szczegółowo zbadał w David and Goliath.

„Jeśli zależy ci na odniesieniu sukcesu w instytucji edukacyjnej, nigdy nie powinieneś być w dolnej połowie swojej klasy. To zbyt trudne", powiedział Gladwell w podcaście Hasan Minhaj Doesn't Know w zeszłym roku. „Powinieneś więc iść na Harvard, jeśli uważasz, że możesz być w górnej czwórce swojej klasy na Harvardzie. To w porządku. Ale nie idź tam, jeśli będziesz na samym dole klasy. Studiujesz STEM? Po prostu rzucisz to."

Badania popierają tezę, że skrajne uprzywilejowanie niesie ze sobą realne ryzyko. Badanie z 2005 roku przeprowadzone przez badaczy z Columbia University wykazało, że dzieci z rodzin klasy wyższej mogą wykazywać podwyższone wskaźniki używania substancji, lęku i depresji, częściowo z powodu nadmiernego ciśnienia na osiągnięcia i izolacji od rodziców.

„Amerykański sen rodzi powszechne przekonania, że edukacja w lidze Ivy i następnie lukratywne kariery są kluczowe dla długoterminowego szczęścia dzieci", napisali badacze. „W czasami jednostronnym dążeniu do tych celów nie traćmy z oczu możliwych kosztów dla zdrowia psychicznego i dobrego samopoczucia wszystkich zainteresowanych."

Skromne początki jako siła napędowa

Z drugiej strony liczni liderzy biznesu stwierdzili, że dorastanie w skromnych warunkach stało się źródłem motywacji, a nie przeszkodą.

Kecia Steelman, CEO Ulta Beauty, jest jednym z przykładów. Wcześniej powiedziała Fortune, że dorastała „biedna, głodna i zdeterminowana" w wiejskiej Iowa. Po zajściu w ciążę jako nastolatka, podjęła pracę jako pracowniczka sali w Target zarabiającą 8 dolarów na godzinę i zaczęła piąć się w górę szczebli handlu detalicznego. W zeszłym roku została mianowana CEO Ulta — największego sprzedawcy kosmetyków w kraju, z około 1500 sklepami.

„Jestem naprawdę zakorzeniona i skromna w swoich początkach, nie zmieniłabym tego", powiedziała Steelman.

Była CEO PepsiCo Indra Nooyi podobnie przypisała swoje wychowanie i wczesne trudności zasługi za ukształtowanie jej etyki pracy. Przybyła do Stanów Zjednoczonych pod koniec lat siedemdziesiątych, aby podjąć studia magisterskie z zakresu zarządzania na Yale University. Aby sfinansować swój dyplom, Nooyi pracowała na zmianie od północy do 5:00 rano jako recepcjonistka w akademiku, zanim każdego ranka szła na zajęcia.

Wspominając swoją drogę, Nooyi powiedziała, że Stany Zjednoczone zaoferowały coś cenniejszego niż łatwa droga do sukcesu: możliwość stworzenia własnej.

„Pamiętam, jak w dawnych czasach ludzie mówili, że myśleli, iż ulice mogą być wyłożone złotem", powiedziała. „Może nie były wyłożone złotem, ale były wyłożone możliwością ambicji."

Jensen Huang, CEO Nvidia, podobnie argumentował, że nauka znoszenia pewnych trudności — i budowanie zdolności do przezwyciężania wyzwań — jest częścią tego, co odróżnia odnoszących sukcesy ludzi od reszty.

„Pozwól, aby cierpienie docierało do ciebie stopniowo, trochę na raz", powiedział Huang w zeszłym miesiącu na Y Combinator's Startup School 2026. „Nie wyobrażaj sobie, jak trudne to będzie, i pozwól, by wszystko to zamieniło się w lęk i brak działania. Chcesz wyobrazić sobie w swojej głowie: „Jak trudne to może być?""

Ta historia pierwotnie ukazała się na Fortune.com.