Ekonomista i historyk finansów Liaquat Ahamed — autor Lords of Finance, nagrodzonej Pulitzerem książki o bankierach centralnych stojących za Wielkim Kryzysem, oraz nowej książki 1873 — wystąpił u Tylera Cowena w programie Conversations with Tyler, aby omówić szeroki zakres tematów związanych z kryzysami finansowymi, standardami monetarnymi i politycznymi konsekwencjami deflacji. Audio, wideo i transkrypcja są dostępne na stronie odcinka.

Rozmowa rozpoczyna się od zagadki będącej centrum obu książek Ahameda — dlaczego niektóre kryzysy finansowe zmieniają bieg historii, a inne nie — po czym przechodzi do zaskakująco interesownego zakupu egipskich obligacji przez Gladstone’a, roli Bismarcka w zniszczeniu bimetalizmu i wywołaniu trwającej dwie dekady deflacji światowej gospodarki oraz pytania, czy globalny standard srebra lub standard symmetaliczny mógłby się sprawdzić. Kolejne tematy obejmują brzemienną w skutki decyzję Wielkiej Brytanii o ponownym powiązaniu funta ze złotem w 1926 roku, przemianę Hjalmara Schachta z ekonomisty, który ustabilizował walutę weimarską, w oportunistycznego współpracownika reżimu nazistowskiego, spirytystyczne przekonania Montagu Normana oraz przyczyny twórczego rozkwitu kultury w latach 20. Dla czytelników, którzy nie znają tego okresu, kryzys z 1873 roku zapoczątkował około dwóch dekad spadku światowych cen, a główna teza książki 1873 głosi, że najbardziej trwałe szkody tej epoki miały charakter polityczny, a nie gospodarczy.

Odcinek wyciąga także wnioski z doświadczeń MFW dotyczących bańki mieszkaniowej w Irlandii i dwóch tuzinów programów pomocowych dla Pakistanu, analizuje przyczyny problemów kryzysu w strefie euro oraz rozważa zagadkę współczesnej stagnacji Wielkiej Brytanii. Rozmowa kończy się omówieniem pełnej zmian kariery Ahameda — od pracy w Banku Światowym, przez nieudany film o Iraku, po wyjątkowo zorientowaną na postęp strukturę przywództwa w islamie ismailickim — a także tego, o czym chce napisać w przyszłości. Pełne wersje tych wymian znajdują się w kompletnej transkrypcji na stronie odcinka.

Kiedy kryzysy finansowe naprawdę mają znaczenie?

Cowen rozpoczął od pytania, jak łączą się poszczególne elementy dorobku Ahameda. Jak powiedział, Lords of Finance przekonała go, że kryzysy finansowe naprawdę mają znaczenie, podczas gdy nowa książka 1873 „niemal przekonała mnie, że kryzysy finansowe wcale nie mają większego znaczenia, ponieważ świat po prostu nadal się rozwija”. Co decyduje o tym, kiedy — z perspektywy historycznej — kryzysy naprawdę mają znaczenie?

Ahamed wyraźnie rozróżnił oba epizody. „Myślę, że pierwsza książka, Lords of Finance, dotyczyła kryzysu finansowego, który rzeczywiście pogrążył świat w Wielkim Kryzysie” — powiedział. „Druga, 1873, dotyczy kryzysu, który nie pogrążył świata w straszliwej wielkiej depresji, ale wywołał sekwencję skutków na całym świecie, które przez następne 20 lat szkodziły światowej gospodarce politycznej. Lepszym tytułem byłoby The First Great Deflation”.

Deflacja bez katastrofy

Cowen dopytywał o stronę gospodarczą: „Powinniśmy wierzyć, że deflacja jest zła, a płace nominalne są sztywne. Była to dość powolna deflacja, ale według jednej miary największe gospodarki świata rosły w ciągu kolejnych 20 lat od 1873 roku o 2,5 procent. Jak udało nam się tak dobrze do tego dostosować?”

„Ponieważ ceny były elastyczne. Płace nominalne spadły” — odpowiedział Ahamed. „Myślę, że konsekwencje dystrybucyjne oraz polityczny wpływ tych konsekwencji dystrybucyjnych były znacznie bardziej szkodliwe niż czysto gospodarcze skutki”.

To rozróżnienie — wzrost zagregowany z jednej strony oraz podział dochodów i jego polityczne konsekwencje z drugiej — stanowi perspektywę, przez którą odcinek analizuje, dlaczego kryzys z 1873 roku i załamanie międzywojenne pozostawiły po sobie tak różne dziedzictwo.

Polityka po 1873 roku

Cowen zapytał następnie, czy po 1873 roku polityka oszalała — tak jak w wielu krajach, przede wszystkim w Europie, w latach 20. i nieco później — czy też po prostu podążała dalej ścieżką wyznaczoną w XIX wieku.

Ahamed powiedział, że nie oszalała, ale politycznie nie był to również szczęśliwy okres. „To populizm w Stanach Zjednoczonych, odrodzenie protekcjonizmu w Europie, odwrót od idei liberalnych, odrodzenie imperializmu przez Wielką Brytanię, gdy dokonała inwazji na Egipt” — stwierdził. „To nie były szczęśliwe wydarzenia”.

Wzmianka o Egipcie nawiązuje do wcześniejszej historii obligacji Gladstone’a i stanowi kolejny punkt, w którym finansowe i imperialne wątki odcinka splatają się.

Islam ismailicki i przywództwo zorientowane na postęp

Rozmowa zakończyła się bardziej osobistym akcentem. Zauważając, że Ahamed jest określany jako osoba niepraktykująca, Cowen zapytał, dlaczego muzułmanie ismailiccy wydają się średnio znacznie bardziej nastawieni na postęp niż inne części świata muzułmańskiego.

Ahamed przypisał to przywództwu społeczności. „My, ismailici, wierzymy w przywództwo człowieka, Agi Chana” — powiedział. „Wierzymy, że jest on bezpośrednim potomkiem proroka Mahometa i że wyznacza kierunek dla całej społeczności”. Jak zauważył, dawniej wiele osób wierzyło, że Aga Chan jest istotą boską lub ma boskiego ducha — pogląd, w który dziś niewielu już wierzy — lecz nadal obdarzony jest tak wielkim autorytetem moralnym, że jeśli powie: „przenieście się do Afryki”, znaczna część społeczności tak zrobi. Wyznaczył społeczności niezwykle oświecony kierunek. Sama społeczność nie jest liczna: „Na świecie żyje być może od dwóch do trzech milionów ismailitów”.

Zapytany przez Cowena, czy to właśnie fakt, że imam jest „nieukryty”, czyni go użytecznym źródłem ciągłych zmian, Ahamed odpowiedział: „Tak. Na tym polegała cała racja istnienia szyizmu”.

Ocena Cowena dotycząca odcinka: „Interesujący i merytoryczny od początku do końca, godny polecenia”.

Ten artykuł powstał na podstawie wpisu „My excellent Conversation with Liaquat Ahamed”, który ukazał się najpierw na Marginal REVOLUTION.