Koko Networks pozyskało ponad 100 milionów dolarów od międzynarodowych inwestorów na sprzedaż dotowanych ekologicznych kuchenek, licząc na sprzedaż kredytów węglowych, aby pomóc pokryć koszty. Copia Global pozyskało 123 miliony dolarów, aby wprowadzić e-commerce do mniejszych miast. Obie spółki zbudowały znaczące operacje wokół kosztownych problemów na rynkach afrykańskich. Gdy upadły, kluczowe pytanie brzmiało: ile pieniędzy zostało, aby spłacić tych, którzy sfinansowali ich rozwój.

W lutym 2026 r. zarządcy Copii oszacowali realną wartość jej aktywów na 206,6 mln KES (1,6 mln USD), przy zobowiązaniach znacznie przekraczających tę kwotę. Koko Networks (UK) Limited z kolei zgromadziło znaczny dług po tym, jak problemy regulacyjne i handlowe zakłóciły działalność związaną z kredytami węglowymi.

Te dwa upadki ujawniają mniej widoczną stronę kapitału wysokiego ryzyka. Pozyskanie milionów i pozyskanie klientów nie gwarantuje, że firma będzie miała wystarczająco dużo gotówki lub zbywalnych aktywów, aby wywiązać się ze swoich zobowiązań. Gdy kończą się pieniądze, nie tylko inwestorzy tracą: dostawcy, pracownicy i wierzyciele muszą dochodzić roszczeń z tego, co zostało, często poprzez wielomiesięczne postępowania sądowe, które decydują o tym, kto i ile otrzyma.

Kiedy wzrost nie pozostawia wystarczających środków

Copia wszedł w zarząd komisaryczny wu 2024 r. po tym, jak zaczęła mieć problemy z utrzymaniem modelu e-commerce opartego na agentach, który umożliwiał klientom z mniejszych miast zamawianie towarów za pośrednictwem lokalnych agentów. Jej działalność wymagała magazynów, logistyki, zapasów i kapitału obrotowego do przemieszczania produktów od dostawców do klientów. Model ten rozwiązywał rzeczywisty problem dystrybucji, ale wiązał się z kosztami, które utrzymywały się, gdy sprzedaż lub finansowanie słabły: dostawcy nadal oczekiwali zapłaty, zapasy wymagały finansowania, a infrastruktura logistyczna wymagała pieniędzy na działanie.

17 września 2026 r. Wysoki Sąd w Nairobi nakazał likwidację Copii, mianując obecnych zarządców z KPMG, Juliusa Mumo Ngongę i Anthony'ego Makenziego Muthusiego, współlikwidatorami. Copia posiadała szacowane realne aktywa o wartości 206,6 mln KES (1,6 mln USD) w stosunku do 169,5 mln KES (1,3 mln USD) roszczeń wierzycieli i kosztów zarządu, przed roszczeniami uprzywilejowanymi i innymi kosztami.

Koko obrało inną ścieżkę. Sprzedawało dotowane kuchenki i paliwo bioetanolowe dla gospodarstw domowych, które w przeciwnym razie mogłyby polegać na węglu drzewnym lub kerozynie, wykorzystując przychody ze sprzedaży kredytów węglowych, aby pomóc pokryć koszty. Model ten zależał od sprzedaży kredytów wygenerowanych przez kenijskie operacje na rynkach międzynarodowych. Dostęp do droższych rynków regulowanych wymagał zgody rządu, a Kenia nie udzieliła wymaganej aprobaty, odcinając kanał zbytu, którego Koko potrzebowało, aby utrzymać swój model finansowy.

Koko Networks (UK) Limited zgłosiło obroty w wysokości 39,8 mln funtów (50,5 mln USD) w 2024 r., w porównaniu z 1,8 mln funtów (2,3 mln USD) rok wcześniej. Mimo to odnotowało stratę w wysokości 14 mln funtów (17,8 mln USD) i skumulowane deficyty w wysokości 104,6 mln funtów (132,8 mln USD), zgodnie z jego sprawozdaniami finansowymi. Podmiot brytyjski wszedł w zarząd komisaryczny w lutym 2026 r., a administratorem mianowano PwC. Jego zarządcy później mieli trudności ze znalezieniem nabywcy na kredyty węglowe spółki, wyceniane na 274 992 funtów, według Business Daily.

Copia miało problemy z utrzymaniem kosztownej sieci dystrybucji, podczas gdy przychody Koko zależały od zgody regulatora i międzynarodowych rynków węgla. Ich upadki pokazują, dlaczego finansowanie, liczba klientów i zasięg handlowy nie mogą zrekompensować słabych marż, niewystarczającego kapitału obrotowego ani ekspozycji na ryzyka, których firma nie może kontrolować.

Kto otrzyma zapłatę, gdy upada startup?

Postępowania upadłościowe decydują o tym, czy zagrożona spółka może zostać uratowana, czy też jej aktywa powinny zostać sprzedane, aby spłacić wierzycieli. Gdy koniecz staje się likwidacja, środki są dzielone zgodnie z priorytetami prawnymi. Wierzyciele zabezpieczeni mogą dochodzić roszczeń z aktywów objętych ich zabezpieczeniem, niektóre roszczenia pracownicze i podatkowe mogą być traktowane uprzywilejowanie, a zwykli wierzyciele niezabezpieczeni zazwyczaj znajdują się dalej w kolejce spłat.

Postępowanie likwidacyjne Copii pokazuje, jak proces ten może stać się sporny. Tuffsteel Limited, wierzyciel niezabezpieczony, poinformował Wysoki Sąd, że przysługuje mu 13,3 mln KES (103 000 USD) za dostawy. Jastan Traders Limited, która świadczyła usługi transportowe, zgłosiła roszczenie o 793 022 KES (6 100 USD). Obie kwestionowały aspekty proponowanej likwidacji. Tuffsteel zażądało dodatkowych zabezpieczeń i niezależnego śledztwa kryminalistycznego w sprawach spółki, w tym transferów aktywów i transakcji z podmiotami powiązanymi. Wierzyciele kwestionowali również zgłaszany transfer marki, własności intelektualnej i danych transakcyjnych Copii do zarejestrowanej w USA Copia Holdings.

Były to obawy wierzycieli, a nie ustalenia sądowe, że aktywa zostały niewłaściwie przeniesione. Sędzia Rhoda Rutto z Kenya High Court oddaliła wnioski o dodatkowe nakazy i mianowała obecnych zarządców likwidatorami, pozwalając, aby likwidacja przebiegała pod kierownictwem obecnych praktyków.

Ten spór pokazuje, dlaczego niewypłacalność to coś więcej niż sprzedaż aktywów. Wierzyciele chcą również wiedzieć, co posiada spółka, jak zarządzano aktywami i czy proces chroni ich interesy. Sąd musi rozważyć te obawy w kontekście kosztów i opóźnień, jakie mogą generować dalsze postęępowania. Dostawcy, którzy udzielili kredytu lub dostarczyli towary w oczekiwaniu na zapłatę na zwykłych warunkach handlowych, mogą odzyskać jedynie ułamek swoich należności, gdy klient upada.

Kiedy struktura korporacyjna komplikuje odzyskiwanie należności

Grupy technologiczne często działają poprzez kilka podmiotów prawnych: jeden posiada własność intelektualną, drugi prowadzi operacje lokalne, a trzeci pożycza pieniądze lub sprzedaje produkty międzynarodowo. Chociaż grupa może funkcjonować jako jedno przedsiębiorstwo, jej aktywa i zobowiązania pozostają prawnie oddzielone.

Brytyjska spółka Koko polegała na kredytach węglowych generowanych przez kenijskie operacje, co narażało ją, gdy bariery regulacyjne zakłóciły dostęp do rynków międzynarodowych. Jej zarząd komisaryczny i kenijskie postępowanie upadłościowe pozostały odrębnymi procesami prawnymi, pomimo ich powiązań handlowych.

Wierzyciele Copii z kolei kwestionowali transfer własności intelektualnej i danych klientów do Copia Holdings. Sąd oddalił ich wniosek o dodatkowe zabezpieczenia, ale spór ten wzbudził pytania dotyczące własności aktywów i odzyskiwania należności przez wierzycieli.

Wierzyciele nie mogą automatycznie dochodzić roszczeń z aktywów należących do innej spółki w tej samej grupie. Gwarancje, umowy zabezpieczeń i zobowiązania między spółkami mogą stanowić drogę odzyskiwania, ale zależą to od odpowiednich umów i prawa. Ta separacja może pozostawić wierzycieli z ograniczonymi perspektywami odzyskiwania, nawet jeśli szersze przedsiębiorstwo posiada cenną własność intelektualną, relacje z klientami lub inne aktywa. Wierzyciele mogą odzyskać aktywa utrzymywane gdzie indziej w grupie tylko wtedy, gdy pozwalają na to odpowiednie układy prawne.

Koszt upadku finansowanego przez venture capital

Copia i Koko ujawniają odmienne słabości w firmach zbudowanych, aby rozwiązywać kosztowne problemy: od potrzeby Copii w zakresie wystarczających marż i kapitału obrotowego po zależność Koko od przychodów z kredytów węglowych i zgody regulacyjnej. Ich upadki rozprzestrzeniają również straty na inwestorów, pracowników, dostawców i pożyczkodawców, z każdą grupą mającą różne perspektywy odzyskania środków. Pracownicy mogą dochodzić zaległych świadczeń, dostawcy mogą zostać z niezapłaconymi fakturami, a pożyczkodawcy mogą szukać spłaty z zabezpieczonych aktywów lub od spółek, które poręczyły dług.

Odzyskiwanie środków przez wierzycieli zależy od zrealizowanych aktywów, kosztów postępowania upadłościowego, ważności ich roszczeń i ich priorytetu prawnego. Żadne z tych postępowań nie określa, ile ostatecznie otrzyma każdy wierzyciel. Praktyczne następne kroki są zatem proceduralne: likwidatorzy muszą zrealizować aktywa, ocenić uznane roszczenia i podzielić ewentualne środki zgodnie z obowiązującymi priorytetami. Dopóki te kroki nie zostaną zakończone, zgłaszane wartości aktywów i roszczenia nie oznaczają ostatecznych odzyskanych kwot.

Te sprawy rodzą pytania o to, jak wzrost finansowany przez venture capital rozkłada ryzyko. Inwestorzy finansują ekspansję, podczas gdy dostawcy i pracownicy pomagają ją utrzymać, ale ci ostatni mogą mieć znacznie mniejszą ochronę, gdy firmie skończą się pieniądze. Założyciele i inwestorzy mogą napędzać ekspansję, ale to dostawcy, pracownicy i pożyczkodawcy mogą ostatecznie ponosić straty, gdy marże okażą się zbyt niskie, kapitał obrotowy się skończy lub zgoda regulacyjna nie nadejdzie.

---

Ten artykuł został pierwotnie opublikowany w newsletterze TechCabal Next Wave przez starszego reportera Kenn Abuyę: The unfinished business of a startup's collapse.