Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej potwierdziła 10 września 2026 r., że zdjęcia satelitarne pokazują trwające prace budowlane i ruch w irańskim obiekcie na Górze Kilofowej, głęboko pod ziemią, położonym obok głównego kompleksu wzbogacania uranu w Natanzu. Potwierdzenie nastąpiło dzień po opublikowaniu przez Center for Strategic and International Studies analizy dokumentującej ruch drogowy i prace konstrukcyjne w tym miejscu na poziomie znacznie wyższym niż kiedykolwiek wcześniej odnotowany.

W tym samym czasie Rada Gubernatorów MAEA skierowała irańską sprawę nuklearną do Rady Bezpieczeństwa ONZ z powodu niewywiązywania się ze zobowiązań. Było to pierwsze takie skierowanie od około dwóch dekad.

Co pokazują zdjęcia satelitarne — a czego nie pokazują

Dyrektor generalny MAEA Rafael Grossi opisał oznaki aktywności na Górze Kilofowej, ale podkreślił ograniczenia wiedzy agencji. Mimo wielokrotnych próśb żaden inspektor MAEA nigdy nie wszedł do podziemnych tuneli obiektu.

Zdjęcia satelitarne mogą pokazać ciężarówki, świeżo wylany beton i rozbudowaną sieć dróg. Nie mogą jednak ustalić, co jest budowane, przechowywane lub przetwarzane ponad 100 metrów pod ziemią.

Analiza CSIS, opublikowana 9 września 2026 r., wykazała, że skala niedawnych prac budowlanych na Górze Kilofowej przewyższyła wszystko, co obserwowano w poprzednich latach. Według pomiarów organizacji zarówno natężenie ruchu drogowego, jak i usprawnienia konstrukcyjne osiągnęły bezprecedensowy poziom.

Góra Kilofowa znajduje się od 1,5 do 2 kilometrów na południe od kompleksu wzbogacania w Natanzu. Budowa w tym miejscu rozpoczęła się jesienią 2020 r., wkrótce po zgłoszonych aktach sabotażu, które uszkodziły infrastrukturę w Natanzu.

Wyjaśnienia Iranu i obawy Zachodu

Władze irańskie przedstawiają Górę Kilofową jako miejsce produkcji i montażu zaawansowanych wirówek. Zachodnie agencje wywiadowcze wyrażają jednak obawy, że obiekt położony ponad 100 metrów pod ziemią, sąsiadujący ze znanym kompleksem wzbogacania i celowo chroniony przed międzynarodowymi inspekcjami, może być bardziej prawdopodobnie wykorzystywany do bezpiecznego przechowywania materiałów jądrowych lub prowadzenia tajnego wzbogacania.

MAEA bezskutecznie zabiega o dostęp do obiektu co najmniej od połowy 2025 r. Ostatni potwierdzony dostęp inspektorów agencji miał miejsce wcześniej, co oznacza, że od co najmniej roku nie uzyskali oni zweryfikowanego wglądu do tuneli.

Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej oraz porozumienie Iranu z MAEA dotyczące zabezpieczeń wymagają od Teheranu zapewnienia inspektorom dostępu do obiektów zadeklarowanych, a w niektórych przypadkach także niezadeklarowanych. Odmowa dostępu sama w sobie stanowi kwestię zgodności ze zobowiązaniami, niezależnie od tego, co faktycznie może dziać się pod ziemią.

Skierowanie sprawy do Rady Bezpieczeństwa zwiększa presję dyplomatyczną

Decyzja Rady Gubernatorów o skierowaniu irańskiej sprawy nuklearnej do Rady Bezpieczeństwa ma istotne znaczenie dyplomatyczne, choć dotychczasowe działania Rady w zakresie egzekwowania środków wobec Iranu są komplikowane przez prawo weta Rosji i Chin.

Poprzednim razem Rada Gubernatorów podjęła taki krok około dwóch dekad temu, przed zawarciem w 2015 r. Wspólnego kompleksowego planu działania. Porozumienie nuklearne na krótko objęło irańską działalność wzbogacania uranu bardziej rygorystyczną kontrolą, zanim Stany Zjednoczone wycofały się z niego w 2018 r.

Publiczne potwierdzenie przez Grossiego aktywności na Górze Kilofowej tego samego dnia, w którym skierowano sprawę do Rady Bezpieczeństwa, wskazuje, że agencja starannie koordynuje ujawnianie informacji. Przedstawienie potwierdzonych satelitarnie dowodów na zwiększoną aktywność budowlaną przy jednoczesnym eskalowaniu sprawy na forum Rady Bezpieczeństwa zwiększa presję na Teheran, aby wyjaśnił przeznaczenie obiektu lub udzielił dostępu, którego dotąd odmawiał.