W swoim cotygodniowym podcaście ekspert od kultów dr Steven Hassan rozmawiał ze społecznym psychologiem i neuronaukowcem dr. Jayem Van Bavelem o konformizmie i myśleniu grupowym, omawiając, jak ludzie mogą być poddawani praniu mózgu poprzez „polaryzację w mediach społecznościowych, tożsamość i wojnę psychologiczną”.

Van Bavel stwierdził, że świat przesuwa się w stronę bardziej indywidualistycznej kultury. Jest profesorem psychologii i neuronauki na New York University, a jego badania koncentrują się na tym, jak tożsamość grupowa kształtuje zachowanie. Książka „The Power of Us”, którą napisał wraz z Dominicem Packerem, opiera się na dekadach tych badań i analizuje, jak dynamika grupowa może prowadzić zarówno do destrukcyjnego konformizmu, jak i pozytywnej współpracy.

„Kiedy ludzie myślą o grupach, mają przekonanie, że grupy prowadzą nas ciemnymi ścieżkami. I mam na myśli to, że badania pokazują, iż tak jest i że mogą prowadzić do psychologii kultu — i może to być prawdziwy kult, wspólnota religijna — [ale] może to być również organizacja” — wyjaśniał Van Bavel.

Wskazał na przykład Enronu, firmy energetycznej, która stała się jedną z najpotężniejszych korporacji świata, zanim upadła i ogłosiła bankructwo w 2001 roku. Szkocki profesor opisał Enron jako rodzaj korporacyjnego kultu z wieloma cechami charakterystycznymi dla kultu religijnego. Van Bavel stwierdził, że pokazuje to, iż grupy mogą wywierać zarówno pozytywny, jak i negatywny wpływ.

„Co można zrobić w grupach, aby przechylić je z tych ciemnych wpływów w stronę bardziej pozytywnego wpływu — i tym elementem są normy. Kiedy już utożsamiasz się z grupą, rozglądasz się po ludziach takich jak ty i po przywódcach grupy, by zrozumieć — jak być dobrym członkiem grupy? A jeśli widzisz wzorce negatywnego, wulgarnego zachowania, ślepego konformizmu albo racjonalizowania strasznych rzeczy, które robisz, to możesz podążać w tym kierunku” — wyjaśniał.

Dodał, że drugą drogą jest bycie częścią wspólnoty, która wzajemnie się wspiera, podnosi ludzi na duchu i ceni sprzeciw.

„Jesteśmy równie zdolni do podążania w tym kierunku. Zaryzykowałbym tezę, że potencjalnie nawet bardziej zdolni” — dodał.

Van Bavel powiedział w zeszłym miesiącu w wywiadzie z Oprah Winfrey, że społeczeństwo pilnie potrzebuje przywódców politycznych, którzy mogą tworzyć zdrowe normy. Hassan powiedział, że widział, jak Oprah zareagowała na tę uwagę „miną”, ale nie rozwinął tematu.

„Ale ja tam jestem i myślę sobie: ten facet to złośliwy narcyz” — powiedział Hassan, krytykując prezydenta Donalda Trumpa. Hassan, licencjonowany doradca zdrowia psychicznego, od dekad bada to, co określa jako niedozwolony wpływ, a jego podcast „Influence Watch” często stosuje tę ramę do ruchów politycznych. Jego krytyka Trumpa odzwierciedla stanowisko, które głosi publicznie od lat — w 2017 roku współautorował książkę argumentującą, że zachowanie byłego prezydenta pasowało do wzorców, które badał u przywódców kultów.

Dr Hassan stwierdził, że tego, czego brakuje dziś w społeczeństwie, jest zrozumienie, że ludzie są „istotami społecznymi. Chcemy myśleć, że jesteśmy jednostkami. Ale nie — jesteśmy socjalizowani od dzieciństwa, a przetrwanie i rozwój zawdzięczamy naszym sieciom zdrowych zachowań kooperacyjnych. I tego właśnie teraz brakuje: tego środowiska wojny psychologicznej, które próbuje nas demoralizować, dzielić i skłaniać do nieufności wobec ekspertów, na przykład”.

Hassan określił atak na ekspertów i naukę jako rodzaj „wojskowej strategii wojny psychologicznej”. Powiedział, że ruch MAGA robi to poprzez kontrolę dostępu do informacji.

„To coś, co widać w każdej naprawdę dysfunkcyjnej grupie: próbują odciąć cię od innych źródeł informacji, zwłaszcza tych dokładnych. I w takim zakresie, w jakim to robią, stajesz się od nich zależny — nie tylko emocjonalnie i społecznie, ale też poznawczo, co do stanu świata i tego, w co wierzyć. A kiedy już to nastąpi, bardzo trudno się z tego wydostać. Zostajesz uwięziony w ich wszechświecie” — powiedział Van Bavel.

Dodał też, że kulty pomagają ludziom tworzyć wyjaśnienia wydarzeń, które nie pasują do ich systemu przekonań. Na przykład, jeśli kult przepowiada przybycie kosmitów, a oni nie przybywają, członkowie mogą wymyślić ideę, że powstrzymała je siła modlitwy. Van Bavel powiedział, że widzi podobny wzorzec na skrajnej prawicy.

„No, weźcie chociażby Newsmax” — powiedział Van Bavel. „Dzieje się coś złego, co nie pasuje do waszego obrazu świata, a oni wymyślają za was racjonalizacje. I myślę, że to jest część tego, co robią — często to nie jest jawna dezinformacja. To racjonalizacje rzeczy, które inaczej by się nie spinały. Tak myślę o hiperpartyjnych mediach od dawna. Nie widziałem, żeby napisano o tym czy przeanalizowano to w ten sposób, ale wydaje mi się, że to jest po części właśnie to, co robią”.