Departament Efektywności Rządu (DOGE) Elona Muska przeprowadził redukcję obejmującą ponad jedną czwartą z liczącej 100 tys. osób załogi IRS. Mimo to agencja przyjęła 140,2 mln zeznań indywidualnych i wypłaciła ponad 90,4 mln zwrotów podatku w trakcie sezonu podatkowego 2026, co oznacza niewielki spadek względem roku poprzedniego.

Chociaż IRS określił sezon podatkowy 2026 jako udany, były p.o. komisarza Douglas O’Donnell powiedział w rozmowie z Fortune, że rozległe cięcia DOGE najprawdopodobniej dadzą o sobie znać dopiero za kilka lat — a pogorszy je stale malejący budżet agencji.

„Bardzo niepokoję się o zdolność agencji do realizacji jej misji, zarówno na poziomie usług, jak i egzekwowania przepisów, ale też ogólnie o to, by była sprawnie funkcjonującą agencją rządową w przyszłości” — powiedział Fortune.

Z kolei IRS zapewnił, że zatrudnienie powinno pozostać względnie stabilne: agencja przewiduje, że rok 2026 zakończy z 74 tys. pracowników, czyli mniej więcej na poziomie z końca 2025 roku.

„Wbrew twierdzeniom krytyków IRS przeprowadził historycznie udany sezon podatkowy 2026, sprawnie przetwarzając zeznania i wypłacając średnie zwroty o 11 procent wyższe niż w zeszłym roku, z czego Amerykanie skorzystali dzięki podatkowym ulgom Prezydenta dla pracujących rodzin” — oświadczył rzecznik agencji. „Dyrektor generalny IRS Frank Bisignano pozostaje zaangażowany w utrzymanie właściwej kadry, zapewniającej podatnikom amerykańskim obsługę na najwyższym światowym poziomie, na jaki zasługują”.

Słabe punkty IRS

Kariera O’Donnella w IRS trwała od 1986 do 2025 roku. Funkcję p.o. komisarza pełnił od listopada 2022 do marca 2023 roku oraz ponownie od stycznia do lutego 2025 roku, kiedy to ustąpił ze stanowiska. Obecnie jest dyrektorem zarządzającym wyższego szczebla (senior managing director) w praktyce KPMG Washington National Tax.

Mimo swojej krytyki O’Donnell chce być jednoznaczny: problemy IRS nie zaczęły się od DOGE ani od administracji Trumpa. Przed redukcjami kadrowymi agencja od lat ustępowała innym krajom w dziedzinie modernizacji, która przyniosłaby oszczędności — powiedział.

Jeden przykład: IRS próbował od blisko czterech dekad przejść na przetwarzanie bezdokumentowe. Papierowe zeznania podatkowe stanowią jedynie 6% wszystkich zeznań, ale aż 72% kosztów przetwarzania — wynika z lutego raportu Inspektora Generalnego Departamentu Skarbu ds. Administracji Podatkowej. IRS zamierza do 2029 roku obniżyć koszty procesów papierowych z 450 mln dolarów do mniej niż 20 mln dolarów — choć wcześniejsze plany często się załamywały.

„Było jasne, że przez szereg lat, w czasie wielu administracji, dochodziło do niedoinwestowania” — powiedział O’Donnell. „Więc nie ma tu mowy o wskazywaniu winnych”.

Ustawa o redukcji inflacji z 2022 roku zawierała strategiczny plan przekształcenia IRS w „nowoczesną administrację podatkową” dzięki zastrzykowi w wysokości 80 mld dolarów. IRS miał zmodernizować swoje technologie i bezpiecznie zwiększyć dostęp pracowników oraz podatników do danych, a także zatrudniać i utrzymywać więcej wysoko wykwalifikowanych pracowników dzięki kampaniom rekrutacyjnym oraz oferować bardziej elastyczne formy pracy.

Jednak po cięciach DOGE, które rozpoczęły się w lutym zeszłego roku od pierwszej fali redukcji personelu, postęp nie tylko się zatrzymał — zdaniem O’Donnella nastąpił odwrót. Ma to znaczenie, ponieważ IRS jest jedną z największych agencji federalnych obsługujących bezpośrednio obywateli: jego zdolność do przetwarzania zeznań, odpowiadania na pytania i egzekwowania zgodności z przepisami dotyka niemal każdego podatnika w każdym sezonie podatkowym, a zaległości wynikające z opóźnionej modernizacji ujawniają się w jakości usług na długo przedtem, zanim staną się widoczne w nagłówkach.

W zeznaniach przed Komisją Finansów Senatu w kwietniu Bisignano stwierdził jednak, że IRS osiągnął już wzrost efektywności.

„Udało nam się ciąć 2 mld dolarów z budżetu technologii informatycznych IRS bez żadnych zakłóceń operacyjnych” — powiedział. „Osiągnęliśmy te oszczędności poprzez renegocjację, ograniczenie, a w niektórych przypadkach wygaszenie rozrzutnych umów na usługi IT i usługi profesjonalne”.

Skutki cięć DOGE

Tym, co dla O’Donnella przez cały czas pozostawało niejasne, było to, co DOGE pierwotnie zamierzało osiągnąć, dokonując tych cięć.

„Trudno dokładnie stwierdzić, jaki był cel DOGE. Powiem tylko tyle. Nie jestem do końca pewien, bo tak naprawdę nie ma tam żadnego dokumentu strategicznego. Wyglądało na to, że cięcia koncentrowały się na obszarze egzekwowania przepisów i technologii, przy zachowaniu jak najwyższego poziomu usług” — powiedział.

IRS od dawna starał się wykorzystywać technologie do wzmacniania tych usług i docelowego zmniejszenia zatrudnienia. O’Donnell argumentował jednak, że ten trwający od dekad cel został na początku wręcz osłabiony przez mniejszą liczbę pracowników. Podobnie jak w każdej branży potencjalnie przekształcanej przez AI, automatyzacja początkowo zwiększa popyt na pracę — zarówno dlatego, że pracownicy muszą usuwać problemy związane z wdrażaniem nowych technologii, jak i dlatego, że może ona prowadzić do wyższej produktywności i rozszerzania działalności.

„Jeśli chce się poprawiać usługi drogą cyfrową, potrzeba nieco podniesienia budżetu, aby zainwestować w systemy i zdolności cyfrowe, a dopiero w pewnym momencie można zmniejszyć liczbę ludzi” — powiedział O’Donnell. „Utrata ludzi… to nie najgorsza rzecz na świecie, o ile pojawia się zastępstwo. Niepokój budziło to, że zastępstwa nie było — przynajmniej nie natychmiastowego — które mogłoby wejść na ich miejsce i zapewnić dotychczasowy poziom usług”.

IRS zdołał w tym roku utrzymać swoje usługi, ale ten trend może się nie utrzymać. W wyniku tych redukcji zagrożone jest — jak zauważył O’Donnell — poczucie pewności, że podatnicy co roku rzeczywiście rozliczają się poprawnie, w miarę jak systemy działają pod coraz większym obciążeniem. Nikt nie lubi kontroli podatkowej, ale pewien nadzór nad działalnością buduje zaufanie do systemu administracji podatkowej.

„W segmencie dużych korporacji, po prostu z czasem, tracąc pracowników, faktycznie ogranicza się zakres tego, do czego można dotrzeć, i obejmuje się mniejszą część tej działalności” — powiedział. „Z czasem osłabia to zdolność kierownictwa IRS do tego, by mieć pewność, że podatnicy stosują się do przepisów, bo nie dociera się do wystarczająco dużej liczby z nich, by móc być tego pewnym”.

Odbudowa IRS

Na pierwszy rzut oka wyzwania stojące przed IRS będą się raczej pogłębiać. Roczny budżet dyskrecjonalny agencji na rok fiskalny 2025 wyniósł 12,2 mld dolarów, w roku fiskalnym 2026 spadł do 11,2 mld dolarów, a w roku fiskalnym 2027 ma zostać obniżony jeszcze bardziej, do 9,8 mld dolarów. Oznaczałoby to ograniczenie działań z zakresu egzekwowania przepisów, a także wycofanie programu Direct File — uruchomionej w 2024 roku inicjatywy, która pozwalała Amerykanom bezpłatnie składać zeznania dotyczące podatku dochodowego bezpośrednio do IRS.

Nie wszystko jednak stracone. Kierownictwo IRS pod przewodnictwem Bisignano prawdopodobnie spotka się z Departamentem Skarbu oraz Biurem Zarządzania i Budżetu, aby wynegocjować dodatkowe finansowanie — lub przynajmniej omówić, co da się osiągnąć przy różnych poziomach budżetu. Zdarza się też, że pracownicy kongresowych komisji budżetowych konsultują się z IRS w sprawach jego potrzeb.

Przyszłe wyzwania IRS obejmują jednak nie tylko ulepszanie technologii i odbudowę zatrudnienia — według doniesień poprzez zatrudnienie 8000 nowych pracowników. O’Donnell wyjaśnił, że agencja będzie musiała także nadążać za szybko rozwijającym się światem AI, aby znaleźć narzędzia jednocześnie przystępne cenowo, skuteczne i bezpieczne, jeśli chce się technologicznie rozwijać. W praktyce oznacza to, że jakiekolwiek usprawnienie usług będzie zależeć nie tylko od nowego oprogramowania, ale od zdolności agencji do utrzymywania systemów, szkolenia kadry i zapewnienia dostępności narzędzi dla obywateli w najruchliwszych okresach rozliczeniowych.

„Jeśli celem IRS jest poprawa obsługi podatników 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku, potrzebna będzie dostępność systemów, by to osiągnąć; a żeby mieć systemy, trzeba je zbudować, a potem utrzymywać” — powiedział. „I nie wiem, jak to ma się udać w środowisku, w którym wsparcie budżetowe na te działania i kroki jest ograniczane”.

Źródło: Fortune