Financial Action Task Force (FATF) opublikował raport 5 listopada, analizujący przepływy finansowe stojące za ośrodkami oszustw, wraz z zestawem zasad ich rozbijania. FATF to międzynarodowy organ ustalający standardy przeciwdziałania praniu pieniędzy, które rządy członkowskie zobowiązują się wdrażać, dzięki czemu jego raporty służą jako punkt odniesienia dla regulatorów, banków i platform kryptowalutowych, a nie jako prawo wiążące. Do ustaleń należą dedykowane punkty wymiany kryptowalut działające wewnątrz niektórych ośrodków, klaster portfeli powiązany z myanmarskim ośrodkiem KK Park, który przyciągnął ponad 100 milionów dolarów wpłat od ofiar, środki przetransferowane w ciągu dwóch minut w udokumentowanych przypadkach oraz ponad 515 000 zablokowanych w Indonezji kont powiązanych z oszustwami.

Punkt dealerski za murami ośrodka

FATF znalazł wewnątrz niektórych ośrodków dedykowane punkty handlu poza giełdą (OTC), oferujące usługi wymiany kryptowalut i krajowe transfery środków. W modelu OTC dealer realizuje wymianę bezpośrednio, zamiast dopasowywać zlecenia na publicznej platformie handlowej. Raport nie twierdzi, że każdy ośrodek prowadzi taki punkt, i nie ujawnia właścicieli udokumentowanych punktów.

Położenie punktu zmienia ślad papierowy. Gdy kryptowaluta jest wymieniana na gotowe do użycia pieniądze na miejscu, taka wymiana nie musi przechodzić przez platformę zobowiązaną do identyfikacji klientów i zgłaszania podejrzanych działań. Pieniądze dalej płyną, ale rejestry, które prowadziłaby regulowana giełda, mogą nigdy nie powstać.

Punkty te stanowią jeden z elementów szerszej struktury. FATF opisuje ośrodki oszustw jako sieciową infrastrukturę przestępczą: duże obiekty fizyczne, mniejsze zdecentralizowane komórki i wyspecjalizowanych dostawców usług, powiązanych wspólnymi kontrolerami. Raport dokumentuje ośrodki lub powiązaną działalność w Afryce, Europie, obu Amerykach i Azji, a roczne straty ofiar szacuje na dziesiątki miliardów dolarów.

KK Park: ślad, który zaczął się od okupów

Jedno z badań przypadku FATF koncentruje się na KK Park, ośrodku w Mjanmie. W oparciu o prace firmy Chainalysis, zajmującej się analizą blockchaina, oraz International Justice Mission (IJM), organizacji pozarządowej broniącej praw człowieka i walczącej z handlem ludźmi, raport wiąże z ośrodkiem klaster portfeli — grupę adresów przypisywanych przez analityków jednemu kontrolerowi — i podaje ponad 100 milionów dolarów wpłat od ofiar, śledzonych przez sieci prania pieniędzy w kierunku punktów, w których kryptowaluty są wymieniane na gotówkę.

Początek śladu nie leżał na blockchainie. W wcześniejszym publicznym śledztwie Chainalysis IJM dostarczyło dwa adresy, na które rodziny miały płacić, aby uwolnić przetrzymywanych krewnych; oba były również powiązane ze znanymi portfelami oszustów. Tamta analiza wykazała nieco mniej niż 100 milionów dolarów wpływających na te dwa adresy, choć nie potrafiła oddzielić pieniędzy z oszustw od okupów. Liczba FATF obejmuje szerszy klaster. Żadna z tych kwot nie oznacza bieżącego salda ani kwoty zwróconej komukolwiek.

Nakładanie się tych przepływów mówi coś o tym, kto pracuje wewnątrz. Okupy płacone za handlowanych ludzi lądowały w tych samych portfelach co pieniądze odebrane ofiarom oszustw, co wskazuje na jedną operację, która zarówno przetrzymuje ludzi, jak i prowadzi oszustwo. Amerykański Departament Skarbu opisuje sieć Prince Group w podobnych kategoriach, twierdząc, że wiele jej operacji wiąże się z ośrodkami polegającymi na pracy osób przetrzymywanych i zmuszanych. Jak zauważa raport, ściganie organizatorów i beneficjentów musi iść w parze z ochroną ludzi zmuszanych do oszukiwania.

Powiązania portfeli mają swoje ograniczenia. Połączenie on-chain pokazuje, że środki przepłynęły między adresami; nie pokazuje, że każda giełda czy pośrednik na trasie wiedział, co obsługuje.

Dlaczego każda instytucja widzi czystą transakcję

Typowa płatność ofiary obrazuje problem wykrywalności opisany przez FATF. Osoba kupuje prawdziwą kryptowalutę na regulowanej giełdzie i wypłaca ją na adres podany przez rzekomego doradcę. Przelew bankowy, zakup i wypłata mogą być w pełni autentyczne i zatwierdzone osobiście, podczas gdy platforma pokazująca wzrost inwestycji jest fałszywa. Weryfikacje giełdy potwierdzają, kim jest kupujący — a nie to, czy doradca jest uczciwy. Śledczy grupują schematy tego typu pod nazwą „pig butchering” — terminem używanym przez Chainalysis w przywołanym śledztwie — opisującym oszustwa, w których ofiary są przez czas wabione do przekazywania pieniędzy na coś, co podaje się za platformę inwestycyjną.

Każdy uczestnik posiada jeden fragment obrazu. Ofiara ma wiadomości i stronę internetową; bank ma przelew; giełda ma weryfikację tożsamości i adres wypłaty; a operator sieci komórkowej może wiedzieć, że klient był w trakcie rozmowy telefonicznej, zatwierdzając płatność. Według oceny FATF instytucje widzą pozornie legalne transakcje, chyba że ktoś przekaże im okolicznościowe wskaźniki oszustwa.

GSMA, światowe stowarzyszenie branży mobilnej, łączy operatorów i banki poprzez inicjatywę Scam Signal, łącząc dwa z tych fragmentów, zanim pieniądze opuszczą konto. Powiązuje wskaźniki z sieci komórkowej z weryfikacjami oszustw prowadzonymi przez banki, dzięki czemu bank może ocenić, czy klient zatwierdzający przelew może działać pod wpływem oszusta. Rozmowa telefoniczna nie jest dowodem oszustwa, a system nie wymaga, aby banki otrzymywały jej treść.

Dwie minuty na transfer, 72 godziny na reakcję

Szybkość wyznacza granice całego tego procesu. FATF dokumentuje przypadki, w których środki zostały przetransferowane w ciągu dwóch minut, a jego zasady wyróżniają pierwsze 24–72 godziny po wykryciu lub zgłoszeniu incydentu jako czas na szybkie działania transgraniczne. To okno czasowe to powód do szybkiej koordynacji — nie obietnica odzyskania środków ani moment graniczny, po którym zgłoszenie staje się bezcelowe.

Śledzenie trasy i zatrzymanie pieniędzy to odrębne uprawnienia, które spoczywają na różnych podmiotach:

Zamrożenie środków nie rozstrzyga też, komu zostaną zwrócone. Własność i restytucja biegną osobnym torem, co Coindoo analizowało, opisując, dlaczego skonfiskowane środki z oszustw mogą długo trafić do ofiar.

Co przekazać, jeśli zostałeś oszukany

Wytyczne FBI dotyczące oszustw kryptowalutowych proszą ofiary o dowody łączące płatność z oszustwem: hashe transakcji, adresy portfeli, rodzaj kryptowaluty, kwoty i znaczniki czasu; giełdy lub inne usługi użyte do przesłania środków; oszukańcze strony internetowe, aplikacje, wiadomości, numery telefonów i identyfikatory kont; oraz oś czasu pokazującą, jak nawiązano kontakt i jak przekazano instrukcje płatności.

Ofiary powinny najpierw skontaktować się z bankiem lub giełdą, ponieważ to te podmioty mogą wstrzymać środki, a następnie zgłosić sprawę organom. W Stanach Zjednoczonych drogą tą jest IC3, Internet Crime Complaint Center FBI; gdzie indziej zazwyczaj policja krajowa. FBI zachęca do zgłoszeń nawet przy niekompletnych danych transakcji i ostrzega, że usługi oferujące odzyskanie utraconego krypto mogą być drugim oszustwem.

Gdzie, według FATF, reakcja jest słabsza

Według własnej oceny FATF państwa są obecnie skuteczniejsze na końcu dolnego strumienia — płatności ofiar, dochody i śledzenie aktywów — niż na infrastrukturze stojącej za nimi. Indonezyjskie Anti-Scam Centre pokazuje, co końcówka dolnego strumienia może przynieść: ponad 515 000 zablokowanych kont i około 10,9 miliona dolarów zwróconych ofiarom między listopadem 2024 a majem 2026.

Problem górnego strumienia wyszedł na jaw w amerykańskiej akcji przeprowadzonej tego samego dnia, co publikacja raportu. Biuro Kontroli Aktywów Zagranicznych (OFAC) Departamentu Skarbu objęło sankcjami cztery osoby i 41 podmiotów wspierających Prince Group — sieć już wcześniej wymierzaną w październiku 2025 i czerwcu 2026. Według Skarbu nowo wpisane osoby i firmy pomagały utrzymać grupę w działaniu po tamtych wcześniejszych wpisach, zarządzając spółkami offshore i ukrywając, kto jest ich właścicielem. Jeden z objętych sankcjami w czerwcu dyrektorów przepisał swoją tokijską rezydencję na żonę po akcji z października 2025.

Na tę lukę zmierzają zasady FATF: usunięcie obiektu, portfela czy grupy dyrektorów pozostawia otaczające firmy i dostawców usług wolnymi, aby prowadzili biznes dalej. Zasady wzywają do uderzania w górny strumień wraz z odzyskiwaniem środków na dolnym, do dzielenia się informacjami między sektorami oraz do podejścia skoncentrowanego na ofiarach. FATF ostrzega też, że dowody trwałej skuteczności są nadal nierówne. Publikowane dane, takie jak indonezyjskie — liczba zablokowanych kont, zwrócone środki i tempo działań — to właśnie taki dowód, który pokazałby, czy podejście od początku do końca działa.

Ten artykuł opiera się na materiałach po raz pierwszy opublikowanych przez Coindoo.