Były przewodniczący Senatu Franklin M. Drilon wezwał Kongres do wystąpienia o wyjaśnienie orzeczenia Sądu Najwyższego w sprawie niewykazanych środków budżetowych (unprogrammed appropriations), ostrzegając, że część rozstrzygnięcia zagraża naruszeniem konstytucyjnej władzy ustawodawców nad budżetem państwa.

W oświadczeniu pan Drilon stwierdził, że Sąd słusznie uznał, iż niewykazane środki same w sobie nie są niekonstytucyjne. Zakwestionował jednak postanowienia orzeczenia, które — jego zdaniem — mogłyby pozwolić sądownictwu na określanie warunków fiskalnych należących do kompetencji Kongresu.

„Kongres ustala odpowiednie środki i ich zgodne z prawem warunki. Władza wykonawcza realizuje budżet w ramach tych warunków. Obie funkcje pozostają podporządkowane Konstytucji” — powiedział.

Pan Drilon, który występował w postępowaniu jako amicus curiae, argumentował, że Kongres powinien ustanowić zabezpieczenia nadużyć niewykazanych środków w drodze ustawodawstwa, pozostawiając Sądowi ocenę, czy środki te są zgodne z Konstytucją.

Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 7 października uznał, że niewykazane środki muszą podlegać wyraźnym limitom i zabezpieczeniom zapewniającym dyscyplinę fiskalną, przejrzystość i rozliczalność. Sąd uznał za niekonstytucyjny wzrost niewykazanych środków o449,5 mld peso w ramach General Appropriations Act (GAA) na 2024 rok, który zwiększył łączne środki ponad kwotę zaleconą przez Prezydenta. Uznał również za nieważny GAA na 2025 rok z powodu wzrostu Specjalnego Funduszu Drogowego Departamentu Robót Publicznych i Autostrad o 17,99 mld peso. Łącznie orzeczenia obejmują trzy kolejne coroczne ustawy budżetowe — GAA na lata 2024, 2025 i 2026.

Sąd uchylił także postanowienia GAA na 2026 rok, które pozwalały na uwalnianie niewykazanych środków na podstawie nowych lub nadwyżkowych przychodów bez wymogu, by łączne przychody rządowe przekraczały założony cel. Niewykazane środki pełnią funkcję rezerw: Kongres je autoryzuje w corocznym budżecie, lecz mogą zostać uwolnione dopiero po spełnieniu określonych przez niego warunków — takich jak przekroczenie celów przychodowych.

Pan Drilon przyznał, że wady lub nadużycia w mechanizmie finansowania mogą wymagać korekty, ale podtrzymał, że stwierdzenie wady konstytucyjnej nie upoważnia automatycznie Sądu do formułowania wytycznych budżetowych zastępujących warunki wprost ustalone przez ustawodawców. Taka ingerencja, jak powiedział, mogłaby budzić obawy dotyczące stanowienia prawa przez sądy i zawężać uznania Kongresu w określaniu sposobu alokacji środków publicznych.

Ostrzegł również, że zastępowanie warunków finansowania uchwalonych przez Kongres mogłoby ograniczyć zdolność władzy wykonawczej do realizacji budżetu państwa w ramach zatwierdzonym przez ustawodawców.

Pan Drilon stwierdził, że wyjaśnienie jest konieczne, aby ustalić granice kontroli sądowej i chronić uprawnienia budżetowe przyszłych Kongresów i prezydentów.

„Zatem obawy wykraczają poza jedną administrację czy jeden budżet. Chodzi o zakres uprawnień budżetowych dostępnych dla przyszłych Kongresów i Prezydentów” — powiedział.

Docenił także termin orzeczenia, które zapada, gdy rząd przygotowuje budżet państwa na 2027 rok — pierwszy plan wydatków sporządzany według limitów i zabezpieczeń ustanowionych przez Sąd.

„Z niecierpliwością czekamy, jak reformy znajdą odzwierciedlenie w budżecie na 2027 rok” — powiedział.

— Kaizzer Angela Marie V. Manuba