Świat stracił legendę muzyki w osobie Dolly Parton, która zmarła w wieku 80 lat po „krótkiej walce” z nowotworem. Zapamiętano ją za charakterystyczny, country’owy wokal, dziesięciolecia przebojów, Grammy, Emmy oraz ograniczoną, lecz zauważalną karierę aktorską.

Najtrwalszą częścią dziedzictwa Parton jest jednak jej twórczość kompozytorska, a trzy piosenki definiują ją bardziej niż wszystkie pozostałe.

Jolene, I Will Always Love You i 9 to 5 to nie tylko najbardziej znane utwory Parton, ale też ważne pozycje w historii muzyki popularnej. Odzwierciedlają one autorkę piosenek, która umiała połączyć opowieść zawartą w tekście z dramatyzmem muzyki, a jej twórczość wyszła z country do głównego nurtu popkultury, nie tracąc narracyjnego rdzenia.

Podobnie jak wielu autorów piosenek, Parton miała coś do powiedzenia. To, co ją wyróżniało, to sposób, w jaki jej tekst opowiadał historię, a muzyka ją wzmacniała.

Jolene

Wydana w 1974 roku Jolene oddaje rozpacz obserwowania, jak ukochany flirtuje z kimś innym.

To głęboko znane doświadczenie ludzkie, szczególnie dla kobiet obawiających się, jak szybko kolejna atrakcyjna młoda kobieta może przyciągnąć uwagę mężczyzny. Błaganie Parton skierowane do Jolene, by nie zabierała jej mężczyzny „even though you can”, jest surowe, bezpośrednie i rozbrajająco szczere.

Piosenka wyraźnie odróżnia się od wielu ówczesnych utworów o miłości, takich jak Close to You The Carpenters (1970), You Are the Sunshine of My Life Stevie’ego Wondera (1972) i It’s Too Late Carole King (1971).

Zamiast tego Jolene znajduje się na granicy kryzysu emocjonalnego, opowiadając żywą historię o niepewności, jaka może się pojawić, gdy jedna kobieta postrzega drugą jako zagrożenie.

Pod względem muzycznym akordy prowadzą przez ponury molowy ton i wznoszą się do wyższych akordów przy każdym dramatycznym wypowiedzeniu imienia „Jolene”. Wokalowi towarzyszy szybka, grana palcami partia gitary wykonana w studio nagraniowym przez muzyka sesyjnego Chip Young. Nieustanny ruch dodaje napięcia, a jednocześnie pokazuje mistrzostwo wykonania.

I Will Always Love You

I Will Always Love You ukazało się również w 1974 roku i — co niezwykłe — mogło zostać napisane tego samego dnia co Jolene.

Ta piosenka ponownie pokazuje zdolność Parton do łączenia historii i muzyki w znakomitej całości. Strach obecny w Jolene ustępuje tutaj miejsca żałobie po pożegnaniu wielkiej miłości, ponieważ miłość może trwać, nawet jeśli nie wystarcza, by utrzymać związek.

Parton uchwyciła tu bardziej dojrzałą myśl niż samo uniesienie czy zachwyt miłością. Rozumiała, że miłość może też oznaczać odejście, co pomaga wyjaśnić, dlaczego piosenka wybrzmiała daleko poza swoim pierwotnym country’owym kontekstem.

Tekst jest oszczędny, a historia „bittersweet memories” pozostaje celowo nieostra, lecz Parton nadal oddaje emocjonalne sedno doświadczenia. Szczegóły nie są potrzebne; słuchacze mogą odnieść je do własnych bolesnych pożegnań.

Nadzwyczajna wersja Whitney Houston sprawia, że wydłużone śpiewanie słowa „I” brzmi niemal jak krzyk agonii.

Przebieg akordów stojący za refrenem należy do najbardziej rozpoznawalnych schematów budujących przeboje w historii muzyki popularnej. Pojawia się w utworach od Stand By Me (1961), Blue Moon (1934), Crocodile Rock (1973) i Every Breath You Take (1983).

Sposób wykorzystania go przez Parton jest jednak wyjątkowy: melodia i tekst nie podążają wraz z progresją. Zamiast tego melodia pozostaje na jednym dźwięku, z kilkoma ozdobnikami, a pracę emocjonalną wykonują akordy.

9 to 5

Parton napisała 9 to 5 do filmu z 1980 roku o tym samym tytule, w którym zagrała u boku Jane Fondy i Lily Tomlin. Piosenka musiała oddać energię tygodnia pracy i codzienny pośpiech.

Aby to osiągnąć, Parton zastąpiła rozciągniętą frazę swoich piosenek o miłości nieustannym potokiem słów opisujących poranną rutynę. Zastosowała też sprytne, niedoskonałe rymy, w tym zestawienie „kitchen” i „ambition”, aby opowiedzieć historię.

Melodia zwrotki wznosi się wraz z każdą grupą słów, budując energię niczym początek dnia, który opisuje. Refren wzmacnia chwytliwość, zmieniając rytm tak, by fraza „9 to 5” mogła wybrzmieć wyraźnie.

W 9 to 5 Parton odeszła od piosenek o miłości na rzecz feministycznego przekazu o niesprawiedliwości ciężkiej pracy w takim samym wymiarze jak wszyscy inni, przy jednoczesnym odmawianiu „fair promotion”. Odniesienia do „rich man’s game” oraz wers „they never give you credit” wskazują na nierówności w miejscu pracy, które pozostają aktualne także dziś, a trwała popularność piosenki odzwierciedla to, jak bezpośrednio połączyła filmową komedię z szerszą rzeczywistością pracy.

Wendy Hargreaves, Academic in the School of Education and Creative Arts, University of Southern Queensland

Ten artykuł został przedrukowany z The Conversation na licencji Creative Commons. Przeczytaj oryginalny artykuł.

Ta historia została pierwotnie opublikowana na Fortune.com