Współpraca naukowa stanowi kluczowe narzędzie pogłębiania chińskich wpływów gospodarczych w Azji Centralnej, podczas gdy Pekin i rządy regionalne realizują wspólne projekty obejmujące technologie kosmiczne, rolnictwo, infrastrukturę transportową i integrację finansową. To działanie opiera się na ramach ustalonych podczas pierwszego szczytu Chiny–Azja Centralna, który odbył się w Xi'an w maju 2023 r. i stworzył formalny mechanizm wielostronnej współpracy obejmujący pięć poradzieckich republik Azji Centralnej.

Partnerstwa naukowe i edukacyjne

Uzbekistan i Chiny niedawno uruchomiły satelitę hiperspektralnego Samarkand-2028, zaprojektowanego do wsparcia rolnictwa, monitorowania środowiska, zarządzania zasobami wodnymi oraz reagowania na klęski żywiołowe. Satelita jest wyposażony w opracowany przez stronę uzbecką moduł sztucznej inteligencji do wbudowanego przetwarzania danych, który zmniejsza ilość danych przesyłanych do stacji naziemnych, jednocześnie zwiększając szybkość i efektywność analizy obrazów.

Przedstawiciele Ministerstwa Rolnictwa Uzbekistanu współpracują również z ekspertami z Instytutu Mikrobiologii Chińskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetu Zhejiang nad inicjatywą zwalczania pustynnienia i przywracania żyzności gleby w regionie Morza Aralskiego. Morze Aralskie, niegdyś czwarte największe jezioro na świecie, drastycznie zmalało od lat 60. XX wieku w wyniku radzieckich projektów irygacyjnych, pozostawiając za sobą rozległą toksyczną równinę pyłową. Projekt ma również na celu opracowanie odpornych na suszę odmian roślin, jak donosi państwowa agencja informacyjna Uzbekistanu, UzA.

W Kazachstanie minister nauki i szkolnictwa wyższego Sayasat Nurbek spotkał się z przedstawicielami chińskich instytucji prowadzących badania naukowe na Uniwersytecie Kozybayeva. Rozmowy koncentrowały się na rozszerzaniu współpracy, zastosowaniu wyników badań w celu zwiększenia plonów rolniczych oraz opracowaniu programów szkoleniowych dla kazachstańskich specjalistów.

Tadżykistan podobnie dąży do wzmocnienia więzi edukacyjnych i naukowych z Chinami. Przedstawiciele Centrum Studiów Strategicznych przy Prezydencie Tadżykistanu oraz wizytująca delegacja China International Communications Group — państwowej instytucji podlegającej Komitetowi Centralnemu Komunistycznej Partii — omówili możliwości prowadzenia wspólnych badań analitycznych, publikacji oraz wymiany ekspertów, jak donosi oficjalna agencja informacyjna Tadżykistanu, Khovar.

Tranzyt i łączność

Kolej chińsko-kirgisko-uzbecka mogłaby zostać ukończona co najmniej rok przed terminem, jak oświadczył minister transportu Uzbekistanu w publicznej stacji telewizyjnej Uzbekistan 24, nie podając dalszych szczegółów. Minister dodał, że trzy kraje pracują nad uproszczeniem przekraczania granic i cyfryzacją procedur transportowych, z długoterminowym celem wprowadzenia tranzytu bez wymogu pozwoleń. Po uruchomieniu korytarz zapewniłby Chinom krótszą lądową trasę transportu towarowego na Bliski Wschód i do Europy przez Azję Centralną, uzupełniając istniejące linie kolejowe przez Rosję.

Były CEO Kumtor Gold Company, Tengiz Bolturuk, niedawno przewidział, że koszt projektu kolejowego może sięgnąć nawet 9 mld dolarów. Chiny udzieliły pożyczki w wysokości 5 mld dolarów na sfinansowanie inicjatywy, a po uruchomieniu kolei Pekin zachowa 51-procentowy pakiet kontrolny.

Kazachstan i Chiny omawiały rozszerzenie współpracy lotniczej, w tym ustanowienie nowych tras łączących Urumqi — największe miasto w prowincji Xinjiang — z Karagandą, a także Yining, trzecie co do wielkości centrum miejskie Xinjiangu, z Astaną i Ałmaty. Obie strony rozważają również utworzenie wspólnych regionalnych linii lotniczych wykorzystujących chińskie samolody COMAC. COMAC, państwowy chiński producent samolotów komercyjnych, poszukuje międzynarodowych klientów dla swoich maszyn, starając się konkurować z ugruntowanym globalnym duopolem Boeing i Airbus.

Kirgistan i Chiny przygotowują porozumienie międzyrządowe w sprawie budowy transgranicznego mostu drogowego na przejściu granicznym Bedel, donosi Economist.kg. Osobno kirgiskie linie lotnicze AeroNomad Airlines uruchomiły swój pierwszy bezpośredni lot do Chin, łącząc Biszkek i Urumqi, jak informuje Vesti.kg.

Kazachstan: obligacje, paliwo lotnicze i swap walutowy

Rząd Kazachstanu przygotowuje się do pozyskania około 500 mln dolarów poprzez drugą emisję suwerennych obligacji panda — papierów wartościowych denominowanych w juanach, sprzedawanych na krajowym rynku obligacji w Chinach kontynentalnych. Nowa emisja może zostać uruchomiona już we wrześniu, donosi Bloomberg. W przypadku powodzenia byłaby to druga emisja suwerennych obligacji panda Kazachstanu i trzecia ogółem. W maju rząd wyemitował suwerenne obligacje panda o łącznej wartości 3,4 mld juanów (ponad 500 mln dolarów), a w kwietniu fundusz majątku suwerennego Kazachstanu, Samruk-Kazyna, wyemitował pierwsze w historii Kazachstanu i Azji Centralnej obligacje panda o wartości 3 mld juanów (około 440 mln dolarów).

Kazachstan i Chiny podpisały memorandum of understanding dotyczące utworzenia zintegrowanego ekosystemu produkcji zrównoważonego paliwa lotniczego w Alatau, obejmującego cały łańcuch wartości — od uprawy surowców rolniczych po przetwarzanie i produkcję paliwa, donosi Inform.kz. Memorandum przewiduje również zbadanie potencjalnych inteligentnych rozwiązań energetycznych oraz systemów magazynowania energii niklowo-wodorowej w celu zwiększenia niezawodności energetycznej i wsparcia integracji odnawialnych źródeł energii.

W ramach dalszego pogłębiania integracji finansowej Kazachstan i Chiny podpisały trzyletnie dwustronne porozumienie o swapie walutowym, donosi Kapital.kz. Porozumienie ma na celu ułatwienie handlu i inwestycji poprzez poprawę dostępu do płynności w tenge i juanach, zachęcając w ten sposób do szerszego stosowania walut narodowych w transakcjach transgranicznych. To rozwiązanie wpisuje się w szerszy trend partnerów handlowych Chin polegający na ograniczaniu zależności od dolara amerykańskiego w rozliczeniach dwustronnych.

Kirgistan: inwestycje i irygacja

Chiny stały się największym zagranicznym inwestorem w Kirgistanie w 2025 r., wyprzedzając Rosję z 305,7 mln dolarów bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Całkowite inwestycje zagraniczne w tym kraju wzrosły o 31,4 proc. r/r do 335,4 mln dolarów, zgodnie z danymi Eurazjatyckiej Komisji Gospodarczej. Zmiana nastąpiła po dwóch kolejnych latach netto odpływu chińskiego kapitału i jest znacząca, biorąc pod uwagę historycznie dominującą rolę gospodarczą Rosji w regionie, umacnianą poprzez prowadzony przez Moskwę Eurazjatycki Związek Gospodarczy oraz Organizację Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym.

Chiny przekażą również Kirgistanowi 370 sztuk specjalistycznego sprzętu o wartości 148,9 mln juanów w formie darowizny na modernizację sieci irygacyjnej kraju, donosi Open.kg. Sprzęt, przeznaczony do mechanicznego czyszczenia kanałów, ma poprawić gospodarkę wodną i efektywność nawadniania rolniczego w całym kraju. Infrastruktura wodna jest coraz bardziej palącym problemem w Azji Centralnej, gdzie starzejące się systemy z epoki radzieckiej oraz wywołane zmianami klimatycznymi cofanie się lodowców zagrażają długoterminowej dostępności wody.

Uzbekistan: eksport rolny

Ninxia Hui, region autonomiczny Chin, dostarczył Uzbekistanowi na początku sierpnia prawie 500 sztuk bydła mlecznego i hodowlanego. Od końca ubiegłego roku region ten wysłał do tego kraju Azji Centralnej ponad 1 700 sztuk bydła, jak donosi Xinhua. Transfery inwentarza wpisują się w szersze zaangażowanie Chin w rolnictwie Azji Centralnej, które obejmowało wspólne projekty uprawne, badania nasienne oraz inwestycje w przetwórstwo spożywcze w całym regionie.