Morze Kaspijskie wyłania się jako potencjalnie istotny korytarz logistyczny w pogłębiających się relacjach wojskowych między Rosją a Iranem, oferując dwom objętym sankcjami państwom sposób przemieszczania towarów poza zasięgiem zachodnich sił morskich.

Trasa przebiega przez śródlądowe morze — największy zamknięty zbiornik wodny świata — do którego zachodnie floty nie mogą bezpośrednio wpłynąć, co pozwala Moskwie i Teheranowi wymieniać duże ilości ładunków w znacznej mierze chronionych przed presją morską. Jego wybrzeża należą wyłącznie do pięciu państw — Rosji, Iranu, Kazachstanu, Azerbejdżanu i Turkmenistanu — co oznacza, że żadna zachodnia flota nie ma bezpośredniego dostępu, a jego status prawny określa konwencja podpisana w 2018 roku przez te pięć państw nadbrzeżnych.

NBC News poinformowało w tym tygodniu, że uzyskało dokument — potwierdzony przez zachodniego urzędnika — z którego wynika, że Moskwa wykorzystuje już Morze Kaspijskie do wysyłania do Iranu zaopatrzenia o charakterze wojskowym.

Barry Pavel, były wysoki rangą dyrektor ds. polityki obronnej i strategii w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego USA, twierdzi, że korytarz ten zasługuje na większą uwagę, ponieważ oba kraje — pogrążone jednocześnie w wojnie i międzynarodowych sankcjach — pogłębiają swoją współpracę.

„W miarę jak te dwa kraje się do siebie zbliżają, należy spodziewać się wzmożonego ruchu i wykorzystywania tego korytarza do przemieszczania towarów w obie strony — niezależnie od tego, w czym Iran pomaga Rosji i odwrotnie” — powiedział Pavel w rozmowie z RFE/RL.

Glen Howard, prezes Fundacji Saratoga, określił Kaspij jako „swego rodzaju naturalną, bezpieczną linię ratunkową zaopatrzenia, działającą w obie strony — dla Rosjan i dla Irańczyków”. Ta linia ratunkowa jest osłonięta — i właśnie dlatego Rosja i Iran ją wybrały.

Ta relacja ma charakter wzajemny. Iran stał się głównym dostawcą Rosji podczas jej pełnoskalowej wojny z Ukrainą, trwającej obecnie piąty rok, dostarczając drony, technologie wojskowe i inne wyposażenie. Iran pomógł też Rosji rozwinąć zdolności produkcyjne dronów Shahed, w tym w specjalnej strefie ekonomicznej Alabuga. Rosja wydaje się teraz odwzajemniać to wsparcie, gdy Iran dąży do odbudowy zdolności wyczerpanych w walkach podczas prawie sześciu miesięcy konfliktu ze Stanami Zjednoczonymi i Izraelem.

Tajemnicze ładunki

Zawartość pojedynczych przesyłek przez Morze Kaspijskie jest w dużej mierze nieznana, co utrudnia ustalenie, jaka część tego ruchu to przewozy komercyjne, o charakterze wojskowym, a jaka dotyczy surowców. Trasa stanowi także gospodarczą arterię, którą między oboma krajami płyną zboże i inne towary. Ten handel nie jest niczym nowym: Kaspij tworzy centralny odcinek Międzynarodowego Korytarza Transportowego Północ–Południe — multimodalnej trasy kolejowo-morskiej, której rozwój Rosja, Iran i Indie uzgodniły w 2000 roku, aby połączyć przez to morze rosyjskie i irańskie sieci transportowe — a także rynki położone dalej na południe.

„Po prostu nie wiemy, co znajduje się w ładunkach tych statków” — powiedział Howard. „Ale wiemy, że one tam są. Wiemy, że ten ruch tętni życiem.”

Wysoko postawieni urzędnicy amerykańskiej administracji, którzy zgodzili się wypowiedzieć anonimowo ze względu na wrażliwość sprawy, powiedzieli RFE/RL, że Waszyngton bacznie obserwuje szersze relacje wojskowo-logistyczne między Rosją a Iranem i monitoruje sygnały, że wojenne ustalenia zaopatrzeniowe mogą przekształcić się w trwalszą infrastrukturę.

Urzędnicy odmówili omawiania kwestii wywiadowczych i konkretnych ładunków oraz nie chcieli potwierdzać spekulacji na temat zewnętrznego wsparcia dla operacji Ukrainy na Morzu Kaspijskim. Ostrzegli, że zamknięty charakter Kaspiju i ograniczona jawność publiczna utrudniają ustalenie zawartości lub celu pojedynczych przesyłek. Dodali jednak, że szersza kwestia ma rosnące znaczenie dla amerykańskich decydentów oceniających, w jaki sposób Rosja, Iran i inni partnerzy budują sieci zaopatrzeniowe mniej podatne na sankcje, presję morską i inne formy zachodniego przymusu — problem obejmujący także udokumentowane przypadki, takie jak dostawy uzbrojenia z Korei Północnej dla Rosji podczas wojny na Ukrainie.

Osłonięty korytarz — ale z ograniczeniami

Geografia ma kluczowe znaczenie dla wartości tego korytarza. W przeciwieństwie do dawnej, tak zwanej „Syryjskiej Ekspresówki”, która zaopatrywała rząd Baszara al-Asada śródziemnomorskimi szlakami morskimi i przez Bosfor, Morze Kaspijskie jest śródlądowe. Rosyjski sprzęt można załadować w portach takich jak Olya lub Astrachań — rzeczno-morskich portach przy delcie Wołgi na północnym brzegu morza — i przewieźć przez Kaspij, co czyni tę trasę potencjalnie użyteczną dla dużych przesyłek. Transport morski może być również stosunkowo dyskretnym sposobem przewozu ładunków.

„Można przesyłać większe ilości, a dodatkowo zrobić to znacznie ciszej” — powiedział Howard, dodając: „To bardzo skryte i bezpieczne.”

„Amerykańska marynarka wojenna nie może się przedrzeć przez Morze Kaspijskie” — powiedział, opisując je jako chroniony rosyjski „bastion”, do którego zachodnie siły morskie nie mogą wejść bezpośrednio.

Z drugiej strony Morze Kaspijskie nie znajduje się całkowicie poza zasięgiem Ukrainy. Rozwijająca się kampania Ukrainy uderzeń dalekiego zasięgu na rosyjskie cele wojskowe i gospodarcze coraz mocniej dotyka infrastruktury wokół północnej części Kaspiju, w tym w Dagestanie. W ubiegłym miesiącu Kijów uderzył w irański statek handlowy, zabijając irańskiego marynarza, co skłoniło Teheran do żądania odszkodowania oraz wysunięcia gróźb odwetu.

Autor: RFE/RL