Rozpoznanie raka piersi nigdy nie powinno oznaczać wyroku śmierci tylko dlatego, że pacjentka mieszka daleko od szpitala, nie stać jej na badania diagnostyczne lub nie ma dostępu do leczenia. Tymczasem te przeszkody są wciąż powszechne w krajach o niskich i średnich dochodach (LMIC), gdzie systemy ochrony zdrowia działają w warunkach ograniczonych zasobów i przewlekłych braków personelu medycznego.

Stawka tej walki widoczna jest w danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO): około 70% zgonów z powodu raka piersi na świecie w 2024 roku wystąpiło w krajach LMIC. Szacunki WHO ujawniają też wyraźną przepaść w przeżywalności — mediana pięcioletniej przeżywalności wynosiła 41,9% w krajach o niskich dochodach wobec 87,3% w krajach o wysokich dochodach. Na świecie rak piersi jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem u kobiet: w 2022 roku WHO odnotowała 2,3 miliona nowych przypadków i około 670 000 zgonów z powodu tej choroby.

Na zakończenie Miesiąca Świadomości Raka Piersi inicjatywy w Meksyku, Rwandzie i Peru pokazują, jak innowacje w świadczeniu opieki zdrowotnej mogą przybliżać pacjentkom terminową diagnostykę i leczenie. Szerokim tłem jest Globalna Inicjatywa na rzecz Walki z Rakiem Piersi WHO, uruchomiona w 2021 roku, której celem jest roczne zmniejszanie światowej umieralności na raka piersi o 2,5% — tempo, które według szacunków agencji mogłoby do 2040 roku zapobiec około 2,5 miliona zgonów.

W Meksyku rak piersi jest główną przyczyną zgonów nowotworowych wśród kobiet, odbierając mniej więcej jedno życie na godzinę. W październiku 2025 roku rząd uruchomił Uniwersalny Model Opieki nad Rakiem Piersi — strategię krajową mającą zagwarantować terminowe wykrycie, rozpoznanie i ciągłe leczenie niezależnie od statusu ubezpieczenia zdrowotnego pacjentki.

Model priorytetowo traktuje edukację publiczną, wczesne wykrywanie, rozbudowę infrastruktury, kompleksową diagnostykę i ciągłość opieki. Promuje świadomość zdrowia piersi od 20. roku życia oraz mammografię co dwa lata u kobiet od 40. roku życia, a także wyznacza konkretne cele: wykonanie procedur diagnostycznych w ciągu 30 dni od podejrzenia nowotworu i rozpoczęcie leczenia w ciągu 21 dni od rozpoznania.

Aby zwiększyć moce przerobowe, Meksyk planuje zakup 1000 aparatów do mammografii i 1000 urządzeń ultrasonograficznych — co potencjalnie podniesie krajową przepustowość do około 8,9 miliona badań mammograficznych rocznie — oraz utworzenie 20 dodatkowych centrów diagnostycznych obsadzonych wyspecjalizowanym personelem radiologii i patologii.

Co istotne, strategia wykracza poza samą dostępność sprzętu do badań przesiewowych. Ustalając terminy od podejrzenia do leczenia, dąży do ograniczenia niepewności i opóźnień, które pozwalają potencjalnie uleczalnym nowotworom się rozwijać. Tempo, w jakim plany zakupowe i 20 nowych centrów diagnostycznych przejdą od ogłoszenia do działania, będzie kluczowym wskaźnikiem tego, czy model wywiąże się z założonych terminów.

Rwanda obrała inną drogę radzenia sobie z niedoborem wyspecjalizowanego personelu medycznego. Ponieważ wiele pacjentek diagnozuje się w zaawansowanym stadium, kraj przyjął podział zadań (task-sharing), w ramach którego przeszkolone pielęgniarki i położne przeprowadzają ocenę zdrowia piersi oraz badania kliniczne i kierują kobiety na dalszą diagnostykę.

Ministerstwo Zdrowia Rwandy, współpracując z organizacjami pozarządowymi i instytucjami akademickimi, wspierało usługi społecznościowe, które przybliżają edukację w zakresie zdrowia piersi i wczesne wykrywanie kobietom z niedostatecznie obsłużonych społeczności.

Podział zadań — popierany przez WHO, gdy towarzyszy mu odpowiednie szkolenie i nadzór — redystrybuuje wybrane odpowiedzialności wśród personelu medycznego. Kliniczne badanie piersi nie może zastąpić obrazowania ani biopsji tkanek, ale może wychwycić podejrzane objawy i uruchomić skierowania tam, gdzie brakuje specjalistów. Dla kobiet mieszkających daleko od onkologicznych ośrodków zaufany lokalny pracownik ochrony zdrowia często jest pierwszym punktem kontaktu. Wykrywanie na poziomie społeczności musi jednak być powiązane z terminowym potwierdzeniem diagnostycznym i leczeniem — w przeciwnym razie ciężar poruszania się po systemie ochrony zdrowia nadal spada na pacjentkę.

Peru wnosi trzecią lekcję: eliminację finansowych, prawnych i praktycznych barier w dostępie do opieki. Ustanowiona w 2021 roku Krajowa Ustawa o Zwalczaniu Raku stworzyła ramy dla powszechnych, bezpłatnych i kompleksowych usług onkologicznych.

Zgodnie z ustawą nr 31561, uchwaloną w 2022 roku, pracownice sektora publicznego i prywatnego mają prawo do jednego płatnego, nieodpracowywalnego dnia wolnego rocznie na badania przesiewowe w kierunku raka piersi i szyjki macicy. Przepis uznaje, że dostęp zależy nie tylko od istnienia usług, ale także od tego, czy kobiety mogą odejść na ten czas z pracy.

Peru rozwinęło także wykrywanie raka piersi oparte na ryzyku, w tym wzmaczony nadzór nad kobietami z predyspozycjami dziedzicznymi lub innymi istotnymi czynnikami ryzyka. Działania na rzecz decentralizacji usług łączyły szkolenia personelu medycznego w zakresie badania piersi i procedur diagnostycznych z inicjatywami nawigacji pacjenckiej, które pomagają kobietom dokończyć skierowania i pozostać w leczeniu.

Dla Filipin — archipelagu ponad 7000 wysp — te doświadczenia stanowią praktyczną wskazówkę. Ustawa National Integrated Cancer Control Act (NICCA) z 2019 roku już teraz zapewnia ramy obejmujące profilaktykę raka, badania przesiewowe, diagnostykę, leczenie, opiekę nad osobami po leczeniu oraz opiekę wspomagającą; wyzwaniem jest przekucie tych zobowiązań w niezawodne usługi na skalę krajową.

Każdy z krajów podkreśla inną dźwignię: Meksyk pokazuje wartość trwałego finansowania, mocy diagnostycznych i mierzalnych terminów leczenia; Rwanda dowodzi, że przeszkoleni pracownicy podstawowej opieki zdrowotnej mogą rozszerzać usługi na społeczności; a Peru ilustruje, jak ochrona praw pracowniczych i nawigacja pacjencka mogą zmniejszać bariery w dostępie do opieki.

Te wnioski mają szczególne znaczenie tam, gdzie geografia i wydatki gospodarstw domowych komplikują dostęp do opieki. Innowacyjne leki onkologiczne i technologie diagnostyczne pozostają niezbędne — ale równie ważne są innowacje w świadczeniu opieki, dzięki którym pacjentki mogą faktycznie z nich korzystać.

Ostatecznie postęp powinien być mierzony nie tylko liczbą utworzonych placówek, wykonanych badań przesiewowych czy uchwalonych polityk, lecz liczbą kobiet, które otrzymują terminowe, właściwe leczenie — i przeżywają.

Teodoro B. Padilla jest dyrektorem wykonawczym Pharmaceutical and Healthcare Association of the Philippines, która reprezentuje krajową branżę leków biopharmaceutycznych i szczepionek. Jej członkowie są na czele opracowywania, inwestowania w i dostarczania innowacyjnych leków, szczepionek i diagnostyki, które pomagają Filipińczykom żyć zdrowiej i produktywniej.