SZTOKHOLM — Kanadyjska poetka i pisarka Anne Carson, znana z twórczości swobodnie łączącej wiersz, prozę, dialog i przekład, otrzymała w czwartek literacką Nagrodę Nobla 2026. Szwedzka Akademia uhonorowała jej „odważny i pomysłowy dorobek”.

Zapytana o samopoczucie po tym, jak podczas pobytu na arktycznej wyspie dowiedziała się o nagrodzie, Carson powiedziała islandzkiemu nadawcy RUV: „Szalona, myślę, że wszyscy są szaleni. Dostanę naklejkę na okładce mojej książki”.

Carson ma 76 lat, urodziła się w Toronto i posiada dom w Islandii. Stała sekretarz Akademii Ingrid Carlberg powiedziała, że pisarka była zaskoczona, gdy zadzwoniono do niej z wiadomością. Akademia przyznaje nagrodę w wysokości 12 mln koron szwedzkich (1,2 mln dolarów). „Zdążyła mi tylko powiedzieć, że w tej chwili jest w Islandii, gdzie słucha wiatru” — powiedziała Carlberg podczas konferencji prasowej w Sztokholmie po ogłoszeniu laureatki.

Carson jest szeroko znana z przekładów klasycznej literatury greckiej, która silnie wpływa na jej własną twórczość — dorobek obejmujący libretta operowe, krytykę literacką oraz powieści wierszowane, takie jak „Autobiography of Red” z 1998 roku.

„Gatunek jest czymś dla księgarzy. To coś, co się robi, aby trafić do odbiorców i skłonić ich do kupowania książek. A na której półce umieścić książki Anne Carson? Na osobnej półce” — powiedział szwedzki powieściopisarz Steve Sem-Sandberg, członek komitetu przyznającego nagrodę. „To właśnie w niej lubię”.

„Nowe formy współczesnej literatury”

W uzasadnieniu Szwedzka Akademia napisała, że uhonorowała Carson „za jej odważny i pomysłowy dorobek, który w żartobliwym dialogu z tradycją klasyczną stworzył nowe formy współczesnej literatury”.

„Niemal cała jej twórczość literacka koncentruje się na przecięciu obsesji filologa na punkcie słów i pragnienia poety, by nadawać im nowe znaczenia” — stwierdziła Akademia. „Sama wskazała etymologię słów jako punkt wyjścia dla całej swojej twórczości. Jej przekłady z klasycznej greki można uznać za samodzielne dzieła”.

Jej styl dobrze ilustruje „Norma Jeane Baker of Troy” z 2019 roku — sztuka sceniczna łącząca historię Heleny Trojańskiej z tragedii „Helena” Eurypidesa z historią Marilyn Monroe.

Życie bez Prousta

„Autobiography of Red”, często uznawana za jej najwybitniejsze dzieło, pokazuje zdolność Carson do „urzeczywistniania klasycznej tradycji literackiej” — oceniła Akademia. W książce autorka ponownie podejmuje odwieczne pytania, takie jak: „Co się dzieje, gdy kochasz kogoś, kto ostatecznie cię zniszczy?”

Carson czerpała także z bardziej współczesnych inspiracji. W książce „The Albertine Workout” odniosła się do postaci Albertine, jednej z ukochanych narratora Marcela w „W poszukiwaniu straconego czasu” Marcela Prousta. Carson przez siedem lat czytała arcydzieło Prousta i w wywiadzie dla kanadyjskiej stacji CBC Radio One w 2016 roku powiedziała, że po jego ukończeniu odczuwała objawy odstawienia. Skłoniło ją to do napisania „The Albertine Workout”, aby przedłużyć to doświadczenie.

„Wydaje ci się, że życie toczy się dalej po Prouście, ale wszystko wydaje się takie szare” — powiedziała.

Lekcje boksu w walce z chorobą Parkinsona

Carson zaczęła uczęszczać na lekcje boksu, gdy była już po siedemdziesiątce, po zdiagnozowaniu u niej choroby Parkinsona. Sport ten jest zalecany jako terapia, ponieważ pomaga w koordynacji wzrokowo-ruchowej i sekwencjonowaniu działań.

W wywiadzie udzielonym podczas Louisiana Literary Festival w Danii w 2024 roku mówiła o wpływie choroby na jej charakter pisma: „Ze wstydu wymazuję całe akapity… ze wstydu z powodu brzydkiego pisma”.

Carson, która wykładała filologię klasyczną na uniwersytetach w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, mówiła, że uważa się w równym stopniu za artystkę wizualną i literacką.

„Myślę o tworzeniu wiersza jak o tworzeniu przedmiotu. Zawsze uważałam je bardziej za rysunki niż teksty, ale za rysunki, do których można także fizycznie wejść poprzez język” — powiedziała w wywiadzie dla CBC.

Jej zdaniem poezja może być lepiej dostosowana do szybkiego współczesnego życia niż długie formy literackie. „Myślę, że jest teraz prawdopodobnie bardziej użyteczna niż proza, ponieważ jest szybsza, a wszyscy się spieszą, więc zasadniczo jest dobra, bo jest krótka” — powiedziała w czwartek islandzkiemu nadawcy.

Zapytana przez Komitet Noblowski o własne źródła inspiracji wymieniła jednak starożytnego greckiego poetę Homera, autora eposu „Odyseja”. Na pytanie, jakie znaczenie dla współczesnych odbiorców mogą mieć klasyczne historie reinterpretowane przez nią w twórczości, odpowiedziała: „Nie sądzę, żebym interesowała się aktualnością”.

„U siebie” w Islandii i Nowym Jorku

Carson i jej mąż, artysta Robert Currie, po raz pierwszy przyjechali do Islandii po kryzysie bankowym w 2008 roku i stopniowo zaczęli spędzać tam coraz więcej czasu. „Poznaliśmy ludzi i polubiliśmy ich” — powiedziała Carson magazynowi Iceland Review w 2023 roku. Od 2022 roku posiada islandzkie obywatelstwo.

Currie powiedział magazynowi, że Islandia była jednym z zaledwie dwóch miejsc, które od razu wydały mu się domem; drugim był Nowy Jork w latach 70.

Nagroda przyznawana od 1901 roku

Literacka Nagroda Nobla była czwartą tegoroczną nagrodą Nobla ogłoszoną w tym tygodniu, po nagrodach w dziedzinie medycyny, fizyki i chemii. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla zostanie ogłoszony w piątek w Oslo.

Ustanowione w testamencie szwedzkiego wynalazcy dynamitu i przedsiębiorcy Alfreda Nobla nagrody są przyznawane od 1901 roku. Powszechnie uznawane za najbardziej prestiżowe wyróżnienie literackie na świecie, są zwyczajowo wręczane laureatowi danego roku podczas ceremonii w Sztokholmie 10 grudnia, w rocznicę śmierci Nobla. Carson, która przed tegorocznym ogłoszeniem znajdowała się w gronie faworytów, dołącza jako laureatka do takich wybitnych postaci jak Alexander Sołżenicyn, Alice Munro i Ernest Hemingway. Ubiegłoroczną nagrodę otrzymał węgierski pisarz Laszlo Krasznahorkai.

(1 dolar = 10,0190 korony szwedzkiej)

— Reuters