Współzałożyciel Ethereum, Vitalik Buterin, opublikował w sobotę nowy wpis „The cryptographic world computer”, przedstawiający jego wizję kolejnej dekady rozwoju sieci. Sugeruje w nim, że następna aktualizacja jego sieci będzie ostatnią, którą rozpoznałaby osoba pamiętająca Ethereum z 2015 roku — roku uruchomienia projektu.

Zaplanowany na przyszły rok fork Hegota będzie „prawdopodobnie ostatnim «normalnym» forkiem Ethereum” — napisał Buterin. Kolejne zmiany obejmą rekurencyjne STARK-i — dowody zero-knowledge zdolne do weryfikowania innych dowodów zero-knowledge — automatyczną weryfikację formalną, znacznie lepiej zoptymalizowany konsensus oraz zabezpieczenie całości przed zagrożeniami ze strony komputerów kwantowych.

The cryptographic world computer: My attempt to express in somewhat concise terms the true meaning of basically everything planned to happen to Ethereum starting from the fork after Hegota. It's really not just a blockchain anymore. It's a hybrid…

— vitalik.eth (@VitalikButerin) September 27, 2026

Pełny wpis jest dostępny na stronie vitalik.eth.limo.

Hybryda, a nie tylko blockchain

Sieć działająca po „Lean Ethereum” jest nazywana blockchainem „w dużej mierze z powodów historycznych” — napisał Buterin. W rzeczywistości, jak argumentował, jest to „hybrydowa konstrukcja” łącząca idee Satoshiego Nakamoto z narzędziami kryptograficznymi wywodzącymi się z 50 lat badań akademickich — narzędziami, które „w ogóle nie istniały” w 2009 roku. Jak stwierdził, ta architektura „umożliwi znacznie potężniejsze właściwości” niż sam blockchain.

Weryfikacja, konsensus i tworzenie bloków

Trzy podstawowe właściwości zostaną całkowicie zastąpione. Weryfikacja przejdzie od pobierania i ponownego wykonywania każdego bloku do próbkowania danych za pomocą PeerDAS i sprawdzania SNARK-a — zwięzłego dowodu zero-knowledge, który zastępuje ponowne wykonywanie bloku. Konsensus zostanie przeniesiony na „znacznie lepiej zoptymalizowany” model proof-of-stake. Tworzenie bloków zmieni się z procesu, w którym jeden górnik decyduje o ich zawartości, w proces, w którym buduje je wspólnie wiele stron.

Finalność — moment, w którym transakcja staje się nieodwracalna — ma następować w ciągu 8–32 sekund, w porównaniu z około 200 sekundami potrzebnymi obecnie do uzyskania 12 potwierdzeń. Sloty mają trwać 4–8 sekund, a uruchomienie węzła będzie wymagało znacznie mniej sprzętu.

Odporność na cenzurę ma zapewnić FOCIL — skrót od fork-choice enforced inclusion lists, czyli wymuszanych przez regułę wyboru forka list włączeń. W ramach tego rozwiązania komitet walidatorów publikuje listy oczekujących transakcji, które musi zawierać kolejny blok. Reguła wyboru forka wymusza ich uwzględnienie, dzięki czemu bloki pomijające te transakcje są odrzucane. Buterin określił ten rezultat jako „gwarantowane uwzględnianie transakcji w czasie rzeczywistym”.

Prywatność pojawia się etapami

Usprawnienia prywatności będą wdrażane stopniowo. Obliczenia ogólnego przeznaczenia pozostaną kosztowne i tylko częściowo prywatne, podczas gdy aplikacje wyspecjalizowane uzyskają „bardzo silną prywatność” dzięki dowodom zero-knowledge i prywatnej abstrakcji kont. Routing cebulowy i mixnety, które ukrywają, kto komunikuje się z kim, obejmą warstwę sieciową — są to prace, które Fundacja Ethereum wsparła poprzez dedykowany klaster prywatności uruchomiony w październiku ubiegłego roku.

Deweloperzy odczują zmianę kosztów gasu. To samo obliczenie będzie kosztować więcej, „jeśli wepchnie się je w całości do jednej nieprzejrzystej transakcji wykonywanej szeregowo” — napisał Buterin — a mniej, jeśli zostanie podzielone na zależności, które można zrównoleglić lub usunąć, zanim transakcja trafi do bloku.

Decentralizacja jako zaleta

Decentralizacja przestaje być wyłącznie kosztem — argumentował Buterin. Umożliwia równoległe przechowywanie danych, równoległe wykonywanie obliczeń w mempoolu oraz ukrywanie metadanych w sposób niedostępny dla systemu scentralizowanego.

Jak powiedział, taki był cel z połowy lat 2010., ale wówczas nie udało się go osiągnąć z jednego powodu: nie było sposobu, by zweryfikować, czy podzielona praca została wykonana prawidłowo. Losowo dobierane komitety były „skomplikowane w konfiguracji i kosztowne”, zwiększały opóźnienia oraz nie zapewniały „żadnego rozwiązania, jeśli komitet zawiedzie”. Współczesna kryptografia rozwiązuje ten problem, a narzut „maleje z miesiąca na miesiąc”.

W dalszej perspektywie pojawia się zaciemnianie nierozróżnialności — metoda uruchamiania programów przy jednoczesnym ukrywaniu sposobu ich działania — które Buterin określa jako świętego Graala, ponieważ całkowicie usunęłoby kompromis między prywatnością a ogólnością. Wyraźnie zaznacza jednak, że wpis nie zależy od tej technologii oraz że „wszystkie wnioski z tego wpisu będą miały zastosowanie na długo przed tym, zanim stanie się ona dostępna”.

Trudniejszy problem krótkoterminowy jest stosunkowo przyziemny. Przyspieszenie dowodów zero-knowledge i zapewnienie im wystarczającego bezpieczeństwa to „złożoność zamknięta w kapsule”, którą już optymalizuje się za pomocą narzędzi AI — napisał Buterin. Zarządzanie dostępem do bardzo dużych ilości stanu i jego równoległość pozostają „trudniejsze i systemowo złożone”.

Uzupełnienie projektu Strawmap

Wpis jest napisanym prostym językiem uzupełnieniem Strawmap, czyli projektu harmonogramu siedmiu forków Fundacji Ethereum do 2029 roku. Buterin nazwał go „bardzo ważnym dokumentem”, gdy Justin Drake opublikował go w lutym. Podczas gdy dokument przedstawia zależności fork po forku, wpis Buterina wskazuje ostateczny cel: skrócenie czasu slotów z 12 sekund do 2, skrócenie finalności z około 16 minut do jednocyfrowej liczby minut oraz wymianę całej sieci komponent po komponencie w ramach przebudowy, którą Buterin określił jako „statek Tezeusza”. Kolejnym kamieniem milowym jest sama Hegota: gdy fork zostanie uruchomiony w przyszłym roku, transformacja opisana przez Buterina ma rozpocząć się wraz z forkiem bezpośrednio po nim.