Współzałożyciel Ethereuma Vitalik Buterin przypisał konkretne liczby do od dawna dyskutowanego pytania w kryptografii: jak blisko zwykłych kosztów obliczeniowych znajdują się zaawansowane narzędzia prywatności i weryfikacji. We wpisie z 6 września Buterin przypisał 60-procentowe prawdopodobieństwo, że SNARKs, w pełni homomorficzne szyfrowanie (FHE) oraz niemożliwa do rozróżnienia obfuskacja (iO) będą ostatecznie działać z narzutem obliczeniowym poniżej 10x, mierzonym przez całkowite zużycie energii i amortyzowane koszty obliczeń. Wszystkim trzem technologiom dał również 33-procentową szansę na zbliżenie się do narzutu 1+ε w przypadku przeciętnych obliczeń w rzeczywistych zastosowaniach.

Ethereum co-founder Vitalik Buterin said he believes there is a 60% chance that SNARKs, fully homomorphic encryption and indistinguishability obfuscation could eventually be implemented with single-digit… pic.twitter.com/kdtCcHwajq — Wu Blockchain (@WuBlockchain) September 6, 2026

To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ harmonogram jest węższy, niż sugeruje prawdopodobieństwo z nagłówka. Buterin nie stwierdził, że wszystkie trzy technologie przekroczą próg poniżej 10x do 2030 roku. Zamiast tego powiedział, że co najmniej jedna z nich może osiągnąć jednocyfrowy narzut do końca dekady, przy czym SNARKs są najbardziej prawdopodobnym kandydatem. Takie ujęcie nawiązuje do długotrwałego problemu w kryptografii stosowanej: wszystkie trzy techniki są teoretycznie wykonalne od lat — FHE został po raz pierwszy skonstruowany przez Craiga Gentry'ego w 2009 roku — ale ich koszty obliczeniowe ograniczały je głównie do środowisk badawczych, a nie systemów produkcyjnych.

SNARKs na czele dążenia do kosztów obliczeń poniżej 10x

SNARKs pozwalają systemowi udowodnić, że obliczenie zostało wykonane poprawnie, bez wymagania od każdego weryfikatora powtarzania całego procesu. W efekcie stały się one kluczowym elementem modelu skalowania Ethereuma opartego na dowodach z wiedzą zerowej. Rollupy z wiedzą zerową już korzystają z tego podejścia, przetwarzając partie transakcji poza warstwą bazową Ethereuma, a następnie przesyłając dowody ważności do sieci Mainnet, co pozwala sieci zweryfikować te transakcje przy zachowaniu gwarancji bezpieczeństwa Ethereuma.

Generowanie dowodów pozostaje jednak poważnym ograniczeniem. Złożone dowody nadal wymagają znacznej mocy obliczeniowej, a niektóre obciążenia zależą od specjalistycznego sprzętu. Mimo to Buterin powiedział, że luka w wydajności zaczyna się zmniejszać. W sierpniu wskazał na badania pokazujące, że niektóre obciążenia związane z wnioskowaniem dużych modeli językowych zbliżały się do narzutu dowodowego poniżej 10x. Wskazał także na specjalistowane funkcje skrótu, w przypadku których jednocyfrowy narzut został już osiągnięty.

Wraz ze spadkiem kosztów dowodowania poprawa ta może mieć bezpośredni wpływ na przyszłą architekturę Ethereuma. Roadmapa zkEVM sieci zakłada, że walidatorzy będą weryfikować dowody całych bloków zamiast niezależnie odtwarzać każdą transakcję. Wystarczająco wydajne generowanie dowodów mogłoby zatem pozwolić Ethereumowi podnieść limity gazu bez proporcjonalnego wzrostu wymagań sprzętowych walidatorów, co czyniłoby tańsze SNARKs istotnymi zarówno dla skalowalności, jak i wydajności walidatorów. Trend widać również w szerszym ekosystemie wiedzy zerowej, gdzie systemy dowodowe są kolejno optymalizowane w celu zmniejszenia czasu pracy provera i zależności od sprzętu.

FHE i iO napotykają wyższe bariery

Podczas gdy SNARKs koncentrują się na weryfikacji obliczeń, FHE rozwiązuje inne wyzwanie: prywatność. Pozwala wykonywać obliczenia bezpośrednio na zaszyfrowanych danych, bez wcześniejszego ujawniania podstawowych informacji. NIST opisuje FHE jako technologię wzmacniającą prywatność, która może stosować dowolne funkcje do zaszyfrowanych danych bez dostępu do tajnego klucza deszyfrującego. W przypadku blockchainów możliwość ta mogłaby wspierać prywatne automatyczne animatory rynku, poufne rynki pożyczkowe i aukcje z zapieczętowanymi ofertami — zastosowania wskazane bezpośrednio w roadmapie prywatności Ethereuma. FHE wiąże się jednak nadal ze znacznie wyższymi kosztami obliczeniowymi niż zwykłe przetwarzanie tekstu jawnego, dlatego osiągnięcie narzutu poniżej 10x stanowiłoby ważny krok w kierunku szerszego praktycznego zastosowania.

Niemożliwa do rozróżnienia obfuskacja stawia jeszcze trudniejsze wyzwanie. Technologia ma na celu przekształcanie oprogramowania przy zachowaniu jego funkcjonalności, tak aby równoważne obfuskowane programy były obliczeniowo nie do rozróżnienia. Ostatnie badania wzmocniły teoretyczne podstawy iO, ale ich praktyczne koszty pozostają niezwykle wysokie; Buterin określił tradycyjne konstrukcje jako w praktyce „galaktyczne” pod względem kosztów obliczeniowych. Aby obniżyć te koszty, jego ostatnie prace badały podejścia takie jak diamond iO i local mixing. Diamond iO obniża teoretyczne obciążenie, ale pozostaje niepraktyczny, podczas gdy local mixing przyjmuje inną drogę, której bezpieczeństwo nie zostało jeszcze udowodnione.

Każda z tych technologii celuje jednak w inny część szerszego problemu kryptograficznego. Tańsze SNARKs mogłyby uczynić weryfikowalne obliczenia bardziej rutynowymi, FHE mogłoby rozszerzyć prywatne obliczenia na współdzielone dane, a wydajne iO mogłoby pomóc chronić wewnętrzną logikę wykonywalnego oprogramowania. Na razie jednak szacunek 60% Buterina pozostaje osobistą oceną prawdopodobieństwa, a nie zobowiązaniem wynikającym z roadmapy Ethereuma.

Źródło: Blockonomi