Krajowy dług Wielkiej Brytanii przekroczył 3 biliony funtów, a koszty jego obsługi stają się przytłaczające — ostrzega Anne Strickland.

Andy Burnham jest premierem od nieco ponad dwóch tygodni, a w tym krótkim czasie krajowy dług Wielkiej Brytanii przekroczył barierę 3 bilionów funtów, zgodnie z Zegarem Długu Taxpayers' Alliance. W latach dwutysięcznych krajowi zajęło 11 lat, aby wzrosnąć z 1 biliona do 2 bilionów funtów, ale dodanie kolejnego bilionu na to zajęło zaledwie sześć lat.

Rozłożona na wszystkie gospodarstwa domowe w kraju, ta kwota przekracza 100 000 funtów na gospodarstwo — i to jeszcze przed uwzględnieniem niezabezpieczonych zobowiązań emerytalnych sektora publicznego oraz innych zobowiązań, które rząd trzyma poza głównym bilansem. Po ich doliczeniu realny krajowy dług jest prawdopodobnie znacznie wyższy.

Rosnące koszty obsługi długu

To, co powinno najbardziej niepokoić podatników w przypadku długu rzędu 3 bilionów funtów, to roczny koszt samej jego obsługi. Odsetki od długu osiągnęły 109,3 miliarda funtów w roku podatkowym 2025–26 — czwarty najwyższy wynik w historii w ujęciu realnym. Co istotne, wszystkie cztery lata z najwyższymi odsetkami od długu kiedykolwiek odnotowanymi miały miejsce od roku podatkowego 2022–23. Obecna kwota stanowi 2,4-krotność średniej z 70 lat, co oznacza, że ponad 1 funt z każdych 12 funtów wydawanych obecnie przez rząd idzie wyłącznie na spłatę odsetek od zaciągniętych pożyczek.

Kluczowym powodem, dla którego obsługa długu stała się tak kosztowna, jest zmiana stóp procentowych. Po ponad dekadzie niemal zerowych kosztów pożyczek, podstawowa stopa procentowa Banku Anglii była gwałtownie podnoszona w ciągu 2022 i 2023 roku, a rentowności brytyjskich obligacji rządowych (gilts) rosły w tym samym tempie. Ponieważ znaczna część brytyjskiego długu rządowego jest indeksowana inflacją, wyższa inflacja dodatkowo napompowała rachunek odsetkowy, czyniąc skok kosztów obsługi bezpośrednią konsekwencją szerszego kryzysu kosztów życia.

Dla porównania, kwota wydana na odsetki od długu w samym ubiegłym roku przekroczyła całkowity szacowany koszt HS2. Pozwoliłaby również na pokrycie kosztów naprawy każdej dziury w drogach w Anglii i Walii niemal sześciokrotnie.

Burnham na drodze do rekordowego rachunku odsetkowego Partii Pracy

Istnieje również osobisty wymiar dla Burnhama. Rishi Sunak — głównie z powodu efektów kaskadowych skali pożyczek zaciągniętych w trakcie pandemii Covid — dzierży rekord najwyższego średniego rocznego rachunku odsetkowego od długu spośród wszystkich premierów, na poziomie 121,5 miliarda funtów rocznie. Jednak według aktualnych prognoz Urzędu ds. Odpowiedzialności Budżetowej (OBR), Burnham jest na drodze do osiągnięcia drugiego najwyższego rachunku w historii — 112,8 miliarda funtów rocznie — przewyższając wynik dowolnego poprzedniego lidera Partii Pracy.

Trajektoria długu ponownie skierowana w górę

Własne długoterminowe prognozy OBR wskazują, że obecne plany rządu jedynie tymczasowo ustabilizują dług. Według prognoz dług ma ponownie zacząć rosnąć od roku podatkowego 2032–33, a do późnych lat czterdziestych OBR sama opisuje tę trajektorię jako „niezrównoważoną".

Duża część tego wynika ze starzejącego się społeczeństwa. Wydatki na emerytury państwowe mają wzrosnąć z 5 do około 9 procent PKB, napędzane w dużej mierze przez tzw. triple lock — mechanizm gwarantujący, że emerytura państwowa rośnie każdego roku o najwyższą z wartości: inflację, wzrost średnich zarobków lub 2,5 procent — podczas gdy wydatki na ochronę zdrowia mają wzrosnąć z 8 do 13 procent PKB do roku podatkowego 2075–76. W niemal każdym scenariuszu modelowanym przez OBR wynik jest tą samą wznoszącą się trajektorią.

Te prognozy mogą się jednak okazać optymistyczne. OBR przyznała we własnych publikacjach, że jej prognozy mają tendencję do stawania się coraz bardziej różowymi okularami im dalej w przyszłość sięgają, co oznacza, że rzeczywistość może być znacznie gorsza.

Wyzwanie, którego Burnham nie może zignorować

Burnham nie zgromadził tego długu sam — jest w urzędzie dopiero od dwóch tygodni. Jest jednak już na drodze do objęcia jednego z najgorszych rachunków odsetkowych od długu spośród wszystkich premierów w historii. Każdy z jego poprzedników od czasu kryzysu finansowego oferował te same zapewnienia: dług się ustabilizuje, gdy powróci wzrost gospodarczy, gdy wdrożona zostanie kolejna runda reform, gdy liczby same się ułożą. Wynik był konsekwentnie rozczarowujący.

Skala rachunku za obsługę długu zawęża również wybory fiskalne dostępne dla każdego rządu. Gdy same płatności odsetkowe konsumują więcej niż wydatki na obronę narodową czy edukację, przestrzeń na finansowanie nowych priorytetów — czy to infrastruktury, usług publicznych, czy obniżek podatków — kurczy się odpowiednio, niezależnie od tego, która partia zajmuje Downing Street.

Jeśli premier poważnie myśli o zrównoważeniu gospodarki, rozwiązanie kwestii długu krajowego musi znajdować się na szczycie jego agendy. Niewykonanie tego sprawi, że osiągnięcie jego pozostałych celów gospodarczych stanie się zadaniem heraklesowym.

Anne Strickland jest badaczką w Taxpayers' Alliance.