Firmy rodzinne to wielcy przetrwcy gospodarki
Najważniejsze informacje
- •W Wielkiej Brytanii działa ponad 5 milionów firm rodzinnych, które zatrudniają ponad 15 milionów osób, a ich łączna roczna sprzedaż wynosi 2,8 biliona funtów.
- •Badania pokazują, że brytyjskie firmy rodzinne rzadziej zwalniały pracowników podczas pandemii Covid i cechują się dłuższymi kadencjami prezesów oraz niższą rotacją pracowników.
- •Sukcesja to zasadnicze wyzwanie firm rodzinnych — każde przekazanie firmy kolejnemu pokoleniu wymaga jednoczesnej renegocjacji własności, zarządzania i relacji rodzinnych.
- •Książka Cope'a przedstawia najstarsze brytyjskie firmy rodzinne, w tym RJ Balson (zał. 1515), Hoare's Bank, Lock & Co, Barbour i Walker's Shortbread.
- •Autor argumentuje, że firmy rodzinne i rząd powinny bardziej docenić i wspierać długoterminowe, oparte na cierpliwym kapitale podejście sektora do biznesu.

Firmy rodzinne w Wielkiej Brytanii są nie tylko pomijane — często bywają lekceważone. Tymczasem należą do najbardziej innowacyjnych i najdłużej działających firm w kraju, pisze Nigel Cope.
Gdy rozmowa schodzi na to, jak biznes może napędzać wzrost gospodarczy Wielkiej Brytanii, firmy rodzinne rzadko pojawiają się w dyskusji. Mówi się o dużych korporacjach lub małych firmach, o startupach i firmach w fazie szybkiego skalowania, albo o konkretnych sektorach, takich jak fintech czy sztuczna inteligencja. Firmy rodzinne zasługują jednak na bliższe przyjrzenie się. Sektor ten jest znacznie większy, niż się powszechnie sądzi, i odnosi większe sukcesy, niż się powszechnie sądzi, a jego charakterystyczne podejście do prowadzenia biznesu — myślenie długoterminowe, ostrożne finansowanie i ścisłe więzi z lokalnymi społecznościami — może budzić szerokie poparcie. Ta odmienność nie jest zjawiskiem wyłącznie brytyjskim: firmy kontrolowane przez rodziny są filarem gospodarek Europy, Azji i obu Ameryk — od niemieckiego Mittelstandu po sieć mniejszych rodzinnych producentów we Włoszech — dzięki czemu pytania o ich wyniki i o to, co podtrzymuje ich działalność, mają znaczenie daleko wykraczające poza granice Wielkiej Brytanii.
Zacznijmy od skali sektora. W Wielkiej Brytanii działa ponad 5 milionów firm rodzinnych, które zatrudniają ponad 15 milionów osób, a ich łączna roczna sprzedaż wynosi 2,8 biliona funtów. Można wybaczyć, że tego nie zauważono. W większości małe i prywatne, firmy rodzinne trzymają się z dala od reflektorów, zostawiając nagłówki dużym spółkom giełdowym. Firmy rodzinne nie szukają rozgłosu i po prostu wykonują codzienną pracę: prowadzą działalność, zatrudniają ludzi, płacą podatki i realizują swoje zadania w lokalnej społeczności. Istnieją na widoku, ale niezauważane. To jednak one stanowią kręgosłup brytyjskiej gospodarki — jej ukryty silnik.
Kolejna kwestia to wyniki. Firmy rodzinne w tym kraju są nie tylko szeroko ignorowane — często traktuje się je z góry. Krytycy przedstawiają setor jako senne, słabo radzące sobie zaplecze. Niekoniecznie jest to prawda. Wiele firm rodzinnych definiuje sukces szerzej. Kluczowym priorytetem jest na przykład po prostu przetrwanie, tak aby firmę można było przekazać kolejnemu pokoleniu. Ale nawet według czysto finansowych miar istnieje wiele dowodów na to, że — szczególnie w dłuższej perspektywie — firmy rodzinne radzą sobie równie dobrze jak ich odpowiedniki nierodzinne, a czasem nawet lepiej. Haczyk w tym, że długoterminowość ambicji wiąże się z własnymi tarciami: sukcesja jest zasadniczym wyzwaniem tego modelu, ponieważ każde przekazanie firmy kolejnemu pokoleniu to moment, w którym własność, zarządzanie i relacje rodzinne muszą zostać jednocześnie na nowo wynegocjowane.
Po trzecie, sposób działania tych firm wyróżnia je na tle innych. Badania wykazały na przykład, że podczas pandemii Covid firmy rodzinne w Wielkiej Brytanii rzadziej zwalniały pracowników (badania Emerald). Są też bardziej skłonne angażować się w lokalne społeczności — częściowo dlatego, że są w nich zakorzenione od tak dawna, a częściowo dlatego, że nazwisko rodziny nad wejściem dodaje ich zobowiązaniom osobistego wymiaru. Pociąga to za sobą dalsze skutki. W firmach rodzinnych prezesi pozostają na stanowiskach dłużej, rotacja pracowników jest niższa, a co najważniejsze, same firmy również funkcjonują dłużej. Dla przeciętnego pracownika, który po prostu chce zarobić na utrzymanie rodziny i zapłacić pod koniec miesiąca czynsz lub ratę kredytu, taka stabilność i ciągłość mogą mieć ogromne znaczenie.
Stare nie znaczy przestarzałe
W mojej książce „The Great Survivors” przyglądam się dwunastu najstarszym firmom rodzinnym w Wielkiej Brytanii i powodom ich długotrwałego sukcesu. W końcu jeśli firma przetrwała 100–200 lat lub dłużej, przetrwawszy dwie wojny światowe i niezliczone recesje, musi robić coś dobrze. Celem było wyodrębnienie wspólnych mianowników.
Na liście znajduje się najstarsza firma rodzinna w Wielkiej Brytanii, RJ Balson — rzeźnik z Dorset, który początkowo działał jako stragan targowy założony w 1515 roku. Jest tam Hoare's Bank, prywatny bank z XVII wieku starszy niż Bank of England, którego sławnymi klientami byli m.in. Samuel Pepys i Jane Austen. Jest 300-letnia sieć zakładów pogrzebowych i londyński sklep kapeluszników Lock & Co, którego wcześniejsi klienci to m.in. lord Nelson i Charlie Chaplin — a ostatnio także sir David Beckham. Lista obejmuje również firmy, o których wielu mogłoby nie wiedzieć, że wciąż pozostają w rękach rodzin, takie jak producent odzieży Barbour czy Walker's Shortbread.
Stare nie znaczy jednak przestarzałe. Te firmy są bardziej innowacyjne, niż mogłoby się wydawać. W ciągu ostatnich 20 lat Barbour przekształcił się z dość zachowawczego producenta woskowanych kurtek w międzynarodowy biznes modowy. W browarnictwie i operatorze pubów Shepherd Neame, założonym w 1698 roku, firma nieustannie wprowadza nowe piwa, by konkurować z rzemieślniczymi ale i IPA. Jak ujmuje to prezes Jonathan Neame: „Nie istniejemy dlatego, że zawsze tu byliśmy. Istniejemy dlatego, że się zmieniamy i adaptujemy”.
Jeśli Wielka Brytania poważnie myśli o napędzaniu wzrostu gospodarczego, firmy rodzinne zasługują na bliższą uwagę. Niektóre rzeczy muszą się jednak zmienić. Firmy rodzinne mogłyby lepiej komunikować swoje mocne strony światu, a rząd mógłby zrobić więcej, aby zrozumieć ten niedoceniany fragment gospodarki. Skoro debata polityczna koncentruje się obecnie na podnoszeniu słabej produktywności i inwestycji biznesowych w Wielkiej Brytanii, preferencja sektora dla cierpliwego kapitału i reinwestowania zamiast krótkoterminowych zysków to cecha, którą — jak mówią decydenci — chcieliby widzieć częściej również w innych częściach gospodarki.
Andy Burnham mówi o pragnieniu wzrostu w każdym kodzie pocztowym. Firmy rodzinne działają w każdym kodzie pocztowym w sposób, w jaki niewiele innych typów biznesu mogłoby dorównać. To byłby dobry punkt startowy. Od tego, czy sektor poradzi sobie z nadchodzącymi przejściami pokoleniowymi — i czy rząd to zauważy — zależeć będzie, ile potencjału tego ukrytego silnika zostanie zrealizowane.
The Great Survivors: Can Britain's oldest family businesses show us a new way forward? autorstwa Nigela Cope'a ukazuje się 3 września (Eye Books, 20 funtów).