Tyler Cowen, ekonomista i współzałożyciel Marginal Revolution, opublikował nową rozmowę z pisarzem i komentatorem Richardem Hananią w Conversations with Tyler, swojej wieloletniej serii wywiadów, zbudowaną wokół obszernej dyskusji o Nostromo Josepha Conrada, powieści z 1904 roku o polityce, srebrze i kapitale zagranicznym osadzonej w fikcyjnej południowoamerykańskiej republice Costaguana. Wideo, audio i pełna transkrypcja są dostępne w internecie.

Zgodnie ze streszczeniem odcinka pierwsza połowa rozmowy pozostaje blisko tekstu Nostromo Conrada. Cowen i Hanania omawiają polityczne tło powieści, jej celowo poplątaną oś czasu, niemal całkowity brak religii w konradowskim świecie, próżność samego Nostromo i jego stosunek do kobiet, dokładną lekturę fragmentu o „szaleństwie i morderstwie” oraz tezę przypisywaną amerykańskiemu krytykowi literackiemu Fredricowi Jamesonowi, że żaden autor z Ameryki Łacińskiej nie mógł napisać tej książki. Oboje porównują również swoje bardzo różne metody przygotowania do rozmowy.

Następnie dyskusja rozszerza się, przechodząc przez kwestię tego, dlaczego Ameryka Łacińska ma wyjątkowo wysoką przestępczość mimo niezbyt dużej biedy, zaskakującą historię sukcesu Panamy, obiektywną wielkość Szekspira, stan krytyki mediów po boomie AI, których pisarzy populistycznej prawicy rzeczywiście warto czytać, dlaczego konserwatywne kobiety przytulają się, a liberalne podają rękę, oraz co Hanania chce następnie pisać i się uczyć.

Opublikowany fragment uchwyta sedno wymiany zdań o Nostromo, gdzie Cowen twierdzi, że powieść pełni także funkcję krytyki liberalizmu klasycznego, a Hanania się temu sprzeciwia:

Tyler Cowen: Oto coś, co uderzyło mnie, choć nie jestem pewien, czy się zgodzisz. Na początku powieści jest mnóstwo mowy o Włochach, Garibaldim i wolności, a to, w jakim stopniu ta książka jest także krytyką liberalizmu klasycznego, zaskoczyło mnie przy drugiej lekturze. Pierwszą miałem chyba, zgaduję, około 30 lat temu. Conrad nie jest naprawdę przeciw receptom liberalizmu klasycznego, ale widzi w nich kolejną patologię włożoną w beznadziejną sytuację. Po prostu przekształca się w jakąś formę korupcji i grup interesu. Zostają zastąpione przez autokratów, ale okazuje się, że to tak naprawdę nic nie zmienia. Znów pojawia się ta martwa ręka historii. Grupy rdzenne, ich zwyczaje, ich normy to tak naprawdę to, co rządzi tym obszarem. Obcokrajowcy przychodzą i odchodzą, mogą kraść lub wypompowywać bogactwo, ale ostatecznie hasła wolności i demokracji są, według niego, pewnego rodzaju oszustwem. Uważam też, że to uznanie, iż imperializm nie wykona tej roboty.

Richard Hanania: A nie uważasz, że prowincja Occidental miała wyższy PKB per capita niż reszta kraju? Nie chodziło tylko o to, że zarabiali pieniądze. Wygląda na to, że było tam prawdziwe bogactwo. Dochodząc do końca, do spoilerów — górnicy faktycznie marszczą na miasto, bo są tak lojalni wobec Goulda. Podoba im się, co się dzieje. Jest rzeczywista poprawa życia ludzi. To nie jest aż tak nihilistyczne, prawda?

Cowen: Może być wyższy PKB, ale pamiętaj, że to może GNP się liczy. Nie sądzę, żeby Conrad myślał w takich kategoriach. Nie czytam go jako konsekwencjalisty, choć sam nim w większości jestem. Dla niego postęp to postęp moralny. On nie widzi w tym scenariuszu wiele postępu moralnego. Stwierdzenie, że to się nie dzieje, jest dla niego przynajmniej ważniejsze niż „o, poziom życia trochę wzrósł” albo „no przecież to lepiej niż jeszcze biedniejsze społeczeństwa z wcześniejszych czasów”. Myślę, że dorastał w tym, co dziś nazywamy Polską, a wtedy rządzoną przez Rosję. Ideę obcych rządów miał tak silnie, instynktownie w niechęci. I widać to również w jego innych książkach — jest cynikiem jeśli chodzi o obcą obecność, choć nie sądzę, by twierdził, że kiedyś było lepiej.

Hanania: Nie, nie sądzę, żebyśmy się zgadzali.

Cowen: I nie przypuszczałem, że się zgodzisz. Dlatego to powiedziałem.

Hanania: Jest tam idea szlachetnego dzikusa. Jest fragment, w którym on wpada w tyradę, gdy Sotillo, generał, torturuje Hirscha. Myślę, że wygłasza tyradę o tym, jak prymitywny człowiek nie wymyślał aż tak sadystycznych tortur — co prawdopodobnie nie jest prawdą, ale to konradowska idea. W gruncie rzeczy jest tam pewien rodzaj niewinności. Patrzę na Hernandezesa i bandytów oraz ludzi żyjących na wsi. Ci ludzie to najczystszy przypadek szlachetnego dzikusa. Jest w tym coś. Ma pan rację. Conrad kręci się wokół honoru. To książka o miłości i o mężczyznach troszczących się o kobiety. Jest Monygham — lojalność doktora wobec pani Gould — i lojalność Decouda wobec Antonii. Jego inne książki też o tym traktują. Tak, on jest romantykiem. Ale nie jest romantykiem w polityce. On uważa politykę za brudną—

Cowen: Zgoda.

Hanania: —nieromantyczną dziedzinę. Jeśli uważa, że socjalizm i populizm na skali od jeden do dziesięć to jeden, a liberalizm klasyczny to cztery, to dla mnie on jest klasycznym liberałem, mimo że nie jest ósemką ani dziewiątką pod względem liberalizmu klasycznego.

Cowen: Ja odczytuję go jako wierzącego w kontyngencję jako najważniejszą prawdę polityki i w relatywizm geograficzny. Nie sądzę, żeby miał w sobie wiele Rousseau, by idealizować szlachetnych dzikusów, ale widzi, że szlachetni dzicy nie są szlachetni. Są straszni, ale to, co jest w nich straszne, odtwarza się w nas na wyższych poziomach bogactwa i władzy. To jest dla niego najbardziej fundamentalna prawda polityki.

Podsumowując wpis, Cowen określa rozmowę jako interesującą od początku do końca i poleca odcinek, kierując czytelników do najnowszej książki Hananii Kakistocracy: Why Populism Ends in Disaster, którą nazywa proroczą. Dla czytelników niezaznajomionych z powieścią Nostromo — od dawna uznawana za jedną z najważniejszych powieści politycznych w literaturze angielskiej — jest naturalnym tekstem towarzyszącym, ukazującym ten sam zderzenie poprawy materialnej z postępem moralnym, którego Cowen i Hanania dociekają w powyższym fragmencie.

Niniejszy artykuł opiera się na wpisie „My very good Conversation with Richard Hanania”, opublikowanym na Marginal Revolution 5 listopada 2026 roku.