Świat zmierza w tym roku ku niezwykle intensywnemu zjawisku pogodowemu El Niño, napędzanemu wyższymi niż zwykle temperaturami wody na powierzchni tropikalnego Pacyfiku. Zjawisko to może zakłócić ukształtowane wzorce pogodowe, przynosząc obfite opady w niektórych regionach i dotkliwe susze w innych. Choć nie jest jasne, czy częstsze występowanie El Niño jest bezpośrednio związane ze zmianą klimatu wywołaną przez człowieka, zjawisko to z pewnością nasila ekstremalne wzorce pogodowe w niektórych częściach świata.

Szybko narastające zjawisko

El Niño to ciepła faza oscylacji południowej El Niño (ENSO), naturalnego cyklu oceaniczno-atmosferycznego nad Pacyfikiem, którego chłodnym odpowiednikiem jest La Niña, występująca z nim naprzemiennie w cyklach kilkuletnich; w czasie El Niño osłabione pasaty pozwalają ciepłej wodzie zgromadzonej w zachodniej części tropikalnego Pacyfiku przesunąć się na wschód, w stronę Ameryk. El Niño powraca co kilka lat, ale w tym roku wzmocniło się szybko i gwałtownie, zagrażając niektórym ekosystemom, takim jak rybołówstwo w różnych częściach świata — ciepła woda powierzchniowa hamuje wynoszenie zimnej, bogatej w składniki odżywcze wody u pacyficznych wybrzeży Ameryki Południowej, mechanizm, który w przeszłości uderzał w połowy peruwiańskiej anchovety, jednego z największych rybołówstw na świecie i głównego źródła mączki rybnej dla pasz i akwakultury. Gdy nadmiar ciepła zgromadzony w wodzie oceanicznej jest uwalniany do atmosfery, może wywołać wzrost opadów i temperatur, a nawet poważniejsze zjawiska pogodowe, takie jak huragany. El Niño może również prowadzić do podwyższenia poziomu wody we wschodniej części Pacyfiku.

O wystąpieniu epizodu El Niño ogłasza się, gdy określony próg ciepła oceanicznego utrzymuje się przez kilka miesięcy w rejonie Niño 3 i Niño 4 we wschodnio-środkowej części tropikalnego Pacyfiku. Amerykańska Narodowa Administracja Oceaniczna i Atmosferyczna (NOAA) posługuje się trzymiesięczną średnią temperaturą wody na powierzchni oceanu, aby stwierdzić, czy ma miejsce zjawisko El Niño, podczas gdy niektóre inne służby meteorologiczne na świecie stosują odmienne wskaźniki.

Zjawisko może złagodzić sezon huraganowy na Atlantyku, przynosząc mniej sztormów. Jednocześnie, na podstawie ocen poprzednich lat z El Niño, może ono także prowadzić do susz w niektórych regionach świata, na przykład w południowej Afryce.

Czym jest „super El Niño”

„Super El Niño”, termin ukuty przez naukowców, a nie używany oficjalnie przez służby meteorologiczne, oznacza zjawisko, w którym temperatury rosną co najmniej o 2 stopnie Celsjusza powyżej średniej, jak miało to miejsce w latach 1982–83, 1997–98, 2015–16 i 2023–24. Wcześniejsze epizody pozostawiły wymierne skutki: zjawisko z lat 1997–98 wiązało się z tysiącami ofiar śmiertelnych i dziesiątkami miliardów dolarów strat na całym świecie, a epizod z lat 2015–16 przyczynił się do tego, że rok 2016 był wówczas najcieplejszym rokiem w historii pomiarów, i zbiegł się w czasie z globalnym zdarzeniem bielenia koralowców. NOAA ostrzegła, że istnieje ponad 90-procentowe prawdopodobieństwo, że obecne El Niño stanie się „bardzo silne” w drugiej połowie roku — być może nawet najsilniejsze od prawie 80 lat, czyli od początku prowadzenia pomiarów.

„To naprawdę niezwykłe zjawisko”, powiedział Daniel Swain, klimatolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego. „Jesteśmy już na poziomie bijącym lub wyrównującym rekordy, a spodziewamy się gwałtownego wzrostu”.

Bezpieczeństwo żywnościowe i handel pod presją

El Niño w 2026 roku opóźniło już sezony siewne i zakłóciło wzrost upraw w niektórych częściach świata z powodu niższych niż zwykle opadów i wyższych od średniej temperatur, co widać w Ameryce Środkowej i Azji Południowo-Wschodniej. Uprawy zależne od opadów mają w nadchodzących miesiącach ucierpieć w niektórych regionach. Światowy Program Żywnościowy Organizacji Narodów Zjednoczonych szacuje, że El Niño może sprawić, że niemal 50 milionów dodatkowych osób na świecie doświadczy ostrego głodu, co oznacza wzrost o około jedną piątą.

Zjawisko wpływa również na handel, zagrażając niektórym z najważniejszych szlaków wodnych świata. Panama, jeden z najbardziej deszczowych krajów na Ziemi, zmaga się z przedłużonym okresem suchym, który może wpłynąć na handel przez Kanał Panamski, trasę obsługującą zwykle około 5 procent światowego handlu. Zarząd Kanału Panamskiego wprowadził ostrzejsze ograniczenia dotyczące obciążenia statków podczas przejścia w obawie przed skutkami El Niño — śluzy kanału działają na słodkiej wodzie zasilanego opadami jeziora Gatun, a każde przejście uwalnia do morza dziesiątki milionów galonów, dlatego susza tak bezpośrednio przekłada się na ograniczenia żeglugowe. Precedens miał miejsce w 2023 roku, gdy susza zmusiła zarząd do ograniczenia liczby dziennych przejść, przez co niektóre statki musiały zmniejszyć ładunek, czekać lub wybierać dłuższe trasy.

The Guardian doniósł, że jeśli dojdzie do super El Niño o nasileniu, którego obawiają się meteorolodzy, może ono w różny sposób niekorzystnie wpływać na regiony na całym świecie. W najgorszym scenariuszu super El Niño może wywołać susze, wstrząsy w globalnych łańcuchach dostaw żywności, pożary lasów, nadmierne opady, wzrost zużycia węgla, awarie sieci energetycznych, spadek zasobów ryb, zaostrzenie napięć geopolitycznych wokół kluczowych nakładów rolniczych, częstsze choroby wywołane upałem, a nawet konflikty wewnętrzne. Oczekuje się, że ekstremalne zjawiska pogodowe w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotkną uboższe regiony świata, którym brakuje zdolności zapewnienia alternatywnych źródeł wody, żywności i energii w obliczu ekstremalnych zjawisk pogodowych.

Niepewne prognozy

Choć służby meteorologiczne dysponują modelami pozwalającymi przewidywać skutki El Niño, jeśli w 2026 roku wystąpi znacznie silniejsze zjawisko, niepewne jest, jak dokładne okażą się te prognozy. Ponieważ sygnały silnego El Niño zaobserwowano w tym roku wcześniej niż zwykle, rezultaty mogą różnić się od przewidywanych. Prognozy te są aktualizowane wraz z napływem nowych pomiarów — Centrum Prognoz Klimatycznych NOAA regularnie publikuje diagnostykę ENSO — dlatego to, jak silny okaże się szczyt zjawiska i czy formalnie przekroczy ono próg „super”, stanie się jasne dopiero wraz z rozwojem wydarzeń w drugiej połowie roku.

Nie zanotowano w historii pomiarów El Niño o takim nasileniu. Ponadto żadne silne El Niño nie wystąpiło dotąd na tle klimatu tak gorącego jak w tym roku, co dodatkowo komplikuje przewidywanie skutków tego zjawiska pogodowego. Prognostycy NOAA wyjaśnili jednak w oświadczeniu, że sam fakt, iż super El Niño ma osiągnąć rekordową siłę, nie oznacza, że jego skutki będą zdecydowanie poważniejsze albo że na pewno wystąpią w większości zwykle dotykanych lokalizacji.

Na podstawie odczytów temperatur wody na Pacyfiku z ostatnich miesięcy meteorolodzy spodziewają się w tym roku niezwykle silnego El Niño, które może wywołać ekstremalne zjawiska pogodowe w różnych częściach świata. Jeśli jednak nasilenie tego zjawiska przewyższy inne zanotowane w historii pomiarów, przewidzenie jego wpływu na poszczególne regiony będzie niemal niemożliwe.

Autor: Felicity Bradstock dla Oilprice.com