Solana zarabia na konkurencji o kolejność transakcji, a nie o deficytową przestrzeń bloków — według raportu z 6 listopada firmy Fidelity Digital Assets. Starszy analityk badawczy Max Wadington argumentuje, że ten projekt utrzymuje podstawowe transakcje tanimi, podczas gdy traderzy wrażliwi na czas płacą premię — co kluczowe, prawie żadna część tej premii nigdy nie jest spalana.

To rozróżnienie ma znaczenie dla każdego, kto czyta nagłówki o opłatach w Solanie. Opłaty priorytetowe i napiwki Jito napędzały większość przychodów sieci w 2024 i 2025 roku, jednak opłaty priorytetowe trafiają w całości do walidatorów i żadna z nich nie opuszcza obiegu. Czytelnicy przyzwyczajeni do Ethereum, którego aktualizacja EIP-1559 z 2021 roku spala opłatę bazową każdej transakcji, mogą oczekiwać, że rosnące opłaty przełożą się na szybsze spalanie — w Solanie te dwa elementy są napędzane przez różne części tego samego rynku opłat. Zmieniło się również zarządzanie: JIP-25 wstrzymał jedyną zasadę wymagającą od walidatorów JitoSOL dzielenia się opłatami priorytetowymi, podczas gdy SOL trzymany poza stakingiem nie otrzymuje żadnej części opłat.

Miejsce handlu bardziej niż rynek przestrzeni bloków

Raport przedstawia liczby dotyczące działalności handlowej Solany. Fidelity szacuje, że sieć obsługuje około 15% wszystkich transakcji giełdowych do 2026 roku i podaje, że Solana na krótko wyprzedziła Nowojorską Giełdę Papierów Wartościowych pod względem liczby tygodniowo realizowanych transakcji. Giełdy perpetual futures oparte na Solanie — platformy dla kontraktów pochodnych bez daty wygaśnięcia — przetworzyły według danych Fidelity ponad 590 miliardów dolarów wolumenu nominalnego w ciągu ostatnich 12 miesięcy; jest to miara łącznej wartości zrealizowanych transakcji, a nie pobranych opłat. W 2024 i 2025 roku, gdy handel on-chain osiągał szczyt, opłaty priorytetowe i napiwki Jito dostarczały większość przychodów sieci, podczas gdy opłaty bazowe pozostawały znacznie stabilniejsze.

Fidelity dochodzi do wniosku, że ten projekt opłat sprawia, iż rosnąca część aktywności handlowej przypada walidatorom i stakerom, a SOL pełni rolę w mniejszym stopniu jako "roszczenie do deficytowej przestrzeni bloków." Wniosek ten jednak łączy dwa odrębne kroki. Walidatorzy zbierają środki pierwsi. To, czy stakerzy i zwykli posiadacze pójdą w ich ślady, zależy od zasady spalania oraz od decyzji o podziale przychodów, których protokół sam nie wymusza.

Traderzy licytują się o pozycję, nie o miejsce

Przelew z portfela nie zyskuje nic z tego, że dotrze kilka setek milisekund wcześniej. Bot ścigający lukę cenową 1 000 dolarów między dwoma rynkami zyskuje wszystko, a raport Fidelity zauważa, że tacy traderzy mogą podnosić swoje opłaty priorytetowe aż do momentu, w którym transakcja przestaje się opłacać.

Solana daje takiemu botowi dwa miejsca do licytacji. Opłata priorytetowa jest częścią własnej opłaty protokołu i przesuwa transakcję w kolejce producenta bloku. Napiwek Jito natomiast trafia do osobnej aukcji prowadzonej przez silnik bloków Jito, w której traderzy przesyłają pakiety do pięciu transakcji wykonywanych w ustalonej kolejności — albo wszystkie się powodzą, albo żadna nie trafia na łańcuch. Zgodnie z dokumentacją Jito traderzy wysyłający pojedyncze transakcje dzielą swoje wydatki w przybliżeniu 70% na opłatę priorytetową i 30% na napiwek, co oznacza, że jedna transakcja może nieść obie płatności.

Te dwie płatności inaczej traktują przegraných. Zgodnie z zasadami opłat Solany opłata priorytetowa jest pobierana niezależnie od tego, czy transakcja się powiedzie, czy nie, więc bot, który licytuje i przegrywa, i tak płaci walidatorowi. Nieudany pakiet nigdy nie trafia na łańcuch, a Jito zaleca umieszczanie napiwku w samej transakcji handlowej, aby nieudana próba nie kosztowała nic w napiwkach. Część przychodów Solany z opłat priorytetowych może zatem pochodzić od traderów, którzy przegrali wyścig.

Walidatorzy pobierają premię w całości

Wzdłuż ścieżki płatności sytuują się trzy grupy. Walidatorzy obsługują sieć i kolejno produkują bloki; walidator wyznaczony jako lider pobiera opłaty ze swojego bloku. Stakerzy delegują SOL do walidatora i dzielą się jego nagrodami na warunkach określonych przez walidatora. Posiadacze niezastawionych tokenów własnością SOL całkowicie poza tym układem.

Zgodnie ze strukturą opłat Solany każdy podpis niesie opłatę bazową w wysokości 5 000 lamportów — najmniejszej jednostki SOL, przy jednym miliardzie lamportów na monetę. Połowa opłaty bazowej jest spalana, a połowa trafia do walidatora produkującego blok. Opłata priorytetowa trafia do tego samego walidatora w całości. Napiwki Jito są wpłacane na konta napiwków Jito i rozdzielane między walidatorów oraz ich stakerów, przy czym walidator najpierw pobiera swoją prowizję od napiwków.

To są przychody brutto. Walidatorzy płacą również za sprzęt, przepustowość oraz opłaty za głosowanie, które Fidelity klasyfikuje jako stały koszt konsensusu niezwiązany z wolumenem handlowym. Rekordowe miesiące opłat w Solanie już zbiegły się z cięciami nagród walidatorów — ściskiem, który ogranicza, ile operator może sobie pozwolić przekazać dalej.

Większy rachunek opłat może oznaczać mniejsze spalanie

Spalanie dotyczy wyłącznie opłaty bazowej, a opłata bazowa zależy od liczby podpisów, nie od tego, jak agresywnie ktokolwiek licytuje. Dla transakcji z jednym podpisem niosącej przykładową opłatę priorytetową 95 000 lamportów — licytacji ilustracyjnej, bez napiwku Jito — łączna płatność 100 000 lamportów dzieli się następująco: 2 500 lamportów spalonych z opłaty bazowej, 2 500 lamportów z opłaty bazowej dla walidatora oraz pełne 95 000 lamportów opłaty priorytetowej dla walidatora.

Pomnóż tę priorytetową licytację przez dziesięć, a spalanie pozostanie dokładnie tam, gdzie było. Wzrost wynikający z konkurencji handlowej trafia zatem niemal w całości do producentów bloków, a sam rekordowy miesiąc opłat niewiele mówi o tym, ile SOL opuściło obieg.

Ten wynik nastąpił po świadomej zmianie. Opłaty priorytetowe były niegdyś dzielone jak opłaty bazowe — połowa spalana, połowa wypłacana — aż do czasu, gdy SIMD-0096 skierował je wszystkie do producenta bloku. Jego autor argumentował, że model 50/50 nie w pełni dostosowuje zachęty walidatorów i sprzyja nieformalnym porozumieniom. Kosztem tego dostosowania jest spalanie, które już nie rośnie wraz z najbardziej aktywną częścią rynku opłat.

Stakerzy otrzymują to, co ich walidator przekaże dalej

Podawana przez walidatora prowizja dotyczy nagród z inflacji. Napiwki mają własną prowizję: propozycja Jito JIP-33 dotycząca walidatorów obsługiwanych przez Coinbase pokazuje, jak osobno są one ustalane — z limitami 5% dla nagród i 10% dla napiwków. Opłaty priorytetowe nie mają wbudowanej ścieżki trafiającej do delegujących w ogóle — otrzymuje je producent bloku, a podzielenie się jakąkolwiek częścią jest wyborem walidatora. Prowizja 0% opisuje jeden strumień dochodów, nie każdy strumień.

Jito próbowało to zmienić dla JitoSOL, swojego tokena płynnego stakingu — zbywalnego tokena reprezentującego zastawiony SOL. Zgodnie z JIP-16 walidatorzy musieli dzielić się co najmniej 50% swoich opłat priorytetowych, aby kwalifikować się do stake z puli JitoSOL, przy czym DAO Jito pobierało 1,5% rozdzielonych opłat priorytetowych. JIP-25 następnie wstrzymał ten wymóg, powiększając zestaw walidatorów puli ze 200 do 400 i rangując walidatorów głównie według prowizji, prowizji MEV oraz stażu, zgodnie z zapisami zarządzania StakeNet Jito. MEV — maksymalna wartość wyekstrahowana — to zysk dostępny z porządkowania transakcji w bloku.

Argumentem za odczytaniem Fidelity jest to, że konkurencja o stake wykonuje ten podział, którego protokół nie wykonuje: walidatorzy zabiegający o delegacje obniżają prowizje, a pule takie jak JitoSOL rangują ich według tych obniżek. Pauza JIP-25 pokazuje granice tego argumentu. Gdy własne zarządzanie puli stakingowej porzuca zasadę podziału, nic w protokole jej nie zastępuje. Opłaty priorytetowe docierają do stakerów poprzez politykę, a polityka może zmienić się jednym głosowaniem.

Cztery rzeczy do sprawdzenia przed delegowaniem

• Prowizja od inflacji: widnieje w profilu walidatora w większości portfeli i paneli stakingowych.
• Prowizja od napiwków: zapisywana on-chain dla walidatorów uruchamiających Jito przez program Validator History firmy Jito.
• Dzielenie się opłatami priorytetowymi: poszukaj opublikowanej polityki, a następnie potwierdź, że wypłaty pojawiają się w historii nagród Twojego konta stake.
• Tokeny płynnego stakingu: przeczytaj aktualne zasady delegowania puli i kiedy ostatnio się zmieniły, a nie zasady z momentu uruchomienia.

Niezastawiony SOL pozostaje poza strumieniem opłat

Posiadacz, który nie stakuje, nie ma roszczenia do opłat bazowych, priorytetowych ani napiwków. Aktywność opłat dociera do niego tylko pośrednio — poprzez SOL wymagany przez transakcje oraz SOL usuwany przez spalanie opłaty bazowej. Jak pokazuje powyższy przykład, strona opłat priorytetowych i napiwków boomu handlowego nie dodaje do tego spalania nic.

Emisja ciąży w przeciwną stronę. Harmonogram stakingu Solany rozpoczął się od inflacji 8% rocznie, obniża stawkę o 15% co roku i osiada na długoterminowych 1,5%. Nowy SOL jest wypłacany stakerom, więc niezastawione saldo traci udział w całkowitej podaży, ilekroć emisja przewyższa spalanie. Dla posiadacza, który nigdy nie stakuje, przychody z opłat Solany liczą się wyłącznie poprzez wartość, jaką rynek przypisuje sieci.

Premia trwa tylko tak długo, jak wyścig

Fidelity wymienia dwa zagrożenia dla tego modelu przychodów: cykle handlowe i konkurencję. Raport podaje, że konkurencja o zyskowne transakcje znacząco spadła w ostatnim rynku bessy w porównaniu z poprzednią hossą. Opisuje również zdecentralizowany handel jako jeden z najbardziej konkurencyjnych zakątków krypto, w którym giełdy perpetual futures Solany konkurują z platformami takimi jak Hyperliquid.

Aktywność i przychody mogą też rozchodzić się w różne strony. Tokenizowany handel akcjami na Solanie już pokazał tę rozbieżność — wolumeny rosły, podczas gdy przychody sieci spadały. Transakcje rozliczane bez wyścigu płacą opłaty bazowe, nie premie.

Co potwierdziłoby tezę Fidelity wobec stakerów

Teza Fidelity obejmuje łącznie walidatorów i stakerów, ale dowody dla każdej z grup są różne. Dwa sygnały w ciągu następnych dwóch kwartałów przetestowałyby część dotyczącą stakerów. Pierwszym jest to, czy opłaty priorytetowe i napiwki Jito zachowają swój udział w przychodach, mierzony w SOL, w spokojniejszych okresach handlowych. Drugim jest to, czy jakakolwiek większa pula stakingowa wpisze z powrotem dzielenie się opłatami priorytetowymi do swoich zasad delegowania po JIP-25. Przychody, które się utrzymają bez drugiego sygnału, pokażą model działający dla tego, kto obsługuje slot lidera, przy stakerach zależnych od polityki każdego walidatora.