Detaliści na rynku wieczych kontraktów futures na kryptowaluty konsekwentnie płacą wyższe opłaty niż uczestnicy instytucjonalni – wynika z nowego badania naukowców ze Stanford University i Columbia Business School. Analiza, opublikowana 18 września 2026 r., koncentruje się na Hyperliquid, jednej z największych platform do handlu wieczymi kontraktami futures na kryptowaluty.

Wnioski badania są jednoznaczne, choć niekomfortowe: inwestorzy indywidualni, czyli grupa najbardziej skłonna do spekulacji na zmianach cen, nieproporcjonalnie często wykonują zlecenia po stronie takerów arkusza zleceń – tej droższej. W efekcie kryptońska wersja kasynowego compa działa odwrotnie: zamiast nagradzać najczęstszych graczy, dom grająca obciąża ich wyższymi opłatami.

Luka maker-taker, wyjaśnienie

Większość platform handlowych stosuje dwustopniowy system opłat. Makerzy dodają płynność do arkusza zleceń, składając zlecenia z limitem ceny, które czekają na realizację. Takerzy pobierają płynność, składając zlecenia rynkowe realizowane natychmiast po istniejących zleceniach. Ponieważ takerzy zużywają płynność, a nie ją dostarczają, płacą więcej.

Według badania Stanford-Columbia detaliści zdecydowanie częściej występują jako takerzy. Naciskają przycisk zlecenia rynkowego, płacą premium i robią to wielokrotnie na rynku, który nigdy się nie zamyka.

Wieczne kontrakty futures, w przeciwieństwie do tradycyjnych kontraktów futures, nie mają daty wygaśnięcia. Pozwalają traderom nieograniczenie w czasie utrzymywać lewarowane zakł na ceny kryptowalut, przy czym stopy finansowania służą utrzymaniu cen kontraktów w powiązaniu z cenami na rynku spot.

Dlaczego detaliści wciąż płacą więcej

Badanie identyfikuje systematyczne różnice behawioralne między inwestorami detalicznymi a pozostałymi użytkownikami rynku. Detaliści, sklasyfikowani w badaniu jako prawdopodobnie spekulanci, skłaniają się ku natychmiastowości kosztem efektywności kosztowej. Chcą szybko wchodzić i wychodzić z pozycji, co oznacza zlecenia rynkowe zamiast cierpliwych zleceń z limitem ceny.

Ten wzorzec sam się wzmacnia. Bardziej wyrafinowani traderzy i animatorzy rynku zwykle zajmują stronę makerów, otrzymując rabaty lub płacąc niższe opłaty, jednocześnie dostarczając płynność, którą konsumują detaliści. Efektem jest strukturalny transfer wartości od mniej doświadczonych uczestników do bardziej doświadczonych, pośredniczony przez samą tabelę opłat. Inaczej mówiąc, luka kosztowa nie jest dopłatą wymierzoną w detalistów; to rezultat zderzenia standardowego dwustopniowego systemu opłat maker-taker z trwałą preferencją dla natychmiastowej realizacji.

Warto odnotować, że naukowcy nie ujawnili konkretnych stawek opłat ani nie podali tokenów objętych analizą. Ich uwaga skupiła się na wzorcach behawioralnych, a nie na szczegółowych danych cenowych. Niemniej kierunkowy wniosek jest jasny: detaliści ponoszą kosztową niekorzyść skalującą się z poziomem ich aktywności.

Co to oznacza dla rynku wieczych kontraktów futures

Hyperliquid wyłonił się jako istotna platforma w tej przestrzeni, przyciągając znaczne wolumeny wraz z nagrzewaniem się całego rynku kryptowalut. Działa jako zdecentralizowana giełda zbudowana specjalnie do handlu wieczymi kontraktami futures, co oznacza, że dane jej arkusza zleceń są bardziej przejrzyste niż dane dostępne na scentralizowanych alternatywach.

Ta przejrzystość jest właśnie tym, co uczyniło badanie Stanford-Columbia w ogóle możliwym. Wyznacza ona też granicę analizy: platformy scentralizowane, na których porównywalne dane arkusza zleceń nie są publicznie dostępne, pozostają poza zakresem badania. Czy podobne badania mogą objąć te rynki, to jedno z otwartych pytań po publikacji.