W lipcu 2018 roku, po tym jak prezydent Donald Trump spotkał się w Helsinkach z prezydentem Rosji Władimirem Putinem, Trump zasugerował, że Stany Zjednoczone mogą przekazać byłego ambasadora USA w Rosji Michaela McFaula oraz brytyjskiego finansistę Billa Browdera. Putin był niechętny obu mężczyznom, ponieważ krytykowali jego reżim.

Trump i Putin spotkali się na dwie godziny w obecności wyłącznie swoich tłumaczy. Następnie sugestia Trumpa wzbudziła pytania, czy nie zważa on na amerykańską tradycję obrony wolności słowa i sprzeciwu wobec dyktatorów, czy działa transakcyjnie w pogoni za interesami biznesowymi, czy też jest manipulowany przez rząd rosyjski. McFaul i Browder, z którymi AlterNet przeprowadził wówczas wywiad, byli pewni, że prawo USA ich ochroni. Trump ostatecznie zajął się innymi sprawami.

Psychiatra dr David M. Reiss, współautor książki „The Dangerous Case of Donald Trump”, opisuje ten typ zachowania jako „myślenie impresjonistyczne”. W wywiadzie dla AlterNet, lekko zredagowanym dla przejrzystości, kontekstu i długości, Reiss omówił zachowanie Trumpa, granice oceny psychiatrycznej bez badania klinicznego oraz możliwość, że nieprzewidywalność może służyć jako polityczna dystrakcja. Oryginalny wywiad opublikowało AlterNet. Wywiad koncentruje się zatem na rozróżnieniu między publicznie obserwowalnym zachowaniem a wnioskami, których nie można odpowiedzialnie wyciągnąć bez badania klinicznego.

„Prezydent Trump pogarsza się”

Rozsa: Mówił pan, że prezydent zdaje się pogarszać. Czasami wydaje się bardziej rozproszony lub jawnie dziwaczny, na przykład gdy chwali tyłek senatora albo bełkocze o architekturze, podczas gdy kraj prowadzi wojnę. Mówił pan też, że nie da się określić, które czynniki za tym odpowiadają, w tym wiek, stres, brak snu, pogorszenie neurologiczne, inna choroba lub leki. Dlaczego tak trudno rozdzielić te czynniki i dlaczego uważa pan, że prawdopodobnie uczestniczy w tym przynajmniej kilka z nich?

Reiss: Nie mamy o żadnym z nich żadnych wiarygodnych informacji. Nie mamy wiarygodnych danych medycznych. Jako lekarz mogę jedynie powiedzieć, że to są możliwości. Mam pewne przypuszczenia, ale nie mogę wiarygodnie stwierdzić, która z nich jest bardziej lub mniej prawdopodobna, poza tym, że to prawdopodobnie mieszanina wszystkich wymienionych. Wszystkie są możliwe, a bez informacji dowodzących, że nie zachodzą, pozostają możliwe.

Rozsa: Opisuje pan główny problem jako „myślenie impresjonistyczne”, w którym jego myśli podążają za emocją chwili, a nie za logiką czy konsekwencją. On sam opisał to jako „the weave” – termin spopularyzowany przez New York Times, którego używał, aby oczarować wyborców, m.in. podczas występu w podcastcie Flagrant w kampanii wyborczej 2024 roku. Co to oznacza dla jego zdolności do wdrażania polityki oraz dla tego, jak jego najgorsze cechy, takie jak korupcja i narcyzm, mogą się pogłębiać?

Reiss: Wszyscy tak robimy do pewnego stopnia, bo tak robimy jako dzieci, i część z tego nosimy w sobie. Samo myślenie impresjonistyczne nie jest patologią. Patologią jest nieumiejętność zatrzymania się i powiedzenia: „Mam taką myśl. Pozwól, że ją przeanalizuję. Czy pasuje do faktów? Czy jest realistyczna? Jakie są konsekwencje?” To coś innego niż „Tak czuję, więc koniec. Robię to.”

Problem nie polega po prostu na tym, że ma myśli impresjonistyczne. Chodzi o to, że najwyraźniej nie zatrzymuje się, by porównać je z faktami, racjonalnością, logiką i konsekwencjami. Nikt też chyba nie pyta: „A czy pomyślałeś o tym? A czy pomyślałeś o tamtym?” ani nie stawia tamy tym myślom. Gdy on coś czuje, traktuje to jako fakt, a nie myśl, którą należy sprawdzić pod kątem logiki. Traktuje odczuwanie czegoś jako dowód, że to prawda.

Rozsa: Ale nie odniósł się pan do obu części pytania: konsekwencji dla polityki oraz jego korupcji i narcyzmu.

Reiss: Konsekwencją dla polityki jest to, że będzie robił rzeczy nieprzemyślane pod kątem logiki i konsekwencji. To po prostu to, co go akurat uderzy. Tak nie tworzy się polityki. Chcemy szerokiego wachlarza pomysłów, ale potem trzeba je przeanalizować: Jakie są konsekwencje? Co jest bardziej prawdopodobne? Jakie są koszty? Rzeczywistość musi modyfikować, które pomysły są najlepsze. On tego nie robi. Wyciąga pomysł z kapelusza i działa. Polityka staje się tym, co wyciągnięto z kapelusza, kierowana emocją, a nie logiką.

Jeśli chodzi o korupcję, wiąże się ona z tym, że jeśli coś służy własnym interesom, finansowym albo władzy, to jest dobre, bo nie ma rozważenia konsekwencji ani tego, co jest logiczne czy rozsądne. Czuje się dobrze, więc jest dobre. Gdy ma korupcyjną myśl, niekoniecznie rozpoznaje ją jako korupcyjną. Jego rozumowanie brzmi: „Tak czuję, więc tak jest naprawdę, więc to zrobię.”

Ponieważ jest tak niedojrzały, to, co czuje, to to, co mógłby czuć dziecko. Jeśli przechodzisz obok banku i myślisz: „Chcę wejść i wziąć pieniądze”, to potem mówisz sobie, że to zły pomysł. On nie dociera do tego punktu. Narcyzm polega na nieumiejętności dojścia do wniosku, że coś to zły pomysł. To znaczy: „Myślę, że to by sprawiło przyjemność. OK, zrobione.”

„Prezydent Trump to idealna marionetka”

Rozsa: Chcę teraz porozmawiać o pana kontaktach z innymi specjalistami zdrowia psychicznego. Zasada Goldwatera mówi, że psychiatry nie powinien diagnozować publicznej osoby, której nie zbadał klinicznie. Jednak pan i inni specjaliści też nie powinni publicznie omawiać patologii osób, które pan zbadał klinicznie, przynajmniej bez ich zgody. Czy dobrze mówię?

Reiss: Zgadza się. To w rzeczywistości znacznie trudniejsze. Zasada Goldwatera została ustanowiona przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. Jeśli jest się członkiem, należy jej przestrzegać, ale nie jest to reguła prawna. Poufność pacjenta, w przeciwieństwie do niej, jest obowiązkiem prawnym.

Rozsa: Czy towarzystwo podejmuje działania wobec członków, którzy łamią tę zasadę?

Reiss: Nie jestem pewien. Może podejmuje, może nie, bo nie jestem już członkiem APA. Opuściłem je dawno temu z powodu jego relacji z Big Pharmą. Mam własną etykę i nie potrzebuję towarzystwa, by mi ją ustalić. Byłem członkiem przez lata, ale już nie jestem.

I właśnie dlatego nie powiem, że Trump ma demencję. Jako lekarz mogę powiedzieć, że demencja jest możliwością do wykluczenia, bo obserwujemy zachowania, które mogą być z nią spójne. To nie jest diagnoza. To tak, jakby powiedzieć: „Ta osoba utyka. Prawdopodobnie coś jest nie tak z jego nogą.” Nie określa to, czy problem dotyczy kostki, kolana czy mięśnia. To byłaby diagnoza.

Nie postawię diagnozy z Osi I, takiej jak lęk, depresja czy demencja. Oś II dotyczy charakteru. Zachowania, które obserwujemy, mogą być spójne z pewnymi typami charakteru. Czy to znaczy, że tak zachowuje się w domu i taki jest naprawdę? Nie wiem. Dowody sugerują, że prawdopodobnie tak, ale opis zachowań nie jest diagnozą.

To zupełnie co innego niż powiedzenie: „Diagnozuję lęk” albo „Diagnozuję demencję”. Obserwuję dziwaczne wypowiedzi. Dziwaczne wypowiedzi mogą wynikać z A, B, C lub D. Bez badania i informacji o przyjmowanych lekach to gra w zgadywanki. Mogę powiedzieć, że to prawdopodobnie kombinacja czynników, ale nie mam danych i nie stawiam diagnozy. Mówię tylko, że pewne możliwości mogą być spójne z tym zachowaniem.

Im więcej zachowań, tym bardziej prawdopodobna staje się możliwość, ale to nadal nie stanowi diagnozy. Niektórzy moi koledzy unikają nawet nazywania zachowania. Według mnie, jeśli ktoś jest skorumpowany, to działa socjopatycznie. To opis, nie diagnoza. Inni mówią, że ma demencję, problem z płatem czołowym. Ja tam nie idę. Nie widziałem jego tomografii. Może mieć taką przypadłość, albo nie.

Rozsa: Mówił pan, że próby rozgryzienia Trumpa to „strategiczne zero”. Uważa pan, że prawdziwe plany opracowują ludzie tacy jak dyrektor budżetowy Russell Vought, szef sztabu Stephen Miller, sekretarz stanu Marco Rubio i sekretarz obrony Pete Hegseth, choć ci dwaj ostatni mogą wkrótce odejść. Dlaczego nieprzewidywalność Trumpa byłaby dla nich atutem, a nie obciążeniem?

Reiss: Bo to dystrakcja. Ilekroć widzimy fragment, w którym on coś mówi, a ludzie próbują ustalić, czy głupieje, nie patrzymy na konsekwencje jego rzeczywistego zachowania i polityk. Myślę, że to użyteczna dystrakcja.

Rozsa: Czy uważa pan, że Trump ma psychikę osoby, która pod pewnymi względami jest idealna na marionetkę, czy to dla swoich bezpośrednich doradców, czy dla zagranicznych despotów, do których zdaje się żywić słabość, jak Władimir Putin?

Reiss: Powiedzmy tak: to trochę żartobliwe, ale to nie jest żart. Jeśli nie jest marionetką, to daje dobre przedstawienie. Czy tak to wygląda? Tak. Czy mogę z całą stanowczością powiedzieć, że to nie wszystko gra? Gdybym obstawiał na Kalshi, czego bym nie zrobił, dałbym szanse 100 do 1 przeciw temu.

Ale czy mogę z całą stanowczością powiedzieć, że to nie gra i że w życiu prywatnym zachowuje się inaczej? Nie. Nie jestem przy nim, gdy jest z żoną, synem czy kimkolwiek innym. Z tego, co widzimy – to widzimy.

Rozsa: Pana odpowiedź przypomina mi lipiec 2018 roku, gdy Michael McFaul, ambasador prezydenta Baracka Obamy w Rosji, został wraz z brytyjskim miliarderem Billem Browderem, byłym sygnalistą, zaoferowany Putinowi przez Trumpa – jak się zdaje, jako możliwa oferta przyjaźni podczas szczytu w Helsinkach. Gdy przeprowadzałem z McFaulem wtedy wywiad, powiedział mi:

„Byłem głęboko zawiedziony. Łaskawe odczytanie jest takie, że Trump nie rozumiał, o czym mówi. Ale powiedzmy to wprost: Trump przypisywał równość moralną legalnemu aktowi oskarżenia, popartemu licznymi dowodami, przeciwko kilku oficerom rosyjskiego wywiadu wojskowego za naruszenie suwerenności Ameryki w 2016 roku podczas wyborów prezydenckich, zupełnie zmyślonej, bezsensownej historii wymyślonej przez Putina. Choćby na moment oddawać jakiegokolwiek rodzaju godność temu, co zaproponował prezydent Putin, nie leżało – z mojego punktu widzenia – w narodowym interesie Ameryki.”

Osiem lat później Rosja najechała Ukrainę, a Trump jako prezydent często zdawał się sprzyjać Rosji kosztem Ukrainy. Czy ta anegdota odzwierciedla tematy, o których mówiliśmy wcześniej – o tym, że Trump jest łatwy do manipulacji i że jego myślenie impresjonistyczne czyni go niebezpiecznym w kierowaniu polityką USA?

Reiss: Tak. Tego, czego nie wiemy, a co ludzie sugerują w różnych kombinacjach, to czy jest szantażowany, czy faktycznie zgadza się z Putinem, czy Putin po prostu go schlebia i sprawia, że czuje się dobrze, czy dostaje pieniądze. Może to być dowolna z tych rzeczy albo wszystkie, a proporcje mogą się zmieniać w czasie.

Zachowanie, jak powiedział McFaul, nie jest dobrze przemyślane. Nie wiem, jaka część pochodzi z zapłaty, szantażu czy po prostu dobrego samopoczucia, i w różne dni mogą to być różne rzeczy. Ale zachowanie nie wykazuje żadnego uwzględnienia konsekwencji ani wagi. Prawdopodobnie wszystko, co wie, to: „Tak czuję się teraz słusznie.”