(Część druga z dwóch)

Pierwsza część tego cyklu opisywała stopniowy ruch Filipin w kierunku większej przejrzystości podatkowej — od wdrożenia amerykańskiej ustawy Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA), która wymaga od instytucji finansowych raportowania kont posiadanych przez podatników USA, przez trwające starania o dostosowanie do Common Reporting Standard (CRS) OECD, w ramach którego uczestniczące jurysdykcje automatycznie wymieniają informacje o rachunkach finansowych, aż po zobowiązanie do przyjęcia Crypto-Asset Reporting Framework (CARF). Kierunek jest jednoznaczny: w miarę jak współpraca podatkowa staje się coraz bardziej globalna i automatyczna, Filipiny stają przed rosnącą presją, aby ich ramy prawne i regulacyjne nadążały za tymi zmianami.

Zobowiązanie do większej przejrzystości to jednak dopiero początek. Trudniejsze pytanie brzmi: jak kraj może przełożyć to zobowiązanie na realną reformę, zachowując jednocześnie uzasadnione oczekiwania prywatności finansowej. W sercu tego wyzwania leżą wieloletnie filipińskie prawa o tajemnicy bankowej oraz gwarancje niezbędne, aby większy dostęp do informacji finansowych nie stał się większą okazją do nadużyć.

Trzy wątki wyznaczają ramy dalszej dyskusji:

• Reforma tajemnicy bankowej ma znaczenie wykraczające daleko pozbierania podatków — obejmuje działania przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz integralność filipińskiego systemu finansowego.
• Republikańska Ustawa (RA) nr 1405 i RA nr 6426 pozostają kluczowymi przeszkodami prawnymi dla szerszej wymiany informacji, co wymaga starannej reformy w miarę dostosowywania Filipin do standardów międzynarodowych.
• Większa przejrzystość nie musi odbywać się kosztem prywatności, o ile reformy obejmą silne mechanizmy kontroli dostępu, kary za nadużycia i solidne zabezpieczenia danych.

Dwie główne przeszkody prawne

Pierwszą poważną przeszkodą jest RA nr 1405, ustawa o tajemnicy bankowej z 1955 roku, która traktuje depozyty bankowe jako poufne, z krótką listą wyjątków. Kodeks podatkowy, w brzmieniu nadanym przez RA nr 10021, umożliwia Bureau of Internal Revenue (BIR) dostęp w określonych przypadkach, w tym przy opodatkowaniu spadkowym, wnioskach o ugodę z powodu niewypłacalności finansowej oraz wnioskach zagranicznych organów podatkowych na podstawie obowiązujących umów. Te wyjątki co do zasady nie pozwalają BIR na badanie rachunków bankowych podczas zwykłej kontroli podatkowej.

Skutkiem jest istotna asymetria: BIR może uzyskać informacje w konkretnych międzynarodowych wnioskach, ale nie dysponuje ogólnym krajowym mechanizmem, który mógłby wesprzeć kompleksowy reżim automatycznej wymiany.

RA nr 6426, ustawa o depozytach walutowych, stanowi jeszcze większą przeszkodę dla CRS. Ustawa ogłasza depozyty walutowe bezwzględnie poufnymi i wprost w swoim tekście pozwala na ich sprawdzenie wyłącznie za pisemną zgodą deponenta. Późniejsze ustawy wprowadziły ograniczone ustawowe wyjątki — obejmujące traktatowe wnioski o informacje podatkowe i określone cele przeciwdziałania praniu pieniędzy — ale same w sobie nie tworzą kompleksowej architektury automatycznego raportowania wymaganej przez CRS. Ta architektura, w jurysdykcjach uczestniczących, opiera się na tym, że instytucje finansowe raportują objęte rachunki krajowym organom podatkowym, które następnie automatycznie wymieniają te informacje z jurysdykcjami partnerskimi.

Zajęcie się tylko jedną z tych dwóch ustaw pozostawiłoby zatem znaczącą lukę. Reforma musi zapewnić spójną podstawę prawną do uzyskiwania i raportowania objętych informacji zarówno z rachunków pesosowych, jak i walutowych, przy jednoczesnym określeniu, kto może uzyskać dostęp, w jakim celu, na jakich warunkach i z jakimi konsekwencjami za nadużycia.

Dlaczego reformy nie można odkładać

Argumenty za reformą są często formułowane w kategoriach dochodów, ale stawka jest znacznie szersza. Filipiny trafiły na szarą listę Financial Action Task Force (FATF) w 2021 roku — listę jurysdykcji objętych zwiększonym nadzorem tego międzyrządowego organu — z powodu strategicznych braków w systemie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Choć kraj skutecznie opuścił szarą listę w 2025 roku, wysiłki reformistyczne nie mogą się tam zakończyć. W związku z procesem wzajemnej oceny, który ma się rozpocząć w 2027 roku, nadążanie za ewoluującymi standardami międzynarodowymi pozostaje niezbędne.

Reforma tajemnicy bankowej jest zatem również kwestią integralności finansowej i utrzymania dostępu do globalnego systemu finansowego. Ponowne umieszczenie na liście mogłoby zwiększyć koszty zgodności i transakcyjne, zaostrzyć kontrole płatności transgranicznych i wywołać tarcia dla banków, firm i kanałów przekazów pieniężnych, od których zależą miliony gospodarstw domowych. Starannie zaprojektowana reforma mogłaby zatem jednocześnie podnieść skuteczność przeciwdziałania praniu pieniędzy i przejrzystość podatkową, nie utożsamiając obu tych ram.

Istnieje też drugi, mniej widoczny powód. Partnerzy wymiany informacji oczekują, że przekazywane dane pozostaną poufne, bezpieczne i będą wykorzystywane wyłącznie do celów uprawnionych. Bez odpowiednich zabezpieczeń Filipiny mogą nie otrzymać zagranicznych informacji potrzebnych do skutecznego egzekwowania podatków. Przejrzystość to ulica dwukierunkowa: dostęp do danych zagranicznych zależy częściowo od wykazania, że Filipiny potrafią chronić to, co otrzymują. Silne przepisy o poufności nie są więc ustępstwem osłabiającym przejrzystość — są jednym z warunków, które czynią możliwą realną międzynarodową wymianę informacji.

Reforma z zabezpieczeniami

Uzasadnione obawy o prywatność deponentów, nadużywanie informacji i zaufanie do systemu bankowego wymagają starannego projektowania. Większy dostęp nie powinien oznaczać dostępu nieograniczonego. Wiarygodny pakiet reform powinien obejmować:

• Cel i nadzór. Dostęp powinien być ograniczony do prawnie upoważnionych celów administracji podatkowej, egzekwowania prawa i międzynarodowej wymiany informacji, z obiektywnymi kryteriami, jasnymi progami zatwierdzania, niezależnym nadzorem i wiarygodnymi śladami audytowymi.
• Ochrona danych. Ramy powinny wymagać ścisłej kontroli dostępu, bezpiecznej transmisji i przechowywania, okresowych testów bezpieczeństwa oraz audytowanych systemów zgodnych z ustawą o ochronie danych z 2012 roku (Republikańska Ustawa nr 10173).
• Rozliczalność i środki zaradcze. Doniosłe sankcje karne i administracyjne powinny obejmować nieuprawnione ujawnienie lub nadużycie, wraz z odpowiednimi drogami dla podatników do sprostowania błędów i kwestionowania nadużyć.
• Przejście. Instytucje finansowe powinny otrzymać rozsądne okresy wdrożenia, szczegółowe wytyczne i możliwości testowania, a komunikacja publiczna powinna wyjaśniać, jakie informacje będą zbierane, dlaczego są potrzebne i jak będą chronione.

Te zabezpieczenia powinny być wpisane w ustawę i przepisy wykonawcze, a nie pozostawione wyłącznie uznaniu administracyjnemu. Jasne granice mogą wzmocnić zaufanie publiczne, dając jednocześnie organom podatkowym dostęp potrzebny do rzetelnego egzekwowania prawa. Reforma powinna także odróżniać automatyczne raportowanie od ukierunkowanych krajowych postępowań, ponieważ każde z nich wiąże się z innymi przesłankami, procedurami i ryzykami. To rozróżnienie pomoże zapobiec temu, by uprawnienia wyjątkowe stały się rutyną, i ułatwi podatnikom oraz instytucjom zrozumienie zakresu reformy.

Od ustawy do praktyki

Sama zmiana prawa nie wystarczy. Instytucje finansowe potrzebują funkcjonalnych zasad dotyczących należytej staranności wobec klientów, klasyfikacji rachunków, prowadzenia dokumentacji i raportowania. Mniejsze instytucje mogą wymagać etapowego wdrażania, ustandaryzowanych wytycznych i proporcjonalnego wsparcia. BIR z kolei potrzebuje bezpiecznych systemów, przeszkolonego personelu i zdolności analitycznych do dopasowywania i wykorzystywania otrzymywanych informacji. Dane, których nie można chronić, weryfikować ani wykorzystać, nie zniechęcą do nieprzestrzegania przepisów ani nie wzmocnią administracji skarbowej. Zdolności wdrożeniowe powinny zatem towarzyszyć ustawodawstwu, a nie nadążać za nim latami.

Te same zdolności instytucjonalne będą istotne, gdy Filipiny przygotują się do CARF — ram opracowanych przez OECD, które rozszerzą automatyczną przejrzystość podatkową na określone informacje o relevantnych użytkownikach i transakcjach kryptoaktywów. Niezbędna będzie koordynacja między BIR, Bangko Sentral ng Pilipinas, komisją papierów wartościowych (Securities and Exchange Commission) i objętymi instytucjami, aby zharmonizować definicje, wymogi należytej staranności, systemy raportowania i egzekwowanie w ramach ich odpowiednich kompetencji.

Istotny jest również termin. Nowelizacje RA nr 1405 i 6426 muszą przewidzieć wystarczający czas na wdrożenie przed nadchodzącym procesem wzajemnej oceny. Liczy się nie tylko uchwalenie reformy, ale wykazanie, że działa w praktyce. Wczesne, przejrzyste konsultacje z instytucjami finansowymi, posiadaczami rachunków, izbami branżowymi i innymi interesariuszami mogą ujawnić trudności operacyjne, poprawić przepisy i utrzymać zaufanie publiczne.

Prywatność bez bezkarności

Przejrzystość nie musi odbywać się kosztem prywatności. Nowoczesny system finansowy może chronić uzasadnioną poufność, zapewniając jednocześnie, że tajemnica nie przeszkodzi w lawfulnym egzekwowaniu podatków ani w walce z nielegalnymi środkami. Celem nie powinien być nieograniczony dostęp rządu, lecz rozliczalny dostęp, rządzony prawem, koniecznością, bezpieczeństwem i doniosłymi konsekwencjami za nadużycia.

Dlatego wizja podatkowa SGV (Tax Vision) przemawia bezpośrednio do tego momentu: „Zrównoważony ekosystem podatkowy, w którym uczciwość, innowacyjna technologia i współpraca napędzają wzrost dla lepszych Filipin.” Te zasady oferują użyteczny przewodnik dla reformy, która rozszerza uprawniony dostęp, wzmacniając jednocześnie rozliczalność i ochronę. Uczciwość wymaga konsekwentnego stosowania prawa. Technologia musi umożliwiać zarówno sprawne raportowanie, jak i bezpieczne przetwarzanie wrażliwych danych. Współpraca jest niezbędna, ponieważ ustawodawstwo, regulacje, wdrażanie w sektorze finansowym i zaufanie publiczne muszą rozwijać się razem.

Pytanie nie brzmi już, czy Filipiny pogłębią uczestnictwo w globalnym systemie przejrzystości, ale jak będą kształtować zasady i zabezpieczenia rządzące tym uczestnictwem. Reforma łącząca dostęp z rozliczalnością, egzekwowanie z ochroną oraz zgodność międzynarodową z zaufaniem publicznym może wzmocnić zarówno administrację podatkową, jak i system finansowy. Teraz jest okazja, by zbudować ramy godne zaufania filipińskich posiadaczy rachunków i zdolne sprostać międzynarodowym zobowiązaniom kraju poprzez wiarygodne, bezpieczne i widocznie skuteczne wdrożenie. Zadanie jest pilne, ale przy staranności osiągalne.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady, gdy fakty i okoliczności tego wymagają. Wyrażone powyżej poglądy i opinie należą do autora i niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko SGV & Co.

Jay A. Ballesteros jest partnerem podatkowym w segmencie usług finansowych w SGV & Co.