Ponad dekadę po tym, jak Narodowa Rada Gospodarcza (NEC) ustaliła w 2013 roku benchmark opłat za prawo przejścia (Right of Way, RoW) w wysokości 145 nairów za metr liniowy, federalny rząd Nigerii wciąż nie zapewnił jednolitej ceny we wszystkich stanach. Przez ponad trzynaście lat ta opłata była stałym polem sporów między agencjami federalnymi, gubernatorami stanów i operatorami telekomunikacyjnymi, biorąc pod uwagę jej głęboki wpływ na cyfrowy krajobraz kraju.

Benchmark został uzgodniony na posiedzeniu NEC, po rekomendacjach wspólnego komitetu gubernatorów stanów i ministrów, którego zadaniem było rozwiązanie problemu wielokrotnego opodatkowania w branży telekomunikacyjnej. Większość stanów jednak początkowo zignorowała tę uchwałę i nadal pobierała od 3 000 do 8 000 nairów za metr. Ponieważ opłata dotyczy każdego liniowego metra kabla, różnica szybko się kumuluje wzdłuż trasy: jeden kilometr to 145 000 nairów według stawki wzorcowej, ale 6,6 mln nairów według najwyższej stawki obecnie pobieranej gdziekolwiek w kraju.

W styczniu 2020 roku, po kluczowej interwencji ówczesnego federalnego ministra komunikacji iospodarki cyfrowej (FMCIDE), dr Isa Pantamiego, Nigeria Governors' Forum (NGF) renegocjowała warunki i jednogłośnie zgodziła się ostatecznie wdrożyć i egzekwować politykę 145 nairów we wszystkich stanach.

W latach 2022–2024 FMCIDE i Nigerijska Komisja Komunikacji (NCC) naciskały na przyjęcie stawki wzorcowej NEC, z 145 nairami jako maksimum krajowym. W pewnym momencie rząd federalny lobbował nawet u gubernatorów za stawką 0 nairów, aby przyspieszyć rozbudowę światłowodów.

Do lat 2025–2026 jedna trzecia stanów — 12 gubernatorów — całkowicie zrezygnowała z opłat RoW. Jednak kilka stanów nadal pobiera więcej niż benchmark albo przemianowało te opłaty na kosztowne opłaty za wnioski. Przy braku zmian w liczbie zwolnień w 2026 roku to, czy pozostali oporni zbiegną do stawki wzorcowej — czy będzie ją dalej równoważyć opłatami za wnioski — jest najjaśniejszą miarą postępu, gdy trzynastoletnia polityka trwa dalej.

Ukryte opłaty i rozbieżności w opłatach RoW między stanami

Dane z portalu NCC poświęconego łatwości prowadzenia działalności ujawniają różnice w opłatach RoW nakładanych przez stany. Podczas gdy niektóre przestrzegają benchmarku 145 nairów za metr liniowy, inne pobierają znacznie ponad ten próg.

Dwanaście stanów — Adamawa, Anambra, Bauchi, Benue, Enugu, Jigawa, Kaduna, Katsina, Kebbi, Nasarawa, Niger i Zamfara — nie pobiera żadnej opłaty, przy czym w 2026 roku żaden nowy stan nie dołączył do tej grupy.

Szesnaście stanów pobiera próg 145 nairów za metr liniowy: Abia, Borno, Cross River, Ebonyi, Edo, Ekiti, Gombe, Imo, Kogi, Kwara, Ondo, Oyo, Plateau, Sokoto, Taraba i Yobe.

Stan Ogun, ze stawką 6 600 nairów, przewodzi dziewięciu stanom pobierającym ponad próg. Pozostałe to Akwa Ibom (2 000 nairów), Bayelsa (850 nairów), Delta (2 706 nairów), FCT Abuja (950 nairów), Kano (2 754 nairy), Lagos (850 nairów), Osun (1 500 nairów) i Rivers (2 256 nairów).

Pobierane są także ukryte opłaty, przede wszystkim opłaty za wnioski — zwłaszcza przez stany z opłatami RoW w wysokości 0 i 145 nairów. Zarówno Adamawa, i Enugu pobierają na przykład opłaty za wnioski w wysokości 100 000 nairów, mimo że mają zerową opłatę RoW.

Wśród stanów pobierających opłatę 145 nairów Ekiti pobiera najwyższą opłatę za wniosek — 700 000 nairów. Pozostałe to Cross River (250 000 nairów), Edo (10 000 nairów), Gombe (10 000 nairów), Lagos (20 000 nairów), Ondo (20 000 nairów), Oyo (50 000 nairów) i Yobe (25 000 nairów). Dla porównania: pojedyncza opłata za wniosek w Ekiti równa się temu, co opłata wzorcowa 145 nairów wygenerowałaby na odcinku prawie pięciu kilometrów kabla.

Skąd te różnice?

Olayinka Amoo, inżynier stacji telekomunikacyjnych, który rozmawiał z Technext, powiedział, że sam fakt, iż NCC prezentuje te rozbieżności na swoim portalu, świadczy o tym, że zna ukryte opłaty.

„Powinniśmy też wiedzieć, że RoW to kwestia gruntów, a grunty należą do stanów. To, co mamy, to porozumienie polityczne bez za nim jednolitego egzekwowania” — powiedział.

Według Amoo to ukryte opłaty i inne uciążliwe procesy wnioskowe są tym, co operatorzy światłowodów i wykonawcy faktycznie odczuwają w praktyce. „Prawdziwym problemem jest całkowity koszt wdrożenia, który bardzo różni się w zależności od stanu” — zauważył.

W obliczu tak uciążliwych procesów operatorzy telekomunikacyjni w większości preferują wdrażanie swoich światłowodów w uprzemysłowionych, skoncentrowanych miastach, gdzie mogą uzyskać najwyższe zwroty. Około 80–85% wdrożeń światłowodów do domów (FTTH) w Nigerii koncentruje się w dużych miastach takich jak Lagos, Rivers i FCT Abuja, co podkreśla cyfrowy podział. Ta koncentracja ma znaczenie wykraczające poza arkusze kalkulacyjne operatorów: FTTH dostarcza szybki internet bezpośrednio do domów, więc miejsce układania kabli determinuje, które gospodarstwa domowe w ogóle mogą uzyskać łączność opartą na światłowodach.

Najnowsze dane udostępnione przez MTN Nigeria na temat ogólnokrajowej dostępności usługi FibreX pokazały, że chociaż usługa obejmuje 15 stanów i 232 lokalizacje, to Lagos, Rivers i FCT stanowiły odpowiednio 83, 32 i 65 lokalizacji — 77,6% wszystkich lokalizacji FibreX w Nigerii — co odzwierciedla silną koncentrację w miastach, gdzie zatwierdzenia RoW stwarzały minimalne przeszkody.

„Dla inwestorów ta nieprzewidywalność jest prawdziwym ryzykiem” — stwierdził Amoo. Doradził, że jasny i opublikowany cennik opłat w każdym stanie, poparty przez NCC i Governors' Forum, uczyniłby wdrażanie FTTH znacznie bardziej wiarygodnym finansowo. „Z mojego doświadczenia wynika, że stany, które czynią proces jasnym i przewidywalnym, to te, gdzie światłowody trafiają do ziemi najszybciej” — dodał.

la użytkowników internetu stawka jest bezpośrednia: gdy władze stanowe lub lokalne pobierają wygórowane opłaty za układanie kabli internetowych, nie opodatkowują tylko dużych operatorów telekomunikacyjnych — opodatkowują także prędkość internetu, jakość wideo i taryfy za dane obywateli.