Od blisko dekady dwie przeciwstawne filozofie kształtują podejście rządu Nigerii do kryzysu bezrobocia wśród młodzieży. Za prezydenta Muhammadu Buhariego odpowiedzią była rozległa, finansowana przez państwo sieć bezpieczeństwa socjalnego, w ramach której setki tysięcy młodych absolwentów otrzymywało miesięczne stypendia, wypełniając luki kadrowe w publicznych szkołach, gospodarstwach rolnych i wiejskich przychodniach. Za prezydenta Boly Ahmeda Tinubu rząd federalny gwałtownie skręcił od polityki socjalnej w stronę budowy zasobów pracowniczych, skutecznie kończąc powszechne przekazy gotówkowe dla młodych ludzi i przechodząc do ambitnego szkolenia milionów z nich w zakresie inżynierii oprogramowania, analizy danych i sztucznej inteligencji. Stawka jest znaczna: Nigeria jest najludniejszym krajem Afryki, z jedną z najmłodszych populacji na świecie, a model, który wybierze do wchłaniania młodych osób szukających pracy, ma znaczenie wykraczające daleko poza pojedynczy program.

Na pierwszy rzut oka to sugestywna opowieść o ewolucji polityki — od jałmużny do rozwoju kapitału ludzkiego. W praktyce obraz jest znacznie bardziej skomplikowany. Lata po przejściu od N-Power do programu Three Million Technical Talent (3MTT) fundamentalne pytanie pozostaje bez odpowiedzi: czy zastąpienie miesięcznych stypendiów trzymiesięcznymi bootcampami programistycznymi zbudowało lepszą drabinę wyjścia z bezrobocia?

Dwa programy, dwa modele

Uruchomiony w czerwcu 2016 roku jako flagowy filar Narodowego Programu Inwestycji Społecznych (NSIP), N-Power został zaprojektowany jako natychmiastowa ulga makroekonomiczna. Grupą docelową byli Nigerowie w wieku od 18 do 35 lat, podzieleni na korpus wolontariuszy absolwentów (N-Teach, N-Health, N-Agro) oraz ścieżki zawodowe dla osób bez wyższego wykształcenia (N-Build, N-Knowledge). Założenie polegało na wypłacaniu absolwentom 30 000 naira miesięcznie przez dwa lata, podczas gdy zdobywali doświadczenie zawodowe w niedostatecznie obsadzonych instytucjach publicznych we wszystkich 774 lokalnych obszarach rządowych.

3MTT, uruchomiony w październiku 2023 roku pod auspicjami Federalnego Ministerstwa Łączności, Innowacji i Gospodarki Cyfrowej kierowanego przez dr. Bosuna Tijaniego, odrzucił model tymczasowej listy płac. Oparty na strategii wykonawczej „1%-10%-100%”, program miał zbudować kręgosłup technicznych talentów Nigerii, wspierając cel prezydenta dotyczący dwóch milionów miejsc pracy cyfrowej. Cel trzech milionów wpisany w nazwę programu wprost określa zamierzoną skalę. Zamiast kierować młodych ludzi do publicznych szkół podstawowych, 3MTT skupił się na 12 ścieżkach cyfrowych i deep-tech, w tym AI/Uczenie Maszynowe, Cyberbezpieczeństwie, Cloud Computingu, Projektowaniu UI/UX i Tworzeniu Oprogramowania.

Dlaczego N-Power się zawalił

Korzenie upadku N-Power leżą w jego architekturze płatności i weryfikacji. Początkowo zarządzany z Biura Wiceprezydenta, a od 2019 roku przeniesiony do nowo utworzonego Ministerstwa Spraw Humanitarnych, program opierał się na scentralizowanej federalnej liście płac administrowanej przez Narodowy System Zarządzania Inwestycjami Społecznymi (NASIMS).

Arytmetyka szybko stała się niekorzystna. Przy miesięcznym zapotrzebowaniu na finansowanie sięgającym 13,5 miliarda naira w ramach wszystkich grup, program stał się magnesem dla biurokratycznego rentierstwa. Do października 2023 roku rząd federalny zawiesił N-Power na czas nieokreślony w związku z szeroko zakrojoną śledztwem Komisji ds. Przestępczości Gospodarczych i Finansowych (EFCC) przeciwko Ministerstwu Spraw Humanitarnym dotyczącym rzekomego oszustwa na kwotę 37,1 miliarda naira i nieprawidłowości płatniczych. Zewnętrznym konsultantom postawiono zarzut zatrzymywania miliardów z wypłaconych środków, podczas gdy setki tysięcy uprawnionych wolontariuszy było dłużnych osiem do dziewięciu miesięcy zaległych płatności.

3MTT ominął pułapkę bezpośrednich transferów gotówkowych, decentralizując wykonanie. Prowadzony wspólnie z Narodową Agencją Rozwoju Technologii Informacyjnych (NITDA), z poparciem sektora prywatnego i partnerów rozwojowych, program nawiązał współpracę z setkami istniejących prywatnych klastrów nauki stosowanej (ALC), rządami stanowymi i globalnymi platformami ed-tech w 36 stanach i Stołecznym Terytorium Federalnym (FCT). Zamiast wypłacać stypendia uczestnikom, środki federalne i partnerskie trafiały bezpośrednio na dotowanie infrastruktury szkoleniowej, menedżerów społeczności, hackathonów i wsparcia internetowego.

Kamienie milowe i strukturalne pęknięcia

Na papierze oba programy mogły się poszczycić imponującymi liczbami zapisów. W latach 2016–2023 N-Power przyjął ponad 1,5 miliona młodych Nigerów w ramach grup A, B i C, wstrzykując setki miliardów naira bezpośrednio do wiejskich i półmiejskich gospodarek oddolnych. Dla absolwenta w Gusau lub Yenagoa w 2017 roku, kiedy krajowa płaca minimalna wynosiła 18 000 naira, gwarantowana wpłata 30 000 naira co miesiąc była krwią życia.

Jednak śmiertelną wadą N-Power był brak strategii wyjścia. Po upływie dwuletniej kadencji beneficjenci wracali na rynek bezrobocia.

3MTT próbował temu zaradzić, wdrażając program w uporządkowanych fazach: kohorta 1 z 30 000 stypendystów, a następnie faza 2 z 270 000 stypendystów podzielonych na kohorty 2, 3 i 4, wspieranych przez regionalne hackathony i ścieżki rozmieszczania w startupach.

Bliższe spojrzenie na architekturę 3MTT ujawnia jednak trzy głębokie strukturalne pęknięcia.

Pierwszym jest iluzja pedagogiczna: czy trzy miesiące naprawdę wystarczą, aby kogokolwiek wyszkolić w produkcyjnych umiejętnościach technologicznych? Dwanaście tygodni nauki hybrydowej może wprowadzić składnię, podstawowe tworzenie makiet UI czy czyszczenie danych, ale nie jest w stanie wykształcić gotowego do pracy inżyniera oprogramowania, architekta chmury czy analityka cyberbezpieczeństwa. Kompresując złożone dyscypliny inżynierskie do 90-dniowych sprintów, program masowo produkuje w dużej mierze nowicjuszy na poziomie wejściowym, a nie budowniczych gotowych do pracy w branży.

Drugim jest fatamorgana konwersji. Choć wyspy sukcesów odnotowane w poszczególnych kohortach są prawdziwe, wskaźnik konwersji opowiada przygnębiającą historię: szkolenie setek tysięcy młodych ludzi, podczas gdy tylko kilkuset lub kilka tysięcy znajduje zatrudnienie, ujawnia ogromną awarię lejka.

Trzecim jest błędne założenie opierania się na popycie zagranicznym. Szkolenie milionów młodych talentów na stanowiska krajowe, które nie istnieją, przy nadziei, że globalne firmy zatrudnią ich zdalnie, po prostu nie jest wykonalną narodową strategią rynku pracy. Lokalne startupy zamykają się, a niektóre redukują zatrudnienie pod ciężarem surowego klimatu gospodarczego. Tymczasem globalny rynek pracy zdalnej znacznie się zaostrzył — zagraniczni pracodawcy preferują doświadczonych inżynierów i wykorzystują asystentów kodowania AI do automatyzacji właśnie tych zadań na poziomie wejściowym, do wykonywania których szkoleni są absolwenci 3MTT.

Dodatkowym obciążeniem jest realia społeczno-ekonomiczne. Nauka Pythona czy cloud computingu wymaga sprawnego laptopa, stabilnej energii elektrycznej i dużego transferu danych. W gospodarce drążonej przez likwidację dopłat do paliw i dewaluację waluty żądanie od bezrobotnego absolwenta ukończenia trzymiesięcznego intensywnego hybrydowego bootcampu bez stypendium utrzymującego stworzyło cichy filtr społeczno-ekonomiczny. Wielu stypendystów o niskich dochodach miało trudności z pokryciem podstawowych kosztów dojazdu do fizycznych centrów edukacyjnych.

Na razie kilka wątków pozostaje otwartych, a każdy z nich ukształtuje ostateczną ocenę tego zwrotu: wynik śledztwa EFCC przeciwko Ministerstwu Spraw Humanitarnych, rozliczenie ośmiu do dziewięciu miesięcy zaległości wobec byłych wolontariuszy N-Power, wyniki rozmieszczania w zatrudnieniu wśród 270 000 stypendystów fazy 2 oraz to, czy jakakolwiek forma wsparcia uczestników zostanie ponownie wprowadzona, aby złagodzić koszty, które odfiltrowały uczących się o niskich dochodach.

Odpowiedź strony podażowej na kryzys strony popytowej

Poza politycznym brandingiem porównanie ujawnia brutalną prawdę o interwencjach wobec młodzieży w Nigerii: stypendia bez zbywalnych umiejętności jedynie odsuwają bezrobocie w czasie, a umiejętności z kursów błyskawicznych bez prężnego rynku pracy rodzą jedynie wykształconą frustrację.

Czy 3MTT był lepszym następcą N-Power? Jeśli chodzi o zarządzanie fiskalne i koordynację z sektorem prywatnym, odpowiedź jest jednoznacznie twierdząca — program wyeliminował masowe wycieki listy płac, które uczyniły z N-Power cel dla śledczych ds. korupcji. Jednak 90-dniowy certyfikat nie zastąpi brakującej polityki przemysłowej. Ukryty przekaz jest bezlitosny: dopóki Nigeria nie usunie makroekonomicznych wąskich gardeł duszących wzrost lokalnych przedsiębiorstw, masowa produkcja milionów trzymiesięcznych absolwentów technologii na niedostępne stanowiska pracy pozostanie rozwiązaniem strony podażowej dla kryzysu strony popytowej.