17 lipca 2024 roku Chimezie Chuta, przewodniczący komitetu sterującego nigeryjskiej Narodowej Polityki Blockchain, ogłosił na X: „Prace nad wdrożeniem Polityki Technologii Blockchain Nigerii skutecznie rozpoczynają się od dziś”. Do tego czasu od przyjęcia polityki minęło już ponad rok.

Rząd Federalny zatwierdził politykę w maju 2023 roku z szeroką obietnicą: wykorzystania blockchainu poza kryptowalutami w celu poprawy usług publicznych, tworzenia miejsc pracy, wzmocnienia przejrzystości i bezpieczeństwa, poszerzenia włączenia finansowego i napędzania wzrostu gospodarczego.

Trzy lata później Nigeria wyraźnie zbudowała więcej regulacji dotyczących aktywów cyfrowych. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) rozszerzyła swoje programy regulacyjne dla firm działających w zakresie wirtualnych aktywów, ustawa Investments and Securities Act 2025 formalnie obejmuje aktywa wirtualne i cyfrowe, a prezydent Bola Tinubu podpisał w lipcu 2026 roku dekret wykonawczy mający koordynować regulację wirtualnych aktywów.

Znacznie trudniej znaleźć jest porównywalne dowody na to, że blockchain jest wdrażany na dużą skalę w administracji rządowej. Ta luka znajduje się w centrum trzyletniej historii blockchainu w Nigerii.

Co obiecywała polityka blockchain

Gdy Rada Wykonawcza Federalna zatwierdziła Narodową Politykę Blockchain w maju 2023 roku, przedstawiła blockchain jako coś więcej niż kryptowalutę. Polityka miała zachęcać do adopcji w całej gospodarce, rozwijać lokalne talenty, promować innowacje i wspierać zastosowania w takich obszarach jak zarządzanie, finanse i usługi publiczne.

Nakazała właściwym agencjom rozpoczęcie wdrożenia i powołała Narodowy Komitet Wdrażania i Sterowania Blockchainem, w którym uczestniczą agencje rządowe, regulatorzy, środowiska akademickie i interesariusze z sektora prywatnego. Dokument zawierał jednak wbudowany problem pomiarowy.

Wazał wzrost liczby startupów blockchainowych oraz wzrost liczby i zakresu rządowych projektów blockchainowych jako wskaźniki postępu, jednocześnie stwierdzając, że punkty odniesienia do mierzenia tych wskaźników dopiero mają zostać ustalone.

Trzy lata później nie ma oczywistej publicznej bazy odniesienia, względem której można by mierzyć którykolwiek z tych wskaźników, co utrudnia dokładne określenie, ile z polityki zostało zrealizowane.

Dlaczego wdrożenie trwało tak długo

Zapisy wskazują na politykę, której przejście od zatwierdzenia do wykonania zajęło sporo czasu.

W maju 2024 roku Narodowa Agencja Rozwoju Technologii Informacyjnych (NITDA) odtworzyła Narodowy Komitet Sterujący Polityką Blockchain i rozpoczęła warsztaty współtworzenia. Agencja stwierdziła, że ćwiczenie miało na celu opracowanie „konkretnego planu wdrożenia” i pomoc w przekształceniu aspiracji polityki w wykonalne ramy.

Dwa miesiące później przewodniczący komitetu Chuta oświadczył, że prace nad wdrożeniem „skutecznie” się rozpoczęły.

W maju 2025 roku Federalne Ministerstwo Komunikacji, Innowacji i Gospodarki Cyfrowej opublikowało białą księgę opisującą prace nad nową Narodową Polityką Blockchain. Ministerstwo oświadczyło, że proces ten opiera się na opublikowanej w 2024 roku Narodowej Strategii Blockchain NITDA i będzie obejmować transakcje elektroniczne, tożsamość cyfrową, przejrzystość łańcuchów dostaw, włączenie finansowe i innowacje w zarządzaniu.

Aktualna strona z zasobami ministerstwa nadal jednak wymienia „Narodową Politykę Blockchain dla Nigerii 2023” wśród swoich polityk.

W efekcie proces przeszedł przez politykę z 2023 roku, odtworzony komitet wdrożeniowy, strategię z 2024 roku i białą księgę z 2025 roku, podczas gdy publiczne zapisy nie pokazują wyraźnie momentu, w którym pierwotne cele polityki zostały osiągnięte.

Luki wypełnili regulatorzy

Największą widoczną zmianę przynieśli regulatorzy. Ważne jest jednak, aby oddzielić ten postęp od polityki blockchain z 2023 roku, ponieważ regulacja kryptowalut w Nigerii nie zaczęła się od niej.

SEC już w 2020 roku określiła swoje stanowisko wobec aktywów cyfrowych. Następnie Centralny Bank Nigerii (CBN) wydał w grudniu 2023 roku wytyczne dla banków i innych instytucji finansowych współpracujących z Dostawcami Usług Wirtualnych Aktywów.

Ustawa Investments and Securities Act 2025 nadała następnie aktywom wirtualnym, aktywom cyfrowym i produktom opartym na rozproszonych rejestrach wyraźniejsze miejsce w ramach nigeryjskiego rynku kapitałowego.

Program Przyspieszonej Inkubacji Regulacyjnej SEC obejmuje obecnie firmy działające w zakresie wirtualnych aktywów, a jej publiczny rejestr wymienia giełdy aktywów cyfrowych, firmy powiernicze i projekty tokenizacji. W lipcu 2026 roku komisja przyjęła do programu GIGX Technologies i KuCoin Nigeria, a w sierpniu Pisi Payments Solution, BC Access i Yellow Card. Przyjęcia dają firmom status Zatwierdzenia Wstępnego w ramach programu; nie są to ostateczne licencje.

Najnowszym wydarzeniem był lipiec 2026 roku, kiedy prezydent Tinubu podpisał Dekret Wykonawczy w sprawie Koordynacji Wirtualnych Aktywów. Dekret powołał Radę ds. Wirtualnych Aktywów pod przewodnictwem CBN, utworzył Biuro Wirtualnych Aktywów i przewidział regulacyjny sandbox CBN, w którym kwalifikujący się operatorzy mogą pod nadzorem testować produkty iługi w zakresie wirtualnych aktywów oraz rozwiązania oparte na blockchainie. Nakazał także radzie opracowanie Zharmonizowanych Ram Wdrożeniowych w ciągu 30 dni.

Objęcie przez sandbox rozwiązań opartych na blockchainie, obok produktów i usług w zakresie wirtualnych aktywów, wiąże nową strukturę koordynacyjną bezpośrednio z obszarem zastosowań, na który celowała polityka z 2023 roku. Termin 30 dni dla ram jest najbliższym datowanym kamieniem milowym w tym procesie.

Razem te zmiany dają firmom finansowym działającym w zakresie aktywów cyfrowych i blockchainu bardziej rozwinięte środowisko regulacyjne. Duża część tych regulacji powstała jednak w ramach niezależnych mandatów regulatorów finansowych, więc trudno byłoby przypisać to wszystko polityce blockchain z 2023 roku.

Czy rząd wykorzystuje blockchain na dużą skalę?

Istnieją dowody eksperymentowania. Platforma zastosowań technologii Czwartej Rewolucji Przemysłowej NITDA wspiera projekty związane z technologiami, w tym blockchainem, a wybrane projekty rolne mogą otrzymać dofinansowanie do 10 mln nairów. Agencja nadal również wymienia blockchain wśród obszarów technologicznych objętych jej pracami nad technologiami wschodzącymi.

Był też proponowany projekt Nigerium. W 2024 roku NITDA ogłosiła plany opracowania rodzimego blockchaina, mającego poprawić bezpieczeństwo danych i bezpieczeństwo narodowe poprzez współpracę publiczno-prywatną.

Proponowana sieć czy projekt pilotażowy nie jest jednak tym samym co wdrożona usługa rządowa. Obecnie nie istnieje publiczny rejestr rządowy pokazujący, ile usług federalnych działa na blockchainie, ilu Nigerijczyków z nich korzysta ani ile rządowych projektów blockchainowych przewidzianych w polityce z 2023 roku osiągnęło fazę produkcyjną.

Nie dowodzi to, że takie wdrożenia nie istnieją. Pokazuje raczej, że trudno jest ustalić ich skalę na podstawie publicznych zapisów.

A co z obiecannym talentem?

Główna liczba w tym obszarze jest starsza niż sama polityka. W 2022 roku NITDA i Domineum Blockchain Solutions ogłosiły program stypendialny mający przeszkolić 30 000 Nigerijczyków w zakresie blockchaina. Ponieważ inicjatywa ta powstała przed Narodową Polityką Blockchain z 2023 roku, nie powinna być liczona jako osiągnięcie samej polityki.

Co ważniejsze, materiały publiczne nie określają, ilu z tych przeszkolonych osób zdobyło później prace związane z blockchainem, zbudowało startupy lub wdrożyło rozwiązania blockchainowe. Liczba przeszkolonych pokazuje aktywność. Nie dowodzi sama w sobie rezultatu gospodarczego.

Co więc faktycznie się zmieniło?

Nigeria ma obecnie bardziej rozwiniętą strukturę regulacyjną wokół aktywów cyfrowych niż w momencie zatwierdzenia Narodowej Polityki Blockchain w 2023 roku: wiele formalnych ścieżek dla firm działających w zakresie wirtualnych aktywów, prawo rynku kapitałowego wyraźnie obejmujące aktywa cyfrowe i wirtualne, rosnącą listę firm w programach regulacyjnych SEC oraz prezydenckie ramy koordynacji regulacji wirtualnych aktywów.

Rząd kontynuował też zainteresowanie blockchainem poprzez rozwój polityki, badania i projekty pilotażowe.

Mniej jasne jest, czy te zmiany doprowadziły do szerzej obiecanej w 2023 roku gospodarki i sektora publicznego napędzanych blockchainem. Pierwotna polityka wskazała więcej startupów blockchain i więcej rządowych projektów blockchainowych jako wskaźniki postępu, ale punkty odniesienia do ich pomiaru nigdy nie zostały publicznie ustalone w samej polityce.

Bez publicznej bazy odniesienia lub liczby projektów trudno nadal zmierzyć, ile z pierwotnych ambicji faktycznie zrealizowano. Przynajmniej krótkoterminowe punkty orientacyjne są identyfikowalne: czy Rada ds. Wirtualnych Aktywów opublikuje swoje Zharmonizowane Ramy Wdrożeniowe w terminie 30 dni, czy proces białej księgi z 2025 roku zaowocuje opublikowaną polityką następczą, czy projekty pilotażowe takie jak Nigerium osiągną fazę produkcyjną oraz czy pojawi się jakakolwiek publiczna baza odniesienia dla wskaźników polityki. Każdy z nich dostarczyłby mierzalnego punktu odniesienia, którego brakuje w obecnych publicznych zapisach.