„Kompletny przewrót”: Chiny niegdyś bały się stać ofiarą zachodnich producentów samochodów, ale ćwierć wieku po przystąpieniu do WTO role się odwróciły
Najważniejsze informacje
- •Chiny wyprodukowały ponad 7 milionów pojazdów w pierwszym kwartale 2026 roku — niemal dwukrotność łącznej produkcji UE i Wielkiej Brytanii (3,7 miliona) i znacznie więcej niż USA (2,6 miliona).
- •Joint venture istniejące od lat 80., które wymagały od chińskich firm posiadania co najmniej połowy działalności zagranicznych producentów, zbudowały lokalne łańcuchy dostaw i głębokie zdolności przemysłowe, które później umożliwiły rozwoj rodzimych producentów, takich jak BYD, Chery i Geely.
- •Pojazdy elektryczne pozwoliły chińskim producentom konkurować na nowych warunkach, wykorzystując istniejący przemysł baterii i elektroniki; programy zakupowe rządu, dotacje i inicjatywa Made in China 2025 przyspieszyły wzrost sektora.
- •Chiny wyprodukowały w zeszłym roku 16 milionów EV — około 20% więcej niż popyt krajowy — co sprawiło, że eksport podwoił się do 2,5 miliona sztuk, a BYD, XPeng i Xiaomi zyskiwały udziały w Europie i Ameryce Łacińskiej; BYD po raz pierwszy w tym roku sprzedawał więcej niż Tesla.
- •USA podniosły w 2024 roku cła na chińskie EV do 100%, powołując się na nadpodaż i dotacje, dostawy Volkswagena w Chinach spadły o 36,6% w drugim kwartale, a niemiecki przemysł motoryzacyjny może wymagać joint venture z chińskimi firmami — układu podobnego do tego, który Chiny niegdyś stosowały, aby chronić własnych producentów.

Chiny niegdyś obawiały się, że europejscy producenci samochodów zdominują ich rodzimy przemysł motoryzacyjny. W latach poprzedzających przystąpienie Chin do Światowej Organizacji Handlu w 2001 roku w branży krążyło ostrzeżenie: lang lai le — „wilk nadchodzi”.
Wilk był już częściowo za bramą. Chiny współpracowały z zagranicznymi producentami, w tym General Motors i Volkswagenem, w ramach joint venture od lat 80. Członkostwo w WTO wymagało jednak od Chin rezygnacji z 100% ceł i kwot importowych, które chroniły rodzimych producentów samochodów przed konkurencją zagraniczną.
Ćwierć wieku później Chiny stały się dominującym producentem samochodów na świecie. Według Międzynarodowej Organizacji Producentów Pojazdów Silnikowych kraj ten wyprodukował ponad 7 milionów pojazdów w pierwszym kwartale 2026 roku. To niemal dwukrotność łącznej produkcji wszystkich krajów Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii, która wyniosła 3,7 miliona pojazdów, i znacznie więcej niż 2,6 miliona wyprodukowanych w USA. Ta przepaść pokazuje, jak dramatycznie środek ciężkości branży przesunął się w ciągu jednego pokolenia.
Pojazdy elektryczne pomogły napędzić tę transformację. UE i USA nałożyły cła na chińskie EV, wskazując na wsparcie rządowe dla branży i wynikającą z niego nadpodaż produkcyjną, która zalała rynki zagraniczne tanim eksportem. Jednocześnie słaby popyt krajowy zwiększył zależność chińskich producentów od sprzedaży zagranicznej.
Niemiecki przemysł motoryzacyjny, stając w obliczu czegoś, co określano jako zagrożenie egzystencjalne, może nawet wymagać joint venture z chińskimi firmami — układu podobnego do tego, który Chiny stosowały z Volkswagenem dekady temu, aby chronić własnych producentów.
„Doszło do kompletnego przewrotu” — powiedział Eric Thun, profesor biznesu chińskiego na Uniwersytecie Oksfordzkim, w rozmowie z Fortune.
Jak Chiny zbudowały swój przemysł motoryzacyjny
Gdy Pekin i władze lokalne realizowały cele wzrostu gospodarczego, Chiny rozwinęły swój przemysł motoryzacyjny do tego stopnia, że dziś mają zdolności produkcyjne pokrywające szacunkowo dwie trzecie światowego popytu na samochody.
Taki wynik był trudny do wyobrażenia, gdy Michael Dunne, były prezes General Motors Asia Pacific, po raz pierwszy odwiedził Chiny w 1986 roku jako doktorant uczący się mandaryńskiego. Wówczas, jak powiedział Fortune, nie istniał „żaden przemysł motoryzacyjny” w nowoczesnym rozumieniu. Drogi kraju zdominowały dwa przestarzałe modele: kanciasta radziecka GAZ-24 Wołga i Volkswagen Santana.
W tym samym roku Pekin uznał produkcję samochodów za filar swojego siódmego planu pięcioletniego. Zaczął zapraszać zagranicznych producentów samochodów do produkcji w Chinach pod warunkiem, że utworzą partnerstwa z chińskimi firmami posiadającymi co najmniej połowę każdego przedsięwzięcia.
Pod koniec lat 90. te joint venture stanowiły ponad 80% krajowej produkcji pojazdów w Chinach, według raportu Congressional Research Service z 2000 roku. Strategia miała pomóc Chinom w zdobyciu wiedzy potrzebnej do rozwijania własnych producentów samochodów.
Ten cel nie został osiągnięty od razu. Dunne, który spędził 36 lat w Chinach doradzając producentom samochodów jako CEO Dunne Insights, powiedział, że polityka pomogła ugruntować pozycję Chin jako głównego centrum produkcyjnego, ale początkowo nie stworzyła chińskich firm zdolnych konkurować z Volkswagenem i General Motors. Te zagraniczne firmy nadal przewodziły dzięki innowacjom w pojazdach spalinowych.
Mimo to joint venture zbudowały ważne zdolności przemysłowe. Thun powiedział, że Chiny wymagały od zagranicznych producentów samochodów pozyskiwania części komponentów lokalnie. Volkswagen na przykład wysłał inżynierów, aby szkolić chińskich dostawców w spełnianiu standardów produkcyjnych firmy.
„To dzięki tym procesom naprawdę stworzyli bardzo głębokie zdolności przemysłowe” — powiedział Thun.
Przystąpienie Chin do WTO w 2001 roku również nieprzemyślanie pomogło, tworząc silniejszą konkurencję krajową. Fengming Lu, adiunkt w Coral Bell School of Asia Pacific Affairs na Australijskim Uniwersytecie Narodowym, powiedział Fortune, że Pekin złagodził w tym roku ograniczenia dla nowych producentów samochodów. Logika była taka, że większa konkurencja przygotuje chińskich producentów na tańsze importowane pojazdy.
Według Lu polityka pomogła ówczesnemu producentowi baterii BYD uzyskać licencję producenta samochodów w 2003 roku, „ponieważ widzieli więcej możliwości w coraz bardziej konkurencyjnym, ale szybko rosnącym rynku motoryzacyjnym”. Skorzystały na tym również Chery i Geely, które stały się dwiema z największych chińskich grup motoryzacyjnych.
Po przystąpieniu do WTO Pekin dalej zachęcał rodzimych producentów do ograniczania zależności od zachodniej technologii i zapowiedział wsparcie podatkowe dla badań i rozwoju.
EV zmieniają krajobraz konkurencji
To instytucjonalne wsparcie było istotne, ponieważ chińscy producenci samochodów pozostawali w niekorzystnej pozycji technologicznej względem producentów europejskich i japońskich, którzy przez dziesięciolecia doskonalili silniki spalinowe.
Pojazdy elektryczne dały Chinom sposób konkurowania na innych warunkach. Kraj miał już rozbudowany przemysł baterii i elektroniki, co dało chińskim firmom fundament do rozwoju EV.
„To naprawdę przejście na pojazdy elektryczne zmieniło naturę gry dla chińskich producentów” — powiedział Thun.
Chiny zaczęły wspierać EV w 2009 roku programem wdrażania autobusów i taksówek elektrycznych w miastach w całym kraju. Jonas Nahm, były członek Rady Doradców Ekonomicznych Białego Domu i profesor w Johns Hopkins School of Advanced International Studies, przypomniał rozmowy z chińskimi taksówkarzami około 2012 roku, którym nie podobały się ich pojazdy elektryczne, ponieważ ograniczony zasięg baterii czasami zmuszał ich do zmiany na samochody benzynowe w trakcie zmiany.
Te wczesne niedociągnięcia jednak pomogły chińskim producentom się poprawić, powiedział Nahm. Polityka zakupowa rządu stworzyła możliwości eksperymentowania i zmusiła firmy do rozwijania technologii baterii.
„Te polityki zakupowe w zasadzie wymusiły dużo nauki i dały im某种 przestrzeń do eksperymentowania, więc z czasem po prostu stali się znacznie lepsi w kwestii baterii, co jest tak kluczowe przy budowie konkurencyjnego samochodu” — powiedział Nahm Fortune.
W 2015 roku premier Li Keqiang ogłosił strategiczną inicjatywę Made in China 2025, wyznaczając wyraźne zobowiązanie do uczynienia Chin liderem w dziedzinie EV. Pekin wspierał również sektor dotacjami i preferencyjnym finansowaniem, co pozwoliło producentom szybko się rozwijać.
To wsparcie przyczyniło się do nadmiarowych mocy produkcyjnych. Przedłużający się kryzys na chińskim rynku nieruchomości dodatkowo osłabił popyt krajowy, pozostawiając eksportowi część nadwyżki, według MFW.
Efekt Tesli
Samo wsparcie rządowe początkowo nie przekonało chińskich konsumentów do EV. Pekin skorzystał również na przybyciu amerykańskiej firmy, która pomogła uczynić samochody elektryczne pożądanymi: Tesli.
W 2018 roku Chiny zaczęły znosić ograniczenia dotyczące zagranicznej własności producentów EV. Pozwoliło to Tesli zbudować fabrykę w Szanghaju bez chińskiego partnera joint venture. Firma rozpoczęła budowę zakładu w 2019 roku i pod koniec tego roku zaczęła dostarczać pojazdy produkowane lokalnie. Ten układ zerwał z modelem joint venture, obowiązującym od lat 80., który wymagał od chińskich firm posiadania co najmniej połowy działalności zagranicznych producentów samochodów w Chinach.
Dunne powiedział, że chińscy urzędnicy widzieli w Tesli „naprawdę nowoczesny, atrakcyjny samochód elektryczny z zaawansowaną technologią i oprogramowaniem”. Wierzyli, że firma może zmienić negatywne postrzeganie EV wśród chińskich konsumentów.
Strategia najwyraźniej zadziałała. Fabryka Tesli w Szanghaju wysłała 50 000 samochodów, a Tesla kontrolowała 21% chińskiego rynku EV w pierwszej połowie 2020 roku.
„To było jak cud, który wydarzył się z dnia na dzień” — powiedział Dunne. „Chińscy klienci po prostu się zakochali w Tesli, a potem zaczęli zmieniać zdanie o pojazdach elektrycznych i widzieliśmy, jak popyt na EV gwałtownie rośnie.”
Nahm powiedział, że pozwolenie Tesli na niezależną działalność dało również Pekinowi sposób na wprowadzenie intensywnej zewnętrznej konkurencji do chińskiej branży EV. Tesla pozyskiwała 95% swoich części lokalnie i podniosła standardy w całym sektorze.
„Tesla była w tym sensie pewnym dysruptorem” — argumentował Nahm, dodając, że jej przybycie „naprawdę pobudziło wiele inwestycji i postępów technologicznych wśród rodzimych producentów samochodów”.
Wynikła z tego konkurencja przyczyniła się do wojny cenowej znanej jako neijuan, czyli „inwolucja”. Chińscy producenci samochodów nadal produkują pojazdy ponad popyt i sprzedają je ze stratą na rynku krajowym. W zeszłym roku wyprodukowali 16 milionów EV, o 20% więcej niż popyt krajowy, według raportu Międzynarodowej Agencji Energetycznej Global EV Outlook 2026.
Eksport stał się ujściem dla nadwyżki. Chiński eksport EV podwoił się do 2,5 miliona sztuk w zeszłym roku, gdy BYD, XPeng i Xiaomi zyskiwały udziały w rynku w Ameryce Łacińskiej i Europie. BYD również po raz pierwszy w tym roku sprzedawał więcej niż Tesla.
Skok eksportu wywołał zarzuty nieuczciwych praktyk handlowych. W 2024 roku ówczesny prezydent Joe Biden powołał się na nadpodaż i dotacje, gdy jego administracja podniosła cła na chińskie EV do 100%, według komunikatu Białego Domu. Stawka odpowiadała 100% cłom, które Chiny musiały znieść, przystępując do WTO ponad dwie dekady wcześniej.
Przewrót widać również wśród europejskich producentów samochodów, którzy weszli do Chin przez joint venture i obecnie tam się zmagają. Chiny stanowiły kiedyś połowę lub więcej zysków Volkswagena, ale dostawy Volkswagena w Chinach spadły o 36,6% w drugim kwartale tego roku.
„Globalni producenci samochodów zostali zaskoczeni, myśląc, że na zawsze będą ulubieńcami chińskich konsumentów” — powiedział Dunne.
Reżimy celne USA i UE, perspektywa joint venture między niemieckimi producentami samochodów a ich chińskimi konkurentami oraz rosnące pozycje chińskich marek w Ameryce Łacińskiej i Europie to wątki, na które warto zwracać uwagę, gdy ten przewrót nadal się rozgrywa.
Ta historia została pierwotnie opublikowana na Fortune.com.